ოცდაათი წლის ქალი (1831)
სიუჟეტის მოკლე თხრობა
ყველაფერი 1813 წელს იწყება, ნაპოლეონის სამხედრო აღლუმზე, სადაც ახალგაზრდა ჟიული დ’ეგლემონი ოფიცერ ვიქტორს შეუყვარდება. მამა აფრთხილებს, მაგრამ ჟიული მაინც ცოლად მიდის. მალე აღმოაჩენს, რომ ქმარი ზედაპირული და ცივია. გულგატეხილი ჟიული ხვდება ინგლისელ ლორდ არტურ გრენვილს — სასტიკად უყვარს, მაგრამ საზოგადოებრივი მოვალეობის გამო უარს ამბობს. არტური ერთ ღამეს ჩუმად კვდება მის ოთახში (ხელები კარში ჩარჭობილი). ამ ტრაგედიის შემდეგ ჟიული განადგურებულია, ვერ უყვარს პირველი შვილი ელენი (უსიყვარულო ქორწინების ნაყოფი). მოგვიანებით უყვარს ვანდენესი. ელენი, ცივად აღზრდილი, მიჰყვება მეკობრეს, რომელიც სახლში შემოდის — ბედნიერებას პოულობს, მაგრამ ტრაგიკულად იღუპება. ბოლოს, დაბერებული ჟიული ყურადღებას უმცროს შვილ მუანას უთმობს, მაგრამ მუანა ეგოისტია. როცა ჟიული ცდილობს ფლირტისგან დაიცვას, მუანა სასტიკად პასუხობს: „მეგონა, მამაჩემს ეჭვიანობდი.” ჟიული ამ დარტყმას ვერ იტანს და კვდება. ეს ამბავი ქალის შესახებ, რომელმაც სიყვარული საზოგადოებას შესწირა და სამაგიეროდ მხოლოდ სიცარიელე მიიღო.
ფილოსოფიური ბირთვი
ჟიული დ’ეგლემონი — ქალის გაუცხოების არქეტიპი პატრიარქალურ საზოგადოებაში. იგი ხაფანგშია საზოგადოებრივ მოვალეობასა და ავთენტურ გრძნობას შორის. ყოველი არჩევანი — ვიქტორთან ქორწინება, არტურზე უარი, ვანდენესის სიყვარული — მას უფრო ღრმად ჩაძირავს გაუცხოებაში.
კავშირი თვინიერი (წიგნი)-თან: ორივე ქალი მამაკაცების სისტემის მსხვერპლია. მაგრამ არსებითი განსხვავებაა — ჟიული იბრძვის (ამაოდ), დოსტოევსკის „თვინიერი” კი სიკვდილით გაქცევას ირჩევს. ჟიულის ტრაგედია გრძელვადიანია: არა ერთი აქტი, არამედ მთელი ცხოვრება, რომელიც ნელ-ნელა იშლება.
კავშირი გაუცხოება-სთან: ჟიული გაუცხოებულია საკუთარი სურვილებისგან, შვილებისგან, ცხოვრებისგან. ეს არის გაუცხოების ყველაზე სრული ფორმა — არა ფილოსოფიური აბსტრაქცია, არამედ ყოველდღიური ტკივილი.
პერსონაჟები როგორც არქეტიპები
| პერსონაჟი | არქეტიპი | ფუნქცია |
|---|---|---|
| ჟიული დ’ეგლემონი | მსხვერპლი / დიდი დედა, რომელსაც დედობა ჩამოერთვა | პატრიარქატის მსხვერპლი |
| ვიქტორი | ცარიელი პერსონა | საზოგადოების ნიღაბი, რომლის უკანაც არაფერია |
| არტურ გრენვილი | ტრაგიკული ანიმუსი | ნამდვილი სიყვარული, რომელიც სისტემამ ვერ დაუშვა |
| ელენი | მიტოვებული შვილი | ცივი აღზრდის ნაყოფი — ძალადობისკენ ლტოლვა |
| მუანა | ჩრდილი (არქეტიპი) | ჟიულის ეგოიზმის ანარეკლი — შვილი, რომელმაც დედა განსაჯა |
სიმბოლიკა
| სიმბოლო | მნიშვნელობა |
|---|---|
| ნაპოლეონის აღლუმი | სამხედრო ბრწყინვალება — მოტყუებული ილუზია |
| არტურის დაჭრილი ხელები კარში | ქრისტეს სტიგმატები — სიყვარულის მოწამეობა |
| მეკობრე | თავისუფლება, რომელსაც ელენი საზოგადოების გარეთ ეძებს |
| მუანას სიტყვები | ბოლო დარტყმა — შვილისგან მიღებული სიკვდილის განაჩენი |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ლიტერატურა: თვინიერი (წიგნი) — ორივე ქალი მამაკაცების სისტემის მსხვერპლია; ჟიული იბრძვის, „თვინიერი” ხტება ფანჯრიდან
- ლიტერატურა: ფლობერის „მადამ ბოვარი” (1857) — ქალის იმედგაცრუება ქორწინებით, მაგრამ ემა თვითგანადგურებისკენ მიდის, ჟიული — ნელი ეროზიისკენ
- ფილოსოფია: სიმონ დე ბოვუარი — „ქალი არ იბადება, ქალი ხდება” — ჟიულის ისტორია ამ თეზისის ილუსტრაციაა საუკუნით ადრე
- ფსიქოლოგია: გაუცხოება — ჟიული გაუცხოებულია საკუთარი ცხოვრებისგან, სურვილებისგან, შვილებისგან
- ფსიქოლოგია: ჩრდილი (არქეტიპი) — მუანა როგორც ჟიულის ჩრდილი: ეგოიზმი, რომელი ჟიულიმ თავის თავში ჩაახშო
ვერტიკალური ჯაჭვი
- წინამორბედი: რიჩარდსონის „კლარისა” (1748) — ქალის ტანჯვა პატრიარქატში → რუსოს „ახალი ელოიზა” (1761) — სიყვარული vs. მოვალეობა
- ეს ნაწარმოები: ოცდაათი წლის ქალი (1831) — ქალის გაუცხოება, დედობის ტრაგედია
- მემკვიდრე: ფლობერის „მადამ ბოვარი” (1857) → ტოლსტოის „ანა კარენინა” (1877) → თვინიერი (წიგნი) (1876) — ქალის ტრაგედია პატრიარქალურ სისტემაში