პატარა პრინცი (1943)
სიუჟეტის მოკლე თხრობა
პილოტი საჰარის უდაბნოში ავარიულად დაეშვება. ოქროსფერთმიანი ბიჭუნა სთხოვს ცხვრის ნახატს — ის ასტეროიდ B-612-დან არის. ერთ ვარდთან ცხოვრობდა, მაგრამ ვარდი ამპარტავანი იყო, და პრინცმა თავისი პლანეტა მიატოვა.
ექვსი პლანეტა მოინახულა, თითოეულზე ექვსი აბსურდული „მოზრდილი” ცხოვრობს: მეფე (რომელიც ყველაფერს ბრძანებს, მაგრამ არავინ ემორჩილება), ამპარტავანი, მთვრალი (სვამს, რომ სმის სირცხვილი დაივიწყოს), ბიზნესმენი (ვარსკვლავებს ითვლის, „ფლობს”), ფანარაანთებელი (ერთადერთი, ვინც სხვისთვის მუშაობს), გეოგრაფი (რუკებს ხატავს, მაგრამ არასოდეს გამოუკვლევია მიწა).
დედამიწაზე ხვდება გველს (სიკვდილის მაცნეს), ხედავს 5000 ვარდს (მისი ვარდი უნიკალური არ არის!), შემდეგ მელას, რომელიც ასწავლის: „მხოლოდ გულით ხედავ კარგად. მთავარი თვალისთვის უხილავია.” „შენ პასუხისმგებელი ხარ იმაზე, ვინც მოითვინიერე.”
გმირი უდაბნოში ჭას პოულობს. გველის ნაკბენი — პრინცი ვარსკვლავებს უბრუნდება, თავის ვარდთან. „ყველა ვარსკვლავი შენთვის იცინებს.”
ფილოსოფიური ბირთვი
„მხოლოდ გულით ხედავ კარგად” — ანტირაციონალისტური მანიფესტი. პატარა პრინცი = უდანაშაულო სიბრძნე მოზრდილთა აბსურდის წინააღმდეგ. თითოეული პლანეტის მცხოვრები — ადამიანური სისუსტის არქეტიპი: ამპარტავნება, ალკოჰოლიზმი, სიხარბე, ბიუროკრატია.
ვარდი = სიყვარული, რომელიც პასუხისმგებლობას მოითხოვს, არა ფლობას. 5000 ვარდის სცენა — ეგზისტენციალური კრიზისი: მისი ვარდი ობიექტურად უნიკალური არ არის, მაგრამ სუბიექტურად — ერთადერთია, რადგან მოითვინიერა.
კავშირი გაუცხოება-სთან: მოზრდილები გაუცხოებული არიან აზრისგან; პრინცი — არა. პლანეტების მცხოვრებლები = გაუცხოება-ს სხვადასხვა ფორმა: ძალაუფლებით, ამპარტავნებით, ფულით, რუტინით.
კავშირი ტანჯვა და გამოსყიდვა-სთან: პრინცის სიკვდილი = ვარდთან დაბრუნება = სიყვარულისთვის მსხვერპლი. ეს ქრისტოლოგიური მოტივია: სიკვდილი როგორც გარდასახვა, არა დასასრული.
პარალელი დიდი ინკვიზიტორი-სთან: პლანეტების „მოზრდილები” = მინი-ინკვიზიტორები, რომლებმაც თავისუფლება და სიყვარული კომფორტსა და ამპარტავნებაზე გაცვალეს. პრინცი = ქრისტე-ფიგურა, რომელიც მათ ჭეშმარიტებას ეუბნება, მაგრამ ვერავინ ესმის.
პერსონაჟები როგორც არქეტიპები
| პერსონაჟი | არქეტიპი | ფუნქცია |
|---|---|---|
| პატარა პრინცი | ღვთაებრივი ბავშვი / უდანაშაულო ბრძენი | ჭეშმარიტება, რომელსაც მხოლოდ გული ხედავს |
| პილოტი (მთხრობელი) | მოგზაური / მაძიებელი | მოზრდილი, რომელმაც ბავშვური ხედვა შეინარჩუნა |
| მელა | მენტორი | „მოთვინიერების” ფილოსოფია = სიყვარულის პედაგოგიკა |
| ვარდი | ანიმა / სიყვარული | ამპარტავანი, მაგრამ ერთადერთი — სიყვარული სრულყოფილი არ არის |
| გველი | სიკვდილი / ტრანსფორმაცია | სიკვდილი როგორც სახლში დაბრუნება |
| 6 პლანეტის მცხოვრებნი | გაუცხოება-ს არქეტიპები | ადამიანური სისუსტეების კატალოგი |
სიმბოლიკა
| სიმბოლო | მნიშვნელობა |
|---|---|
| ასტეროიდი B-612 | ინტიმური სამყარო — სადაც ერთი ვარდი და სამი ვულკანი საკმარისია |
| უდაბნო | მარტოობა, სადაც ჭეშმარიტება ისმის — წინასწარმეტყველთა ადგილი |
| ჭა უდაბნოში | „აზრი” — დამალულია, მაგრამ არსებობს; ეძებე და იპოვი |
| 5000 ვარდი | უნიკალურობის კრიზისი — ობიექტური vs. სუბიექტური ღირებულება |
| მზის ჩასვლა (44-ჯერ ერთ დღეში) | მელანქოლია როგორც სულიერი საჭიროება |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ლიტერატურა: უცხო (წიგნი) — კამიუს მერსო = სენტ-ეგზიუპერის მოზრდილი, რომელიც გულს ვერ ხედავს; პრინცი = ანტი-მერსო
- ლიტერატურა: ძმები კარამაზოვები (წიგნი) — ალიოშას სიყვარული ახლობლებთან = პრინცის პასუხისმგებლობა ვარდის წინაშე
- ფილოსოფია: გაუცხოება — მოზრდილთა სამყარო = გაუცხოებული საზოგადოება
- ფილოსოფია: აბსურდი — პლანეტების მცხოვრებლები = აბსურდის ინკარნაციები
- ფსიქოლოგია: კარლ გუსტავ იუნგი — მელა = ანიმუსის/ანიმას ინტეგრაცია; ვარდი = პროექცია, რომელიც რეალურ კავშირად გარდაიქმნა
- რელიგია: ქრისტეს იგავები — უდანაშაულო ბავშვის სიბრძნე, მსხვერპლი სხვისთვის
- კინემატოგრაფია: კუბრიკის „2001: კოსმოსური ოდისეა” — ვარსკვლავებს შორის მოგზაურობა როგორც სულიერი ტრანსფორმაცია
ვერტიკალური ჯაჭვი
ევანგელე (ქრისტეს იგავები — ბავშვური სიბრძნე) → პასკალი (გულს თავისი მიზეზები აქვს) → დოსტოევსკი (ალიოშა — სიყვარული როგორც პასუხი) → სენტ-ეგზიუპერი (პატარა პრინცი — პასუხისმგებლობა როგორც აზრი) → ტარკოვსკი (მსხვერპლი — სიყვარულისთვის თვითგამეტება)