პოლინ როუზ კლენსი (1938–)
როლი მატრიცაში
კლენსის წვლილი ერთი ცნებითაა განსაზღვრული, მაგრამ ეს ცნება იმ იშვიათ კატეგორიას ეკუთვნის, რომელიც აკადემიური ტერმინიდან ყოველდღიური ენის ნაწილად იქცა: იმპოსტორის ფენომენი.
იგი კლინიკური ფსიქოლოგია, რომელიც 1970-იან წლებში ოჰაიოს უნივერსიტეტში, შემდეგ კი ჯორჯიის შტატის უნივერსიტეტში მუშაობდა. მისი მასალა თერაპიული კაბინეტიდან მოდიოდა: მაღალმიღწევადი სტუდენტები და კოლეგები, რომლებიც ობიექტური წარმატების ფონზე შინაგანად დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ თავიანთ ადგილს უკანონოდ იკავებდნენ.
აღმოჩენის სტრუქტურა
Clance & Imes (1978) — სიუზან აიმსთან ერთად დაწერილი სტატია 150-ზე მეტ მაღალმიღწევად ქალზე დაკვირვებას ეყრდნობოდა. მთავარი მიგნება არა თავად თვითეჭვის აღმოჩენა იყო — ის უკვე ცნობილი იყო — არამედ მისი მიმართების აღწერა მტკიცებულებასთან: რაც უფრო მეტ მიღწევას აგროვებდნენ ეს ადამიანები, მით უფრო ძლიერდებოდა განცდა.
ამ პარადოქსის ახსნას კლენსმა იმპოსტორის ციკლის მოდელი მიუძღვნა (1985), რომელიც აჩვენებს, თუ როგორ გადამუშავდება ყოველი წარმატება ისეთ ატრიბუციად — „გამიმართლა“ ან „ზედმეტად ვიშრომე“ — რომელიც კომპეტენტურობის დასკვნას გვერდს უვლის.
CIPS (Clance Impostor Phenomenon Scale, 1985), 20-პუნქტიანი კითხვარი, დღემდე სფეროს დომინანტური ინსტრუმენტია.
ორი დათქმა, რომელიც ცნების პოპულარიზაციამ წაშალა
კლენსის პოზიცია გაცილებით ფრთხილია, ვიდრე მისი სახელით მოარული დისკურსი — და ორივე დათქმა თავად მან გაასაჯაროვა:
- „ფენომენი“, არა „სინდრომი“. სიტყვა „სინდრომი“ სტატიაში არ არსებობს; ის მიმოქცევაში მოგვიანებით შემოვიდა. კლენსი ღიად წუხდა ამაზე: „სინდრომი“ კლინიკურ აშლილობას გულისხმობს, მაშინ როცა საუბარია ფართოდ გავრცელებულ გამოცდილებაზე, რომელიც დიაგნოზი არასოდეს ყოფილა. ცნება არც DSM-ში შესულა და არც ICD-ში.
- განცდის წყარო გარემოშიც არის. თავდაპირველი ჰიპოთეზა სოციალური იყო — გარემო, რომელიც ქალის ინტელექტუალურ მიღწევას სისტემატურად სხვა მიზეზებით ხსნიდა. სწორედ ამ ხაზს უბრუნდება ცნების თანამედროვე სტრუქტურული კრიტიკა.
თერაპიული პოზიცია
კლენსის კლინიკური რეკომენდაცია არაინტუიციურად მარტივი და დღემდე ყველაზე მდგრადი მტკიცებულებით გამყარებულია: განცდის გამჟღავნება ჯგუფში.
მისი დაკვირვებით, ფენომენი იზოლაციაზე დგას — მისი ბირთვია რწმენა „მე ერთადერთი ვარ, ვინც თავს ასე გრძნობს“. ეს რწმენა ემპირიულად ცრუა და ჯგუფურ გარემოში ის მარტივად და სწრაფად ირღვევა. აქედან გამომდინარეობს პარადოქსი, რომელსაც კლენსი ხაზს უსვამდა: ცნების ცოდნა თავისთავად უკვე ინტერვენციაა — რაც იშვიათია ფსიქოლოგიურ კონსტრუქტებში.
კავშირები
- იმპოსტორის სინდრომი — ცენტრალური კონცეფცია
- ალფრედ ადლერი / არასრულფასოვნების კომპლექსი — პირდაპირი კონცეპტუალური წინაპარი
- თვითეფექტიანობა — ბანდურას კონსტრუქტი, რომელთანაც ფენომენი საპირისპირო პოლუსზე დგას
- პერფექციონიზმი — ყველაზე ძლიერი კორელატი
- კრისტინა მასლაკი — პარალელური ბიოგრაფიული ფიგურა: ორივემ ინდივიდის „სისუსტედ“ მიჩნეული განცდა სისტემურ ჭრილში გადაიტანა და ორივე ეწინააღმდეგება საკუთარი ცნების კომერციალიზაციას
- პროფესიული გადაწვა — მასლაკის მესამე განზომილება ფაქტობრივად იმპოსტორული განცდის აღწერაა