კულტურული მატრიცა

ვარდის სახელი

2 წთ კითხვა

ვარდის სახელი (1980)

ავტორი: უმბერტო ეკო · 1980

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

1327 წელი. ჩრდილოეთ იტალიის იზოლირებულ ბენედიქტელთა მონასტერში ჩადიან ფრანცისკელი ბერი, ყოფილი ინკვიზიტორი უილიამ ბასკერვილელი და მისი ახალგაზრდა შეგირდი ადსო. უილიამი დიპლომატიური მისიითაა ჩასული, მაგრამ წინამძღვარი სთხოვს, გამოიძიოს ერთი ბერის უცნაური სიკვდილი.

ვითარება იძაბება — ყოველდღე ახალი გვამი ჩნდება, თითოეული მკვლელობა თითქოს აპოკალიფსის ნიშნებს მიჰყვება. გამოძიება მიჰყავს ისინი მონასტრის ლაბირინთულ, აკრძალულ ბიბლიოთეკამდე, სადაც ბრმა ფანატიკოსი ხორხე ბურგოსელი წიგნებს აკონტროლებს. პარალელურად მიმდინარეობს თეოლოგიური დავა — იცინოდა თუ არა ქრისტე? ადსოს უყვარდება სოფლელი გოგო, რომელსაც ინკვიზიცია კუდიანობის ბრალდებით შეიპყრობს.

ფინალში ირკვევა: მკვლელობების სერია გამოიწვია არისტოტელეს დაკარგული „პოეტიკის” მეორე წიგნმა (კომედიის შესახებ). ხორხეს სჯეროდა, რომ სიცილი კლავს შიშს, შიშის გარეშე კი ღმერთის რწმენა დაინგრევა, ამიტომ წიგნის ფურცლები მომწამვლელა. ამხილებისას ხორხე წიგნს ჭამს და ბიბლიოთეკას ცეცხლს უკიდებს. ყველაფერი ნადგურდება. „Stat rosa pristina nomine, nomina nuda tenemus” — რჩება მხოლოდ „შიშველი სახელები.”

ფილოსოფიური ბირთვი

ეკოს რომანი სვამს კითხვას: უნდა იყოს თუ არა ცოდნა ყველასთვის ხელმისაწვდომი? და — რა ხდება, როცა ჭეშმარიტების სიყვარული ფანატიზმად გადაიქცევა?

ხორხეს პოზიცია: „სიცილი სისუსტეა… ამ წიგნმა, შესაძლოა, მკითხველს ჩააგონოს, რომ ეშმაკის შიშისაგან გათავისუფლება ცოდნაა.” ის ამტკიცებს, რომ შიში აუცილებელია წესრიგისთვის.

უილიამის პასუხი: „ანტიქრისტე სიყვარულიდანაც შეიძლება იშვას, ღმერთის ან ჭეშმარიტების ავადმყოფური სიყვარულიდან.” ეს არის ეკოს მთავარი მორალი — ფანატიზმი, თუნდაც სიკეთის სახელით, ბოროტებაა.

საბოლოოდ, უილიამი აცნობიერებს: „ნიშანთა სისწორეში ეჭვი არასოდეს შემპარვია, ადსო, ეს ერთადერთი რამაა, რაც ადამიანს გააჩნია სამყაროში გზის გასაგნებად.” სამყაროს აბსოლუტური წესრიგი არ არსებობს.

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟიარქეტიპიმახასიათებელი
უილიამირაციონალისტი / დეტექტივიგონების ძალა და მისი საზღვრები
ადსოუმანკოება / მოწაფესულიერ-ხორციელი გაორება
ხორხებრმა ფანატიკოსი / დიდი ინკვიზიტორიშიშით მართვა, ცოდნის მონოპოლია
ბერნარ გუიინკვიზიტორი / ინსტიტუციური ბოროტებასამართლის ინსტრუმენტალიზაცია

სიმბოლიკა

სიმბოლომნიშვნელობაციტატა
ლაბირინთი (ბიბლიოთეკა)ცოდნის ქაოსი, ჭეშმარიტების სირთულე„ბიბლიოთეკა უზარმაზარი ლაბირინთია, სამყაროს ლაბირინთის ნიშანი”
სარკეილუზია, საკუთარი თავის შიში„სარკეა, შენსავე გამოსახულებას გიჩვენებს, მხოლოდ გადიდებულსა და დამახინჯებულს”
ცეცხლი / ხანძარიფანატიზმის შედეგი — ცოდნის განადგურება—

ჰორიზონტალური კავშირები

ვერტიკალური ჯაჭვი

არისტოტელე — „პოეტიკა" (და დაკარგული მეორე წიგნი)
        ↓
    [[დანტე ალიგიერი]] — [[ღვთაებრივი კომედია (წიგნი)]] — შუასაუკუნეობრივი სამყარო
        ↓
    [[ფიოდორ დოსტოევსკი]] — [[დიდი ინკვიზიტორი]] — ძალაუფლება და რწმენა
        ↓
    ეკო — ვარდის სახელი (1980) — ფანატიზმი, ცოდნა, სიცილი

გრაფის ხედი

უკუბმულები