განზომილება
სიუჟეტის მოკლე თხრობა
30 წლის ინტელექტუალი ბიძა იონასისგან ტელეგრამას იღებს: „სანაკლიო უფსკრულში ჩავარდა, მოდი.” გზაში ეხმარება სალომე ერისთავს (გაფუჭებული მანქანა). რიკოტის გვირაბთან — კოლოსალური საცობი, ხალხი ჭორებს ავრცელებს დრაკონებსა და უცხოპლანეტელებზე. გარდამავალი ეპოქის საქართველოს ირონიული მოდელი.
სანაკლიოში „უფსკრული” პოლიტიკური ქაოსის ალეგორიად აღმოჩნდება. ბიძა იონასი ინტელექტუალურ თამაშებს თამაშობს ადგილობრივ პარტიულ ძალებთან. ცენტრში — პროფესორი დიდებულიძე: მამა 1937 წელს დააპატიმრეს, მარგინალიზებული ფილოსოფოსი, რომელიც აბსოლუტურ ჭეშმარიტებას ეძებს.
მეორე ნახევარი მისი ბავშვობის, ტრავმების, დროის, სიკვდილის, მარადისობის შესახებ დაკვირვებების ანალიზია. ბიძა იონასი ცდილობს ამ „სუფთა გონების” ბრბოსგან დაცვას. ფინალი: მოაზროვნე ადამიანი ყოველთვის მარტოა ქაოსსა და აბსურდში — მაგრამ ჭეშმარიტების ძიება თავად არის გამარჯვება.
ფილოსოფიური ბირთვი
„განზომილება” ინტელექტუალის ბედს აბსურდულ საზოგადოებაში იკვლევს. პროფესორი დიდებულიძე — ადამიანი, რომელიც აბსოლუტურ ჭეშმარიტებას ეძებს სამყაროში, სადაც ჭეშმარიტება არავის აინტერესებს.
პარალელი კაფკას გოდოლი (წიგნი)-თან: K. მიუწვდომელ ავტორიტეტს ეძებს; დიდებულიძე მიუწვდომელ ჭეშმარიტებას. ორივე შემთხვევაში ძიება თავად ხდება არსებობის აზრი, მიუხედავად იმისა, რომ მიზანი მიუწვდომელია. განსხვავება: კაფკასთან ეს ტრაგიკულია, კარჩხაძესთან — ჰეროიკული.
კავშირი აბსურდი-სთან: კამიუს სიზიფე ქვას აგორებს და ბედნიერია; დიდებულიძე ჭეშმარიტებას ეძებს და ბედნიერია. მაგრამ კამიუს გმირმა იცის, რომ ქვა ჩამოვარდება; დიდებულიძეს ჯერ კიდევ სწამს, რომ ჭეშმარიტება არსებობს.
გაუცხოება აქ ორმაგია: ინტელექტუალი გაუცხოებულია საზოგადოებისგან, მაგრამ საზოგადოებაც გაუცხოებულია რეალობისგან (დრაკონებისა და უცხოპლანეტელების ჭორები = კოლექტიური ფსიქოზი).
პერსონაჟები როგორც არქეტიპები
| პერსონაჟი | არქეტიპი | ფუნქცია |
|---|---|---|
| მთხრობელი (30 წლის ინტელექტუალი) | მაძიებელი | მკითხველის თვალი ქაოსურ სამყაროში |
| პროფ. დიდებულიძე | ბრძენი / მარგინალი | ჭეშმარიტების მცველი, რომელსაც არავინ უსმენს |
| ბიძა იონასი | მფარველი / ტრიქსტერი | ინტელექტუალური თამაშით იცავს სუფთა გონებას |
| სალომე ერისთავი | შემთხვევითი თანამგზავრი | გაუცხოებულ ინდივიდთა მოკლევადიანი კავშირი |
სიმბოლიკა
| სიმბოლო | მნიშვნელობა |
|---|---|
| რიკოტის გვირაბის საცობი | გარდამავალი საქართველოს სტაგნაცია — ვერსად მიდის |
| „უფსკრული” | პოლიტიკური ქაოსი, რომელიც ფიზიკური კატასტროფის ენით გამოიხატება |
| დრაკონები და უცხოპლანეტელები | კოლექტიური ფანტაზია — საზოგადოება, რომელიც მითს ურჩევნია რეალობას |
| 1937 წლის ტრავმა | რეპრესიის მემკვიდრეობა — აზროვნება როგორც დანაშაული |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ლიტერატურა: გოდოლი (წიგნი) — ინდივიდი, რომელიც მიუწვდომელ ავტორიტეტს/ჭეშმარიტებას ეძებს აბსურდულ სისტემაში
- ლიტერატურა: ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან (წიგნი) — ინტელექტუალის გაუცხოება საზოგადოებისგან; ორივე მთხრობელი „ზედმეტი ადამიანია”
- ფილოსოფია: აბსურდი — ჭეშმარიტების ძიება აბსურდულ სამყაროში = სიზიფეს ქვა ინტელექტუალური ვერსიით
- ფილოსოფია: გაუცხოება — ორმაგი გაუცხოება: ინდივიდი საზოგადოებისგან + საზოგადოება რეალობისგან
- ფსიქოლოგია: კარლ გუსტავ იუნგი — კოლექტიური არაცნობიერი, რომელიც დრაკონებით და უცხოპლანეტელებით გამოიხატება
- კინემატოგრაფია: ტარკოვსკის „სტალკერი” — ზონა/სანაკლიო = ადგილი, სადაც ჭეშმარიტება შეიძლება არსებობდეს, მაგრამ ვერავინ ადასტურებს
ვერტიკალური ჯაჭვი
პლატონი (გამოქვაბულის ალეგორია — ჭეშმარიტების მაძიებელი) → კაფკა (გოდოლი — მიუწვდომელი ავტორიტეტი) → კარჩხაძე (განზომილება — მიუწვდომელი ჭეშმარიტება) → ტარკოვსკი (სტალკერი — ოთახი, სადაც სურვილები სრულდება, მაგრამ ვერავინ შედის)