კაფკა ↔ კირკეგორი ↔ იობის წიგნი

კაფკა ↔ კირკეგორი ↔ იობის წიგნი (თეოდიცეა)

ეს ხიდი სამ ეპოქას აკავშირებს ერთიანი ონტოლოგიური მეტაფორით — დუმილით. ძველი აღთქმის იობის წიგნი, სიორენ კირკეგორის ქრისტიანული ეგზისტენციალიზმი და ფრანც კაფკას მოდერნისტული აბსურდი ერთ ფილოსოფიურ ჯაჭვად გარდაიქმნება, სადაც ადამიანის ტანჯვისა და ღვთის გამართლების პრობლემა — თეოდიცეა — სამ განსხვავებულ ონტოლოგიურ ფაზას გადის.

ცენტრალური ციტატა

„იგი ჩემნაირია… მისი შემთხვევა, მიუხედავად არსებითი განსხვავებებისა, ძალიან ჰგავს ჩემსას. ის თითქოს მეგობარივით მიდასტურებს ჩემს აზრებს.”

— ფრანც კაფკა სიორენ კირკეგორზე („He is on the same side of the world. He bears me out like a friend”), ფრანც კაფკას დღიურები, 21 აგვისტო, 1913 წელი.

წყაროების რუკა

წყაროს იდენტიფიკატორი	აკადემიური დეტალი და კონტექსტი	ნაშრომი / გვერდი / წელი
9	1913 წლის 21 აგვისტო: კაფკა კითხულობს კირკეგორის „მოსამართლის წიგნს” (Buch des Richters) და პოულობს რადიკალურ ბიოგრაფიულ პარალელებს საკუთარ (ფელის ბაუერი) და კირკეგორის (რეგინა ოლსენი) ჩაშლილ ნიშნობებს შორის.	კაფკას დღიურები (1913).
9	1916 წლის 27 აგვისტო და 1918 წლის 25 თებერვალი: კაფკას დისტანცირება. იგი კირკეგორს უწოდებს გადაწყვეტილების მიმღებ ადამიანს, ხოლო საკუთარ თავს — უნებისყოფოს, რომელსაც ქრისტიანობის ხელი არ მიუძღვის.	კაფკას დღიურები, ლურჯი რვეულები (1916, 1918).
11	იობის სიჩუმე გენეზისის 22-ე თავში აღწერილი აბრაამის სიჩუმის კონტრ-ნარატივად. მიდლტონის ანალიზი ადამიანისა და ღმერთის დაპირისპირების დინამიკაზე.	Middleton, Abraham’s Silence, გვ. 167, 188-190.
11	იოჰანეს დე სილენტიო (Johannes de silentio) და აბრაამის მიზანმიმართული დუმილი, როგორც ეთიკურის ტელეოლოგიური შეჩერება წიგნში „შიში და ძრწოლა”.	სორენ კირკეგორი, „შიში და ძრწოლა” (Fear and Trembling).
14	კაფკას რადიკალური უთანხმოება კირკეგორის ტრანსცენდენტურ გამართლებასთან. „პროცესის” გმირი, რომელიც პაროდირებას უკეთებს რწმენის დუმილს სასამართლო ბიუროკრატიაში.	დევიდის თეორია ეგზისტენციალურ სიჩუმეზე.
16	სტენლი კორნგოლდის თეორია — ლოგომიმესისი (logomimesis). „პროცესის” დასასრულს იოზეფ კ. ნადგურდება, ხოლო „სირცხვილი” რჩება როგორც ტექსტუალური აქტის შემთხვევითობა, ტრანსცენდენციის გარეშე.	Corngold, Lambent Traces: Franz Kafka, გვ. 39.

ფილოსოფიური სინთეზი

თეოდიცეის — ღვთის გამართლებისა და ადამიანური ტანჯვის აზრის — პრობლემა ჰორიზონტალურად აკავშირებს ძველაღთქმისეულ ბიბლიურ ტექსტებს, სორენ კირკეგორის ქრისტიანულ ეგზისტენციალიზმსა და ფრანც კაფკას მოდერნისტულ აბსურდს. ამ ფილოსოფიური ჯაჭვის ცენტრალური სტრუქტურული მეტაფორა არის „დუმილი” (Silence), რომელიც სამ განსხვავებულ ონტოლოგიურ ეტაპს გადის. საწყისი წერტილია „იობის წიგნი”, სადაც იობის აგონიური დიალოგი და კამათი ღმერთთან სრულდება ადამიანის აბსოლუტური, დადუმებული მორჩილებით ღვთაებრივი ქარბუქის წინაშე. იობის დუმილი არის სასრულის შეჯახება უსასრულოსთან.

მეცხრამეტე საუკუნეში სორენ კირკეგორი წიგნში „შიში და ძრწოლა” (Fear and Trembling) ამ ბიბლიურ დუმილს სრულიად ახალ განზომილებაში გადაიტანს აბრაამის ფიგურის მეშვეობით. ფსევდონიმით იოჰანეს დე სილენტიო (Johannes de silentio), კირკეგორი ამტკიცებს, რომ აბრაამი — „რწმენის რაინდი” (Knight of Faith) — იძულებულია დუმდეს საკუთარი ოჯახისა და საზოგადოების წინაშე. მისი ღვთაებრივი მისია, ისააკის მსხვერპლად შეწირვა, სცდება საყოველთაო ეთიკურ საზღვრებს და წარმოადგენს „ეთიკურის ტელეოლოგიურ შეჩერებას”. ენა, რომელიც საყოველთაოობის მატარებელია, უძლურია გადმოსცეს სუბიექტის ინდივიდუალური, ტრანსცენდენტური კავშირი აბსოლუტთან. ამიტომ აბრაამის დუმილი რწმენის უზენაესი აქტია.

ფრანც კაფკა, რომელიც 1913 წლიდან ინტენსიურად კითხულობდა კირკეგორს, თავდაპირველად მასში „სულიერ ტყუპისცალს” ხედავდა, განსაკუთრებით მათი ბიოგრაფიული მსგავსებების გამო (ორივემ უარყო ქორწინება ლიტერატურისა და სულიერი ძიებების სასარგებლოდ). თუმცა, 1916-1918 წლების ჩანაწერებში კაფკა მკვეთრად გამიჯნავს თავის სამყაროს კირკეგორისგან. ის აღნიშნავს, რომ დანიელ ფილოსოფოსს გააჩნია მტკიცე ნება და „ქრისტიანობის ხელი”, მაშინ როცა თავად კაფკა მოკლებულია ყოველგვარ რელიგიურ მეგზურობას. ეს მსოფლმხედველობრივი რღვევა პირდაპირ აისახება კაფკას რომანში „პროცესი” (Der Process).

თუ აბრაამის დუმილი გამოწვეული იყო ღმერთთან უშუალო კონტაქტით, იოზეფ კ. აღმოჩნდება სრულიად განსხვავებული სიჩუმის პირისპირ. იოზეფ კ. ითხოვს იობის მსგავს პასუხებს ტრანსცენდენტური ინსტანციისგან (სასამართლოსგან/კანონისგან), რათა გაამართლოს თავისი არსებობა. თუმცა, პასუხად იღებს მხოლოდ ბიუროკრატიულ აბსურდს, გაუცხოებასა და იზოლაციას. კაფკასთან დუმილი აღარ არის რწმენის სიმბოლო; იგი ონტოლოგიური დანაშაულისა და სამყაროში ღვთაებრივის არარსებობის ექოა. სტენლი კორნგოლდის (Stanley Corngold) ანალიზით, რომანის ფინალი წარმოადგენს „ლოგომიმესისს” (logomimesis). როდესაც იოზეფ კ. ნადგურდება, მისი ერთადერთი მემკვიდრეობა არის „სირცხვილი” (shame), რომელიც მასზე დიდხანს ცოცხლობს. კორნგოლდი ამტკიცებს, რომ ეს სირცხვილი არ არის კ.-ს ცნობიერების მიღწევა, არამედ წერის აქტის, „სკრიპციის” შედეგია — სირცხვილი გადაურჩა განადგურებას მხოლოდ იმიტომ, რომ ავტორმა ის არ გადაშალა ტექსტიდან. იოზეფ კ. არის აბრაამი, რომელსაც წაართვეს ტრანსცენდენტური მითითება და იობი, რომელსაც ღმერთმა არასდროს გასცა პასუხი. ეს არის ტრადიციული თეოდიცეის საბოლოო, მოდერნისტული კრახი.

ჯვარედინი კავშირები

• ფრანც კაფკა — მოდერნისტი, რომელიც კირკეგორში სულიერ ტყუპისცალს პოულობს, შემდეგ კი მკვეთრად ემიჯნება
• სიორენ კირკეგორი — ქრისტიანული ეგზისტენციალიზმი, რწმენის ნახტომი, ფსევდონიმი Johannes de silentio
• იობის წიგნი — ბიბლიური პროტოტიპი უდანაშაულო ტანჯვისა და ღვთაებრივი ქარბუქის დუმილისა
• პროცესი (წიგნი) — მოდერნისტული თეოდიცეის კრახი; იოზეფ კ. როგორც თანამედროვე იობი პასუხის გარეშე
• შიში და ძრწოლა (წიგნი) — აბრაამის მიზანმიმართული დუმილი, ეთიკურის ტელეოლოგიური შეჩერება
• რწმენის რაინდი — კირკეგორის არქეტიპული ფიგურა, რომელიც სცდება ეთიკურ საყოველთაობას
• თეოდიცეა — ცენტრალური პრობლემა, რომელიც სამივე ტექსტს აკავშირებს
• აბსურდი — კაფკასეული ონტოლოგიური პოზიცია, რომელშიც იობის კითხვა პასუხის გარეშე რჩება

ვერტიკალური ჯაჭვი

ბიბლიური თეოდიცეა და იობის წიგნი → ეთიკურის ტელეოლოგიური შეჩერება (კირკეგორი) → მოდერნისტული აბსურდი და ონტოლოგიური დუმილი (კაფკა).

წყაროები

9. Kafka, Reader of Kierkegaard | Kafka’s Transformative Communities, accessed April 13, 2026, https://www.kafka-research.ox.ac.uk/article/kafka-reader-kierkegaard
10. The Diaries Of Franz Kafka 1910-1913, accessed April 13, 2026, https://ia601409.us.archive.org/0/items/in.ernet.dli.2015.499492/2015.499492.the-diaries_text.pdf
11. “All the Rest Is Commentary …”: Being for the Other as the Way to Break the Sacrificial Logic in — Brill, accessed April 13, 2026, https://brill.com/view/journals/jrat/8/2/article-p393_11.xml?language=en
12. Kierkegaard’s Fear and Trembling, accessed April 13, 2026, https://ia601306.us.archive.org/32/items/kierkegaards-fear-and-trembling-a-critical-guide/Kierkegaard%27s%20Fear%20and%20Trembling%20A%20Critical%20Guide.pdf
13. Heidegger and Kierkegaard — Cambridge University Press & Assessment, accessed April 13, 2026, https://www.cambridge.org/core/elements/heidegger-and-kierkegaard/959809F81EF9C70A74CAFBF322EC1C42
14. Kafka and the Universal — Oapen, accessed April 13, 2026, https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/28256/1001722.pdf
15. Kierkegaard, Kafka, and the Strength of “The Absurd” in Abraham’s Sacrifice of Isaac — CORE Scholar, Wright State University, accessed April 13, 2026, https://corescholar.libraries.wright.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1017&context=etd_all
16. Lambent Traces: Franz Kafka [Course Book ed.] — dokumen.pub, accessed April 13, 2026, https://dokumen.pub/lambent-traces-franz-kafka-course-booknbsped-9781400826131.html
17. Lambent Traces Franz Kafka — dokumen.pub, accessed April 13, 2026, https://dokumen.pub/download/lambent-traces-franz-kafka-course-booknbsped-9781400826131.html