ჰომეროსი

ჰომეროსი (~VIII საუკუნე ძვ.წ.)

ბიოგრაფიული კონტექსტი

ჰომეროსი — ძველბერძნული ეპიკური პოეზიის ლეგენდარული ფუძემდებელი. ანტიკური ტრადიციის თანახმად, ბრმა მგოსანი, რომელმაც შექმნა დასავლური ლიტერატურის ორი საფუძველმდებარე ეპოსი: ილიადა (წიგნი) და ოდისეა (წიგნი). მისი ისტორიულობა სადავოა („ჰომეროსის საკითხი”), მაგრამ მნიშვნელოვანია არა ბიოგრაფია, არამედ ის სამყარო, რომელიც მან შექმნა — სამყარო, სადაც ადამიანური ღირსება, ბედისწერა, რისხვა, სიყვარული და სიკვდილი უნივერსალურ, მარადიულ დრამას ქმნიან.

ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი

ჰომეროსის ფილოსოფია ეფუძნება რამდენიმე ფუნდამენტურ პრინციპს:

• ბედისწერის გარდაუვალობა — თავად ზევსიც ემორჩილება მოირას. ადამიანს რჩება არჩევანი: როგორ შეხვდეს თავის ბედს
• დიდება (Kleos) სიკვდილის ფასად — გმირული ეთიკა მოითხოვს, ხანმოკლე, მაგრამ სახელოვანი სიცოცხლე აჯობოს ხანგრძლივ, უსახელო არსებობას
• თანაგრძნობის უნივერსალურობა — ილიადა მთავრდება მტრების შერიგებით, ოდისეა — ოჯახის აღდგენით
• ადამიანის წარმავლობა — „რაც არის მოდგმა ხის ფოთოლთა, იგია კაცთა” (ილიადა, ქება VI)

ეს პრინციპები საფუძველს უყრის მთელ დასავლურ ლიტერატურულ ტრადიციას — ტანჯვა და გამოსყიდვა, ძალაუფლება და მორალი, გაუცხოება.

საკვანძო ნაშრომები

ნაწარმოები	წელი	თემები
ილიადა (წიგნი)	~VIII ს. ძვ.წ.	რისხვა, ბედისწერა, ომის ტრაგედია, დიდება და სიკვდილი
ოდისეა (წიგნი)	~VIII ს. ძვ.წ.	ნოსტალგია, გამძლეობა, ღვთაებრივი ნება, იდენტობა

ჰორიზონტალური კავშირები

• ფილოსოფია: ჰომეროსის ეპოსებში ჩანასახოვან ფორმაში არსებობს ის კითხვები, რომლებსაც მოგვიანებით ეგზისტენციალიზმი სვამს — არჩევანი, სიკვდილთან მიმართება, ცხოვრების აზრი
• ფსიქოლოგია: აქილევსის რისხვა არის ჩრდილი (არქეტიპი)-ს არქაული გამოვლინება; ოდისევსის მოგზაურობა — ინდივიდუაციის პროცესი კარლ იუნგი-ს გაგებით
• რელიგია: ბედისწერის კონცეფცია უკავშირდება თეოდიცეა-ს — რატომ ტანჯულობს კეთილი ადამიანი?
• კინო: ოდისევსის მოგზაურობის არქეტიპი ჩანს ტარკოვსკის სტალკერი (1979)-ში და კუბრიკის „2001: კოსმოსური ოდისეა”-ში

ვერტიკალური კავშირები

ბერძნული ზეპირსიტყვიერი ტრადიცია
        ↓
    ჰომეროსი (VIII ს. ძვ.წ.)
        ↓
    ბერძნული ტრაგედია (V ს. ძვ.წ.)
        ↓
    ვირგილიუსი → [[დანტე ალიგიერი]] (XIV ს.)
        ↓
    [[მიგელ დე სერვანტესი]] (XVII ს.) — დონ კიხოტი, როგორც ანტი-გმირი
        ↓
    ჯეიმს ჯოისი (XX ს.) — „ულისე", მოდერნისტული ოდისეა