სახლი ღრუბლებში
ავტორი: გოლი ტარაღი
სიუჟეტის მოკლე თხრობა
წარმოიდგინე, რომ კითხულობ წიგნს, სადაც ყველა პერსონაჟი თავისებურად გამოკეტილია გალიაში — ზოგი სოციალური სტატუსის, ზოგი ოჯახური ვალდებულებების, ზოგი ემიგრაციის ტყვეობაშია. გოლი ტარაღის ეს კრებული სწორედ ასეთ ადამიანებზე მოგვითხრობს — ირანელ ადამიანებზე, რომლებიც 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ თავიანთ მიწას მოწყდნენ, ან იმათზე, რომლებიც სამშობლოშიც კი საკუთარი თავისგან არიან გაუცხოებულები.
ერთ-ერთ მოთხრობაში — „მეც ჩე გევარა ვარ“ — ვხვდებით ჰეიდარს, შუახნის თეირანელ კაცს, რომელიც ცხელ, დახუთულ საცობშია გაჭედილი; მანქანაში დგას ქვაბი, შვილებისთვის ცოლის მიერ გასაგზავნი საჭმლით სავსე. უცებ, შეუპოვარ სიცხეში, მას ესმის საკუთარი ცხოვრების მთელი უაზრობა — რომ ათწლეულების მანძილზე სხვების დაკრულზე იცეკვა. აჯანყების ნიშნად ქუჩაში ისვრის ქვაბს, გადაწყვეტს გააპროტესტოს ყველაფერი, ახალი ცხოვრება დაიწყოს. „ამიერიდან ცხოვრებაში სხვა საქმე მექნება… დამღალა ამ ბრიყვულმა მორჩილებამ.“ მაგრამ წამიერი ამბოხის შემდეგ ძალა გამოეცლება — იხრება, ქვაბს იღებს და უბრუნდება ძველ რუტინას. პატარა რევოლუცია, როგორც ცისარტყელა, ქრება.
„ამინეს შორეული მოგზაურობაში“ ვხვდებით ბენგალელ მოახლე ამინეს, რომელიც სრულიად დათრგუნული, უუფლებო და ცრუ ქორწინებაში მყოფია — მისი ქმარი აყარაჯა მის ხელფასს იკრეფს და სხვა ცოლი ჰყავს. როდესაც ის მასპინძლებთან ერთად პარიზში მოგზაურობს, პირველად აცნობიერებს, რომ სხვა სამყარო არსებობს. „ქალბატონო, ქმარია. უარის თქმა არ შეიძლება“ — ეს იყო მისი ძველი სიტყვა. ახალი სიტყვა კი ძლიერი რისხვით იჟღინთება: „წავალ, შვილებს ჩამოვიყვან. იქ თუ დარჩნენ, გამათხოვრდებიან… მინდა, რომ შალიმემ ისწავლოს.“ ამინე საწყალი დათრგუნული მოახლიდან გადაიქცევა ძლიერ დედად, რომელიც საკუთარი ძალით აბრუნებს შვილებს და ახალ სიცოცხლეს იწყებს.
წიგნის ყველაზე სევდიანი ნაწილია „სახლი ღრუბლებში“ — წიგნის სათაურის მომცემი ნოველა. წარმოიდგინე მოხუცი მაჰინ ბანუ, რომელსაც ირანული რევოლუცია ართმევს საყვარელ სახლს თეირანში, მის ყველაფერს — ფოტოალბომებს, მოგონებებს, დემავენდის მთის ხედს. შვილები — მასუდი და მანიჟე — მას ევროპაში მიჰყავთ. და აქ ის ხდება „ზედმეტი ბარგი“: ოთახიდან ოთახში, სახლიდან სახლში, ლონდონიდან კანადაში გადააგდებენ, როგორც არასასურველ ნივთს. „ფეხქვეშ მიწა გამოეცალა და ცაში გამოეკიდა.“ საბოლოოდ, თვითმფრინავში, ფიზიკურად და სულიერად განადგურებული, სიმშვიდეს მხოლოდ სიკვდილში პოულობს — წარმოიდგენს, რომ დემავენდის მთის თავზე დაფრინავს, რომ მამა მას ელოდება. სახლი ღრუბლებშია — მიწიერი ყოფნა კი დარჩა.
კრებულის გვირგვინია „სადმე სხვაგან“. ეს არის ამირალის ამბავი — წარმატებული ფირმის ვიცე-პრეზიდენტის, რომელსაც აქვს ყველაფერი: ფული, ლამაზი და პრაგმატული ცოლი (მალექაზარი), სოციალური სტატუსი, მაგრამ არ აქვს ყველაზე მთავარი — თავისუფლება. და აი, აქ იწყება ფსიქოლოგიური სასწაული: მისი სხეული წყვეტს მორჩილებას გონებისა და სოციალური ნიღბის. დაბადების დღის წვეულებაზე მისი მარცხენა ფეხი თვითნებურად წიხლს ურტყამს გენერლის კოჭს; ღამით საწოლში მისი ხელი ცოლის სახეში იყრის მუშტს. ეს არ არის ფანტასტიკა, ეს არ არის სიშლეგე — ეს არის იუნგისეული არაცნობიერის ამბოხი. ტყუილით დაღლილი სხეული იწყებს ბრძოლას ცრუ „მე“-ს წინააღმდეგ. ცოლი ეჭვიანობს, ჰგონია საყვარელი ჰყავს, ამირალი კი იტანჯება: „დიახ, ავადა ვარ! სულიერად ავად! საშიში ვარ… ჩემს საქციელს ვერ ვაკონტროლებ.“
ფინალში ამირალი ყველაფერს ტოვებს — სახლს, ცოლს, სტატუსს, სოციალურ იდენტობას. მანქანაში ჯდება და უკანმოუხედავად მიდის. ის ირჩევს იყოს „სივრცეში მონანავე წერტილი“, ვიდრე იცხოვროს სიყალბეში. ეს წიგნი ზუსტად ამაზეა — გაბედო და იპოვო შენი ნამდვილი „მე“, სანამ სხეული თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას შენს ნაცვლად.
ფილოსოფიური ბირთვი
გოლი ტარაღის “სახლი ღრუბლებში” არის ქალური ეგზისტენციალიზმის ირანული ხელნაწერი — წიგნი, სადაც სარტრისეული “არჩევანის თავისუფლება” და კამიუსეული “აჯანყება” ერწყმის იუნგისეულ არაცნობიერის თეორიას და ირანული ტრადიციიდან გამოყოლილ ნოსტალგიურ მეხსიერებას.
ცენტრალური კითხვა. “შეიძლება თუ არა, აირჩიო ცხოვრების წესი და სხვა გზით იარო? შეიძლება თუ არა, პროტესტი გამოთქვა და არ შეცვალო პოზიცია, აჯანყდე?” ეს შეკითხვა კაფკას “მეტამორფოზის” გრეგორ ზამზას, კამიუს მერსოს და დოსტოევსკის “მიწისქვეშეთის კაცის” შეკითხვის ქალურ, ირანულ ვერსიას წარმოადგენს.
სხეული როგორც ჭეშმარიტების ორგანო. ტარაღის ცენტრალური ფილოსოფიური აღმოჩენა — ამირალის ამბოხებული ფეხი და ხელი — ერთგვარად სომატური არაცნობიერი-ის თეორიაა. როცა გონება ცრუობს, სხეული მართალია. “შენი ცხოვრება დიდი ტყუილია და საკუთარი სხეული გეუბნება, ეს ტყუილი მოიშორეო.” ეს იდეა უშუალოდ აკავშირებს ტარაღის იუნგის (იქ, სადაც ცნობიერება არ ითხოვს, არაცნობიერი აჯანყდება), ვილჰელმ რაიხის (სხეულის ჯავშანი), პიტერ ლევინისა (ტრავმის სომატური მოდელი) და კრისტევას (აბიექტური) მიღწევებთან.
სამშობლო როგორც დაკარგული „მე“. “თანამედროვე ადამიანი – ეს გახლავთ ადამიანი გამოკვეთილი ადგილის გარეშე, რომელიც საკუთარ თავთან გაუცხოებული ცხოვრობს.” ეს ფრაზა ზუსტად აღწერს ემიგრანტის ფუნდამენტურ მდგომარეობას — უსახლოობას როგორც ონტოლოგიურ კატეგორიას. მაჰინ ბანუსთვის სახლი არა მხოლოდ ფიზიკური სივრცეა, არამედ „მე“-ს საცავი. სახლის დაკარგვა = საკუთარი თავის დაკარგვა.
ტრადიციისა და მოდერნიზმის ორომტრიალი. “თითქმის ყველა ნოველაში ვხედავთ ტრადიციისა და მოდერნიზმის შეჯახებისა თუ ჭიდილის კვალს.” ტარაღი არ იღებს მარტივ პოზიციას — ის არც ტრადიციის ნოსტალგიური დამცველია, არც ბრმა დასავლელი მიმდევარი. ის ხედავს, რომ ტრადიცია ქალს ქურდავს ხმას (ამინე), ხოლო მოდერნიზმი ადამიანს ქურდავს ფესვებს (მაჰინ ბანუ). შუა გზა არ არსებობს — არსებობს მხოლოდ შინაგანი ჭეშმარიტებისკენ ინდივიდუალური ბილიკი.
პერსონაჟები როგორც არქეტიპები
ამირალი — გამოღვიძებული ეგზისტენციალური გმირი
ამირალი — XX საუკუნის კლასიკური ეგზისტენციალური გმირის ირანული ვერსია. ის იდგა გზაჯვარედინზე, სადაც ერთ დროს იდგნენ კამიუს მერსო („უცხო“), სარტრის როკანტენი („გულისრევა“) და კაფკას გრეგორ ზამზა („მეტამორფოზა“). თუმცა ზამზასგან განსხვავებით, ამირალის სხეულის ტრანსფორმაცია არ არის შიში — ის არის გათავისუფლების ნიშანი. მისი აჯანყებული ხელი და ფეხი — ეს არის იუნგისეული ჩრდილი, რომელიც ვერც ოჯახური, ვერც სოციალური ნიღბების ქვეშ ვერ ცხოვრობს.
არქეტიპი: გამოღვიძებული მძინარი — ფასადის ქვეშ ცხოვრებიდან ავთენტურ არსებობაში გადასვლა. კამიუს სიზიფეს პარალელი: ისიც ტოვებს ყველაფერს, რათა აირჩიოს საკუთარი აზრი.
ჰეიდარი — წარუმატებელი ამბოხი, აბსურდის ანტი-გმირი
ჰეიდარი ამირალის ჩრდილია. ის იწყებს იმავე გზას — ამბოხს რუტინის წინააღმდეგ — მაგრამ ის აზრიანი აქტი იწყება და ფანტაზიაში წყდება. “ბოლოს და ბოლოს ან ისე იქნება, ან – ასე. მოხდება რაღაც.” ეს არის ნიჰილისტური ინერცია: არარა ახალი, რადგან ცვლილების შიში ცვლილების სურვილზე უფრო ძლიერია. ჰეიდარი არის კაფკას “ჯოსეფ K”-ს ირანული ვერსია — კაცი, რომელიც ცდილობს ამბოხდეს სისტემის წინააღმდეგ, მაგრამ სისტემის ნაწილი გაჰყვება მას ყველგან.
არქეტიპი: დამარცხებული ანტი-გმირი — ადამიანი, რომელშიც აჯანყების ნაპერწკალი აინთო, მაგრამ ვერ იზრდება ცეცხლამდე.
ამინე — დიდი დედის არქეტიპი
ამინე ხსნის ქალური ძალის მითოლოგიურ ფენას. დასაწყისში ის კინოჟურნალებში ოცნებობს, როგორც ნებისმიერი დათრგუნული ქალი — ფანტაზიით ცხოვრობს. მაგრამ პარიზი მას იუნგისეული „დედობრივი ინსტინქტის“ სიმბოლურ ცენტრთან აკავშირებს, და ის ტრანსფორმირდება: უძლური მოახლე ხდება ძლიერი დედა, ვინც შვილებს დასაბრუნებლად უკან ირანში მიდის. „წავალ, შვილებს ჩამოვიყვან.“
ამინე არის ფემინისტური ამაღლების ფიგურა: მისი გზა ტიპური “გმირის გზა” (ჯოზეფ კემბელის მიხედვით) არის, ოღონდ ქალური და არა მამაკაცური: გამოძახება (უცხო ქვეყანა) → საცდელი ჟამი (ქმრის ღალატი) → ახალი ძალის შემოტანა (დედობრივი რისხვა) → დაბრუნება შვილებთან ერთად.
მაჰინ ბანუ — ემიგრანტის მარადიული ტრაგედია
მაჰინ ბანუ არის უსახლო მისხალი-ს არქეტიპი. მისი ფიგურა აქცევს წიგნს მარტოხელა ფსიქოლოგიური ნოველიდან ისტორიულ-ცივილიზაციურ პოემად. ის არის თითოეული ემიგრანტის მარადიული სიმბოლო: ვლადიმერ ნაბოკოვის დედამისი, ფილიპ როთის ბაბუა, ორჰან ფამუქის სტამბოლის მოხუცები — ყველა, ვინც XX საუკუნის რევოლუციებმა სამშობლოდან გააგდო.
მისი სიკვდილი თვითმფრინავში, დემავენდის მთის ხილვით, არის იუნგისეული „სიკვდილი როგორც უკვე სახლში დაბრუნება“ — არქეტიპული მისტერია, სადაც ფიზიკური აქციდენტი სულიერ სახლში დაბრუნებად გარდაიქმნება.
მალექაზარი — სოციალური ნიღბის პერსონიფიცირება
ამირალის ცოლი, მალექაზარი, არის პერსონა-ს (იუნგისეული ტერმინით) ქალური ვერსია. “პოლიტიკას, ბიზნესს, მეგობრობასაც კი პატარ-პატარა ტყუილები სჭირდება.” “გარე სამყარო ერთი მრუმე ოკეანეა… ჩვენ, მადლობა ღმერთს, ამ ბნელ ზღვაში ნათელ კუნძულზე ვცხოვრობთ.” ის არის ცივი, ეფექტური, ბურჟუაზიული ცივილიზაციის შემდეგი ფიგურა — საბოლოოდ გამარჯვებული, მაგრამ შინაგანად ცარიელი.
სიმბოლიკა
| სიმბოლო | მნიშვნელობა | ციტატა |
|---|---|---|
| საჭმლის ქვაბი (ჰეიდარი) | ოჯახური ვალდებულების, რუტინის, პატრიარქალური მოსალოდნელობების ტვირთი; “ყელს ჩამოკიდული ჯაჭვი” | „იგრძნო, რომ ეს ქვაბი ყელზე სალტესავით შემოჭდობოდა და გასაქანს არ აძლევდა.“ |
| დემავენდის მთა | სამშობლოს, მამისეული სიმყარის, დაკარგული უსაფრთხოების, ფესვების სიმბოლო; ირანული იდენტობის გეოგრაფიული ცენტრი | „მამა და დემავენდის მთა – სამშობლოს სიმბოლო ერთადერთი სიმყარეა მაჰინ ბანუს არსებობაში.“ |
| აჯანყებული სხეულის ნაწილები (ფეხი, ხელი) | არაცნობიერის სომატური აჯანყება ცრუ „მე“-ს წინააღმდეგ; ჭეშმარიტების ორგანო | „ამირალის მარცხენა ფეხმა თვითნებურად უცნაური მოძრაობა გააკეთა… და მთელი ძალით დივიზიის გადამდგარი გენერლის კოჭს ეძგერა.“ |
| სახლი ღრუბლებში | სახლი, რომელიც ფიზიკურად აღარ არსებობს, მაგრამ სულიერად ცოცხალია; ემიგრანტის ერთადერთი სამშობლო | სათაური და „ფეხქვეშ მიწა გამოეცალა და ცაში გამოეკიდა.“ |
| თვითმფრინავი | გარდამავალი სივრცე, სიცოცხლისა და სიკვდილის ზღვარი; მაჰინ ბანუსთვის სიკვდილის ტაძარი | მაჰინ ბანუს ფრენის სცენა |
| ავტომობილის საცობი | თანამედროვე ადამიანის ეგზისტენციალური ჩიხი; სიცოცხლე უმოძრაო მოძრაობაში | ჰეიდარის აჯანყების დასაწყისი |
| კინოჟურნალი (ამინე) | ფანტაზია როგორც პირველი ნაბიჯი გაუცხოებიდან; ილუზიის ფუნქცია | ამინეს პარიზის წინანდელი ცხოვრება |
ფილოსოფიური დებატი
ვალდებულება vs. ავთენტიკურობა. ტარაღი აპირისპირებს ორ სამყაროს: სოციალური წესრიგის, პრაგმატიზმის, „ნორმალურობის“ (მალექაზარი, ჰეიდარის ცოლი, აყარაჯა) სამყაროს — და შინაგანი ჭეშმარიტების, ავთენტური „მე“-ს სამყაროს (ამირალი, ამინე, მაჰინ ბანუ). რომელი ცხოვრებაა „ნამდვილი“ — ისა, რომელსაც ყველა ცხოვრობს, თუ ისა, რომლისკენაც შინაგანი ხმა გიწვევს?
ვინ იმარჯვებს? ტარაღის ფილოსოფიური პასუხი რადიკალურია: გრძელვადიანად არაცნობიერი იმარჯვებს. თუ ადამიანი შეგნებულად არ ცვლის თავის ცრუ ცხოვრებას, სხეული თავად აჯანყდება. მაგრამ მოკლევადიანად სოციალური წნეხი ხშირად ჯაბნის (ჰეიდარი). ეს დუალიზმი იუნგის ფორმულას ემხობა: „რასაც ვერ გააცნობიერებ, გექცევა ბედად.“
ემიგრაცია — ლოგიკური თუ ტრაგიკული? მაჰინ ბანუს ამბავი არც რევოლუციის კრიტიკაა (ტარაღი არ აიდეალებს პრერევოლუციურ ირანს), არც ემიგრაციის კრიტიკა. ეს არის ფიგურა, რომელიც გვიჩვენებს, რომ ნებისმიერ ცვლილებას ფასი აქვს — და ამ ფასს ყოველთვის ყველაზე მოწყვლადი იხდის.
ჰორიზონტალური კავშირები
ლიტერატურა
- ფრანც კაფკა, „მეტამორფოზა“ (1915) — ამირალის სხეულის აჯანყება უშუალო ნათესაურ კავშირშია გრეგორ ზამზას ტრანსფორმაციასთან. ორივე შემთხვევაში სხეული ცნობს იმას, რაც გონებას არ შეუძლია აღიაროს. განსხვავება: ზამზა ფინალში კვდება გაუცხოებაში, ამირალი კი მიდის ახალი ცხოვრებისკენ. ტარაღის ოპტიმიზმი კაფკას პესიმიზმზე მრავალფეროვნად პასუხობს.
- ალბერ კამიუ, „უცხო“ (1942) — ამირალი-მერსო პარალელი: ორივე „უცხო“ არიან საკუთარ ცხოვრებაში, ორივე მოულოდნელად იღებენ რადიკალურ გადაწყვეტილებას. მერსო კლავს, ამირალი ივლის. ორივე ფინალში ირჩევენ ავთენტიკურობას.
- ჟან-პოლ სარტრი, „გულისრევა“ (1938) — როკანტენის შინაგანი გულისრევა და ამირალის სხეულის ამბოხი — ორივე სომატური გამოვლინებაა არაავთენტიკური არსებობის.
- ვირჯინია ვულფი — ნოსტალგიური მეხსიერებისა და ქალური შინაგანი სამყაროს ოსტატი, ტარაღის უშუალო მშობლიობა; “მაიაკი” და “მაჰინ ბანუ” — ორივე ნაშრომი სახლის, ხსოვნისა და დროის შესახებ.
- ვლადიმერ ნაბოკოვი — ემიგრანტული ცნობიერება; “Speak, Memory” და “სახლი ღრუბლებში” — ორივე გამოხატავს, რომ დაკარგული სამშობლო ფიზიკურ სივრცეზე ძლიერი გახდა სულიერ გეოგრაფიად.
- მილან კუნდერა, „უცოდინრობა“ (2000) — ემიგრაციიდან დაბრუნებული გმირის უცხოობა საკუთარ სამშობლოში; უცხოობა როგორც მუდმივი მდგომარეობა.
- ორჰან ფამუქი, „ფთილა წიგნი“ — სტამბოლის ნოსტალგია, რომელიც ტარაღის თეირანის ნოსტალგიის პარალელია; ქალაქი როგორც ფსიქოლოგიური სივრცე.
- მარჯან სატრაპი, „პერსეპოლისი“ — ირანული რევოლუციის ტრავმის თანამედროვე ქალური ხელნაწერი; უშუალო დიალოგი ტარაღის პროექტთან.
- ფიოდორ დოსტოევსკი, „მიწისქვეშეთის ჩანაწერები“ — „მიწისქვეშეთის კაცი“ და ჰეიდარი — ორივე ცნობიერი, მაგრამ უუნარო ამბოხისთვის.
ფილოსოფია
- ეგზისტენციალიზმი — მთელი წიგნი არის ეგზისტენციალიზმის ირანული, ქალური ინკარნაცია. სარტრის „მოქმედება როგორც არჩევანი“ და კამიუს „აბსურდთან ცხოვრება“ — ტარაღისთან პოულობენ ქალურ, ემიგრანტულ, ტანის გზით გამოხატულ ფორმას.
- გაუცხოება (მარქსი, ჰეგელი, ფეუერბახი) — „თანამედროვე ადამიანი – ეს გახლავთ ადამიანი გამოკვეთილი ადგილის გარეშე“ — ეს ფრაზა არის ალიენაციის პოეტური განმარტება.
- აბსურდი (კამიუ) — ჰეიდარის ცხოვრება და ქვაბის ამბოხი არის სიზიფის ერთ-ერთი ვარიაცია, ოღონდ შავი ფანტაზიით შეფერილი.
- ფემინისტური ფილოსოფია (ბოვუარი, ირიგარეი) — ამინეს ტრანსფორმაცია ტიპური „მეორე სქესის“ გზაა: ობიექტობიდან სუბიექტობაში.
ფსიქოლოგია
- კარლ იუნგი — არაცნობიერი და ჩრდილი — წიგნის ფსიქოლოგიური ცენტრი. ამირალის სხეულის ამბოხი — ჩრდილის ზუსტი განსახიერებაა: ის, რაც ცნობიერებიდან გამოდევნილია, სხეულში ცხოვრობს და საბოლოოდ აჯანყდება. „შენი ცხოვრება დიდი ტყუილია და საკუთარი სხეული გეუბნება, ეს ტყუილი მოიშორეო“ — ეს თითქმის ზუსტი იუნგის ციტატაა თარგმანით.
- ფროიდი — დათრგუნვა და დაბრუნება — ამირალის სომატიზაცია კლასიკური ფროიდისეული „დათრგუნულის დაბრუნებაა“ (die Wiederkehr des Verdrängten).
- ატაჩმენტ-თეორია (ბოულბი, აინსვორთი) — მაჰინ ბანუს ფუნდამენტური ტრაგედია არის არა მხოლოდ სახლის დაკარგვა, არამედ ატაჩმენტ-ობიექტების (მამა, მთა, ოთახი) დაკარგვა ისე, რომ მას შეცვლის რესურსი აღარ დარჩა.
- პიტერ ლევინის Somatic Experiencing — ამირალის სხეული ტარაღისთან მოქმედებს ზუსტად ისე, როგორც თანამედროვე ტრავმის თეორიაში: ტრავმა, რომელიც გონებამ ვერ გადაამუშავა, სხეულში „ცოცხლდება“.
კინემატოგრაფია
- აბას კიაროსტამი (“სად არის მეგობრის სახლი?”, “გემრიელი ალუბლის გემო”) — ირანული მოდერნისტული კინოს ცენტრი, ტარაღის ესთეტიკური ძმა. მისი ფილმები იმავე შინაგან სიჩუმეზე დგანან, ფარსის ენის პოეტურ რითმულობაზე.
- ასგარ ფარჰადი (“წარსული”, “გაყრა”) — ირანული ოჯახის შინაგანი დრამები, ტარაღის თემების უშუალო კინემატოგრაფიული გაფართოვება.
- ანდრეი ტარკოვსკი, “ნოსტალგია” (1983) — ემიგრანტის სულიერი ფილმი, რომელიც უშუალო დიალოგშია “სახლი ღრუბლებშისთან”.
- ვონგ კარ-ვაი (“სიყვარულის განწყობაზე”) — დაჭედილი, გამოთქმული სურვილი, სხეული, რომელიც უფრო მეტად ლაპარაკობს, ვიდრე ბაგე.
- მაიკ ნიქოლსი, “კურსდამთავრებული” — ამერიკული პარალელი ამირალის პარადოქსული ფინალისთვის: ყველაფრის მქონე კაცი, რომელიც ყველაფერს ტოვებს.
რელიგია
- სუფიური ტრადიცია — გოლი ტარაღის ქართული ფესვი. რუმის „მესნევი“-სა და ჰაფეზის პოეზიაში სხეული როგორც სულის სახლი, მიცვალებულთა მიმართ ფრენა, ფენა ნიღაბს ქვეშე — ყველა ეს თემა გადაიჭრა ტარაღის მოდერნისტულ ფორმაში.
- ზოროასტრული სიმბოლიზმი — დემავენდის მთა ზოროასტრული მითოლოგიის სიწმინდე: იქ ეშმაკი ბაივარასპი მიჯაჭვულია. ტარაღისთვის ის სამშობლოს ღერძი და სულიერი დაყრდნობის წერტილია.
ვერტიკალური ჯაჭვი
წინამორბედები:
- სუფიური პოეზია (რუმი, ჰაფეზი, სააადი) — სხეულის, ხსოვნისა და ღვთიური სამშობლოს ხელოვნების ფესვები
- ჯალალ ალ-ე აჰმადი, „დასავლოკრატიაში დაავადება“ (1962) — ირანული მოდერნიზმის წინაპარი
- სადეყ ჰედაიათი, „ბრმა ბუკი“ (1936) — ირანული მოდერნიზმის ყველაზე ბნელი მიღწევა; გაუცხოების ირანული კანონი
- ვირჯინია ვულფი, ფრენკ ო’კონორი — მოკლე ფსიქოლოგიური ნოველის ევროპული სტანდარტი
- ფრანც კაფკა, “მეტამორფოზა” (1915) — სხეულის ამბოხი როგორც ფილოსოფიური ფორმა
- ალბერ კამიუ, “უცხო” (1942) — ეგზისტენციალური უცხოობა
ეპოქა და თანამედროვენი:
- მარჯან სატრაპი, „პერსეპოლისი“ (2000-2003) — ირანის რევოლუციის ქალური მეხსიერება
- შირინ ნეშათი (კინემატოგრაფი-ხელოვანი) — ირანული ქალური გაუცხოების ვიზუალური ენა
- აზარ ნაფისი, „ლოლიტა თეირანში“ — ინტელექტუალური ქალი რევოლუციის შემდეგ
- ჯომპა ლაჰირი — უცხოობის, ემიგრაციისა და ქალური სულიერი გეოგრაფიის ამერიკული ხმა
- ორჰან ფამუქი — თურქული პარალელი, ქალაქის როგორც მეხსიერების სივრცე
მემკვიდრეობა:
- თანამედროვე ქალური ემიგრანტული ლიტერატურა (ლაჰირი, ზადი სმიტი, ვალერია ლუისელი)
- “ირანული ახალი ტალღა” კინემატოგრაფიაში (ფარჰადი, რასულოფი)
- ავტოფიქციური ემიგრანტული პროზა (დუბრავკა უგრეშიჩი, ოლგა ტოკარჩუკი)
ტარაღი დგას იმ გადასასვლელში, სადაც ირანული სუფიური ტრადიცია, დასავლური მოდერნიზმი და თანამედროვე ფემინისტური ცნობიერება ერთ ქსოვილში იქსოვება. ის უცხოობის, სხეულის და სამშობლოს შესახებ წერს, რაც განსაკუთრებით ქართველი მკითხველისთვის უდავოდ ახლოა — ქვეყანაში, რომელიც თვითონაც იდგა ტრადიციისა და ევროპული მოდერნიზმის გზაჯვარედინზე, ქვეყანაში, სადაც ემიგრაცია ისტორიის ცენტრალური ფიგურაა.