ნიჰილიზმი
განმარტება
რწმენა (ან დიაგნოზი), რომ ცხოვრებას, ღირებულებებს და მორალს არ აქვს ობიექტური საფუძველი. ნიცშესთვის ნიჰილიზმი არა პოზიცია, არამედ დიაგნოზია — ევროპული ცივილიზაციის ავადმყოფობა ქრისტიანული მორალის ჩამოშლის შემდეგ.
წარმოშობა და კონტექსტი
- ტურგენევი — “მამები და შვილები” (1862): ბაზაროვი = პირველი ლიტერატურული ნიჰილისტი (რუსული კონტექსტი)
- ფრიდრიხ ნიცშე — ნიჰილიზმის ფილოსოფიური სისტემატიზაცია: “ღმერთი მოკვდა” = ღირებულებების ვაკუუმი
- ფიოდორ დოსტოევსკი — ნიჰილიზმის ფსიქოლოგიური შედეგების მკვლევარი: რა ხდება, როცა ადამიანს “ყველაფერი ნებადართულია”?
გამოვლინებები მატრიცაში
📚 ლიტერატურა
-
ფიოდორ დოსტოევსკი — დანაშაული და სასჯელი (წიგნი): რასკოლნიკოვი = ნიჰილიზმის ექსპერიმენტი (მკვლელობა → ზეკაცის თეორია → კატასტროფა)
-
ალბერ კამიუ — “უცხო”, “ჭირი” — ნიჰილიზმის დაძლევა აბსურდის გავლით: “სიზიფე ბედნიერად უნდა წარმოვიდგინოთ”
-
ჯორჯ ორუელი, 1984 (წიგნი) — ო’ბრაიენის იდეოლოგია = აქტიური ნიჰილიზმი ყველაზე საშინელ ფორმაში: „წარმოიდგინეთ ჩექმა, რომელიც ურტყამს ადამიანის სახეს — სამუდამოდ.” ძალაუფლება საკუთარი თავისთვის, ყოველგვარი ღირებულების გარეშე
-
ჯორჯ ორუელი, ცხოველების ფერმა (წიგნი) — რევოლუციური იდეალების კოლაფსი მორალურ ნიჰილიზმში: „ყველა ცხოველი თანასწორია” → უაზრო ლოზუნგი
ნიცშესეული ნიჰილიზმი წყაროში:
- ანტიქრისტე (წიგნი) — ფრიდრიხ ნიცშეს ქრისტიანობის დემონტაჟი: „ღმერთი მოკვდა” პრაქტიკულ ფორმულად გადაქცეული
- ასე იტყოდა ზარატუსტრა (წიგნი) — ნიჰილიზმის დიაგნოზი და მისი გადალახვის პროექტი: „ბოლო ადამიანი” = ნიჰილიზმის დასრულებული ფორმა
ამერიკული ნატურალისტური ნიჰილიზმი:
- მარტინ იდენი (წიგნი) — მარტინის თვითმკვლელობა წარმატების მიღწევის შემდეგ = ნიჰილიზმის ბუნებრივი ფინალი: „ყველაფრის” მიღწევის შემდეგ აღმოჩნდება „არაფერი”
მოდერნისტული და ე.წ. „Lost Generation” ნიჰილიზმი:
- მზეც ამოდის (წიგნი) — ჯეიკ ბარნსი და მეგობრების წრე = ომისშემდგომი თაობა, ღირებულებების გარეშე, რომელიც ღვინით და კორიდით ავსებს სიცარიელეს
- ბელ ამი (წიგნი) — დიურუას ცინიზმი = ბურჟუაზიული ნიჰილიზმი: ყველაფერი ინსტრუმენტია, არაფერია წმინდა
ჰამსუნისეული ნიჰილიზმი:
- საიდუმლოებანი (წიგნი) — ნაგელი = ნიჰილისტი ფილოსოფოსი პროვინციულ ქალაქში; მისი თამაშები ცხადყოფს ყველა სოციალური ფორმის სიცარიელეს
სატირულ-სოციალური ნიჰილიზმი:
- ამაოების ბაზარი (წიგნი) — „Vanitas Vanitatum” = ყველა ამბიცია ამაოა: ვიქტორიანული საზოგადოების ნიჰილისტური დიაგნოზი
- მკვდარი სულები (წიგნი) — ჩიჩიკოვის „მკვდარი სულების” საფერდი = რუსული პომეშჩიკური ცხოვრების ზნეობრივი ნიჰილიზმი: სული კი გაქრა, ფორმა დარჩა
💡 ფილოსოფია
- ეგზისტენციალიზმი — ნიჰილიზმი = ეგზისტენციალიზმის საწყისი წერტილი. ეგზისტენციალიზმი = ნიჰილიზმზე პასუხი (თავისუფლება, არჩევანი, პასუხისმგებლობა)
- ფრიდრიხ ნიცშე — ზეკაცის თეორია = ნიჰილიზმის დაძლევის გზა
🎬 კინო
- ტაქსის მძღოლი (1976) — ტრევისი: პოსტ-ვიეტნამური ნიჰილიზმი → ძალადობა
- “ბრძოლის კლუბი” (1999) — კონსუმერისტული ნიჰილიზმი → დესტრუქცია
✝️ რელიგია
- “ღმერთი მოკვდა” = რელიგიური ნიჰილიზმის დასაწყისი
- ფიოდორ დოსტოევსკი — ნიჰილიზმის საწინააღმდეგო: ქრისტიანული რწმენა როგორც ერთადერთი გამოსავალი
დაკავშირებული კონცეფციები
- ეგზისტენციალიზმი — ნიჰილიზმზე პასუხი
- აბსურდი — ნიჰილიზმის “რბილი” ვერსია (კამიუ)
- გაუცხოება — ნიჰილიზმის ფსიქოლოგიური გამოვლინება
- ზეკაცის თეორია — ნიჰილიზმის დაძლევის მცდელობა