თვინიერი

თვინიერი (1876)

ავტორი: ფიოდორ დოსტოევსკი · 1876

Кроткая. ფიოდორ დოსტოევსკის ფსიქოლოგიური ნოველა. ქვესათაურით „ფანტასტიკური მოთხრობა”.

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

შედიხარ ოთახში და ხედავ კაცს, მაგიდაზე რომ უსვენია ცოლი. გოგომ სულ რამდენიმე საათის წინ ფანჯრიდან გადმოხტომით მოიკლა თავი — ხელში ღვთისმშობლის ხატი ეჭირა. კაცი, შოკში მყოფი, ეძებს პასუხს: „რატომ?”

მთელი წიგნი მევახშის აღსარებაა. ყოფილი სამხედრო, რომელიც საზოგადოებამ გარიყა. 16 წლის ობოლი, ღარიბი გოგო მასთან ნივთების დასაგირავებლად დადიოდა. კაცმა ცოლად შეირთო — მაგრამ თავისი „სიდიადის” გაზიარება უნდოდა, არა სიყვარული. სახლში მკაცრი სისტემა დაამყარა: სიცივე, სიჩუმე, ტოტალური დომინაცია.

გოგოს ამბოხის უძლიერესი სცენა: ღამით, მძინარე ქმარს რევოლვერს მიადებს საფეთქელზე. ქმარი თვალს ახელს, ხედავს — და ხუჭავს. ამ ჟესტით მორალური გამარჯვება სჭირდება, არა ფიზიკური. ცოლი იარაღს ძირს დებს — და ყველაფერი წყდება. მას შემდეგ გოგო სულიერად კვდება, ფსიქოლოგიურად ინგრევა.

გაზაფხულზე კაცი მოულოდნელად ხვდება, რომ ცოლი გიჟამდე უყვარს. ფეხებში უვარდება, ჰპირდება ყველაფრის შეცვლას. გოგოსთვის გვიანია. სანამ ქმარი პასპორტების მოსატანად გადის 5 წუთით, გოგო ღვთისმშობლის ხატს ჩაიხუტებს და ფანჯრიდან ხტება. კაცი მარტო რჩება სრულ სიცარიელეში — სულ 5 წუთი დააგვიანა.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

ნოველა სვამს კითხვას, რომელსაც დანაშაული და სასჯელი (წიგნი) საპირისპირო მხრიდან ეხება: შეუძლია თუ არა სიყვარულს, განადგუროს ადამიანი, რომელიც გიყვარს? მევახშე ცოლს სჯის სიცივით, არა ფიზიკური ძალადობით. ეს არის ძალაუფლებისა და მორალის ინტიმური ვერსია — ტირანია, რომელიც თავს „აღზრდას” ეძახის.

კონცეფცია	გამოვლინება
ძალაუფლება და მორალი	ქმრის ფსიქოლოგიური დომინაცია = სიყვარულის ნიღბით შეფუთული ტირანია
გაუცხოება	ცოლი გაუცხოვდება ქმარს, სახლს, საბოლოოდ — სიცოცხლეს
ჩრდილი (არქეტიპი)	მევახშე ვერ ხედავს საკუთარ ჩრდილს — ფიქრობს, რომ „აღზრდის”, სინამდვილეში ანადგურებს
ტანჯვა და გამოსყიდვა	ტანჯვა არსებობს, მაგრამ გამოსყიდვა — 5 წუთით გვიან მოდის

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

მევახშე — ტირანი, რომელიც თავს მსხვერპლად მიიჩნევს

ყოფილი სამხედრო, რომელიც „სასირცხვილოდ” გადარიცხეს და საზოგადოებამ გარიყა. მევახშეობა მისთვის „შურისძიებაა” სამყაროზე. ცოლის „აღზრდა” სინამდვილეში — საკუთარი დაკარგული ღირსების აღდგენის მცდელობაა. ეს არის იატაკქვეშეთის ჩანაწერების „იატაკქვეშეთის კაცის” ევოლუცია: ორივეს სძულს სამყარო და ორივე ლიზას/ცოლს ანადგურებს.

თვინიერი — ჩუმი ამბოხი

16 წლის ობოლი, ჩუმი, მაგრამ შინაგანად ძლიერი. მისი ამბოხი არ არის ხმამაღალი — ის მდუმარე წინააღმდეგობაა, რომელიც რევოლვერის სცენაში აღწევს პიკს. ის ირჩევს სიკვდილს, მაგრამ ხატით ხელში — სიკვდილი, რომელიც ერთდროულად პროტესტიცაა და ღმერთთან გაქცევაც.

ჰორიზონტალური კავშირები

დომენი	კავშირი
ლიტერატურა	იატაკქვეშეთის ჩანაწერები (წიგნი) — მევახშე = იატაკქვეშეთის კაცის „დაქორწინებული” ვერსია. ლიზა ტოვებს, თვინიერი ხტება
ლიტერატურა	განაჩენი (წიგნი) — კაფკას გიორგი და დოსტოევსკის თვინიერი: ორივე ემორჩილება ავტორიტეტს სიკვდილამდე. განსხვავება: გიორგის მამა აიძულებს, თვინიერი თავისი ნებით ხტება
ფილოსოფია	თავისუფალი ნება — თვინიერის თვითმკვლელობა = თავისუფალი ნების ბოლო აქტი. კირილოვი (ეშმაკნი (წიგნი)) თავს კლავს იდეისთვის; თვინიერი — ტკივილისგან
ფსიქოლოგია	ჩრდილი (არქეტიპი) — მევახშე ვერ ხედავს, რომ ცოლს ანადგურებს. ეს არის Individuation-ის კატასტროფული წარუმატებლობა
კინო	მანქანისტი (The Machinist, 2004) — ბრალი, რომელიც ფიზიკურად ანადგურებს; „5 წუთის” დაგვიანების ტრავმა

ვერტიკალური ჯაჭვი

[[ფიოდორ დოსტოევსკი]] — [[იატაკქვეშეთის ჩანაწერები (წიგნი)]] (1864): ლიზა ტოვებს
    ↓
**[[ფიოდორ დოსტოევსკი]] — „თვინიერი" (1876): ცოლი ხტება**
    ↓
ლევ ტოლსტოი — „კროიცერის სონატა" (1889): ქმრის ტირანია → მკვლელობა
    ↓
[[ფრანც კაფკა]] — [[განაჩენი (წიგნი)]] (1913): ავტორიტეტის წინაშე მორჩილება სიკვდილამდე