კულტურული მატრიცა

ჯემალ ქარჩხაძე

2 წთ კითხვა

ჯემალ ქარჩხაძე (1936–2008)

ავტორის პროფილი

ქართველი მწერალი და მოაზროვნე, რომლის პროზა ფილოსოფიური ექსპერიმენტების სერიაა: რა ხდება, როცა იდეოლოგია რეალობას ეჯახება? ყოველი ნაწარმოები — გონებრივი ლაბორატორია, სადაც თავისუფლება მოვალეობას ებრძვის, რწმენა — გონებას, ხელოვნება — ცხოვრებას, ინდივიდი — სისტემას.

კარჩხაძის პროზა ქართულ კონტექსტში აკეთებს იმას, რაც დოსტოევსკიმ რუსულში — ფილოსოფიურ იდეებს ხორციელ, მტკივნეულ სიტუაციებში ამოწმებს. მისი გმირები არ ფილოსოფოსობენ აბსტრაქტულად — ისინი ფილოსოფიურ არჩევანს სიცოცხლისა და სიკვდილის ფასად იხდიან.

თემატური ბირთვი

კარჩხაძის მთელ შემოქმედებაში სამი ფუნდამენტური კითხვა მეორდება:

  1. რწმენა vs. გონება — შესაძლებელია თუ არა რწმენა ინტელექტუალური პატიოსნების გარეშე? (ანტონიო და დავითი (წიგნი))
  2. ინდივიდი vs. ბრბო — რა ფასი აქვს ცნობიერების გაღვიძებას, როცა საზოგადოება ძილს ამჯობინებს? (იგი (წიგნი))
  3. იდეალი vs. ცდუნება — შესაძლებელია თუ არა სულიერი იდეალის შენარჩუნება მატერიალურ სამყაროში? (მდგმური (წიგნი))

კავშირი მატრიცასთან

კარჩხაძის ფილოსოფიური საზრუნავი პარალელურია დოსტოევსკის თემებთან (რწმენა, თავისუფლება, ტანჯვა), მაგრამ ქართულ კულტურულ კონტექსტში. მისი „იგი” — ნიცშეანური ზეკაცის კონცეფციის პრეისტორიული ვერსიაა. „ანტონიო და დავითი” პირდაპირ ეხმიანება დიდი ინკვიზიტორის თემატიკას. „მდგმური” ფაუსტურ და ბულგაკოვისეულ ტონალობას ატარებს.

ნაწარმოებები

ნაწარმოებიწელითემატური ფოკუსი
ქარავანი (წიგნი)1978ილუზიების დაშლა — ეგზისტენციალური ძიება
ანტონიო და დავითი (წიგნი)1982რწმენა, შიში და გამოსყიდვა — ინკვიზიციური თემა
შემოქმედების კანონი (წიგნი)—ფილოსოფიური ესე-დღიური
განზომილება (წიგნი)—ინტელექტუალი ქაოსურ საზოგადოებაში
იუპიტერის სინანული (წიგნი)—ძალაუფლება და შემოქმედის პასუხისმგებლობა
იგი (წიგნი)—ცნობიერების გაღვიძება პრეისტორიულ ხანაში
ზებულონი (წიგნი)—მოვალეობის ტყვეობაში დაკარგული სიყვარული
მდგმური (წიგნი)—სულის გაყიდვა მატერიალისტური ცდუნებისთვის

ჰორიზონტალური კავშირები

ვერტიკალური ჯაჭვი

ანტიკური ტრაგედია (პრომეთე — ცნობიერების მატარებელი)
    ↓
ფაუსტი (გოეთე) — ცოდნის წყურვილი vs. სულის ფასი
    ↓
დოსტოევსკი — რწმენა, თავისუფლება, ინკვიზიტორი
    ↓
ნიცშე — ზეკაცი, ღირებულებათა გადაფასება
    ↓
★ ჯემალ ქარჩხაძე — ქართული სინთეზი: ყველა ეს თემა ერთ პროზაში
    ↓
თანამედროვე ქართული ფილოსოფიური პროზა

გრაფის ხედი

უკუბმულები