კოლექტიური არაცნობიერი
განმარტება
კოლექტიური არაცნობიერი (collective unconscious) — კარლ იუნგი-ს ანალიტიკური ფსიქოლოგიის ერთ-ერთი ცენტრალური ცნება. აღნიშნავს ფსიქიკის იმ ღრმა შრეს, რომელიც საერთოა მთელი კაცობრიობისთვის. პირადული არაცნობიერისგან (პიროვნების ინდივიდუალური დათრგუნული შინაარსი) განსხვავებით, კოლექტიური არაცნობიერი მოიცავს უნივერსალურ, გადმოცემულ ფსიქიკურ სტრუქტურებს, რომლებიც ადამიანს აკავშირებენ სახეობრივ წინაპრებთან და ერთმანეთთან.
არქეტიპები
კოლექტიური არაცნობიერის შინაარსი არის არქეტიპები (archetypes) — ფსიქიკური ფორმალური სტრუქტურები, რომლებიც ორგანიზებენ აღქმასა და გამოცდილებას. იუნგი არქეტიპს ადარებდა ბრიალეანტის ჩონჩხს, რომელიც სხვადასხვა კრისტალში ერთსა და იმავე ფორმას წარმოქმნის. არქეტიპები თვითონ უხილავია, მაგრამ ვლინდება სიმბოლოების, სიზმრების, მითების, რელიგიური რიტუალებისა და ხელოვნების სახით.
ძირითადი არქეტიპები:
- ჩრდილი (არქეტიპი) — პიროვნების უარყოფილი, ბნელი მხარე
- ანიმა და ანიმუსი — კონტრასექსუალური შინაგანი ფიგურა
- პერსონა (არქეტიპი) — სოციალური ნიღაბი
- „ბრძენი მოხუცი” / „დიდი დედა” — ტრანსცენდენტური მენტორი
- სელფი (Self) — ფსიქიკის მთელი ცენტრი
კულტურული გამოვლინება
იუნგი ამტკიცებდა, რომ მსოფლიოს დაშორებულ კულტურებში იდენტური მითოლოგიური მოტივების შეხვედრა (წარღვნა, გმირის მოგზაურობა, მომაკვდავი და მკვდრეთით აღდგომილი ღმერთი, კოსმიური ხე) არ აიხსნება კულტურული დიფუზიით — ის კოლექტიური არაცნობიერის სტრუქტურიდან მოდის. ეს ვარაუდი გახდა ჯოზეფ კემპბელი-ს მონომითი-ს თეორიის საფუძველი: ყველა მითი ერთი ფსიქიკური რეალობის ვარიაციაა.
ჰორიზონტალური კავშირები
- ლიტერატურა: ფიოდორ დოსტოევსკი-ს პერსონაჟები იუნგისთვის არქეტიპული სტრუქტურების გამოვლინება იყო
- მითოლოგია: ჰომეროსი-ს ოდისეა (წიგნი) — კოლექტიური არაცნობიერის ნარატიული რუკა
- კინო: სტალკერი (1979) — „ზონა” როგორც კოლექტიური არაცნობიერის ტოპოგრაფია; ფელინის „8½” — იუნგიანური სიზმრების ანალიზის ვიზუალური ინკარნაცია
- რელიგია: გნოსტიციზმი, ალქიმია — იუნგისთვის არქეტიპული სიმბოლიზმის ფონდი
ჯვარედინი ხიდი
კემპბელის მონომითი ↔ იუნგის ინდივიდუაცია ↔ ჰომეროსის ეპოსი — აჩვენებს, როგორ ხდება კოლექტიური არაცნობიერი ხილული მითოლოგიურ სტრუქტურებში.