კრისტინა მასლაკი (1946–)
როლი მატრიცაში
მასლაკის მნიშვნელობა ერთი კონცეპტუალური ნაბიჯითაა განსაზღვრული: მან გადაწვა ინდივიდის პრობლემიდან გარემოსთან ურთიერთობის პრობლემად აქცია.
ბერკლის სოციალური ფსიქოლოგი, რომელმაც 1970-იან წლებში დაიწყო იმ ადამიანების კვლევა, ვინც სხვებზე ზრუნავს პროფესიულად — ექიმები, სოციალური მუშაკები, მასწავლებლები. მისი დაკვირვება იყო, რომ ისინი დროთა განმავლობაში ავითარებდნენ ემოციურ გულგრილობას, რომლისაც თავად რცხვენოდათ. მასლაკმა ეს არა ხასიათის ნაკლად, არამედ სისტემურ თავდაცვით რეაქციად აღწერა.
სამგანზომილებიანი მოდელი
Maslach & Jackson (1981) — გადაწვის დაშლა სამ დამოუკიდებელ ღერძად: ემოციური გამოფიტვა, დეპერსონალიზაცია/ცინიზმი, ეფექტიანობის დაქვეითება. ამ დაშლის მთავარი შედეგი გაზომვადობა იყო — შეიქმნა MBI (Maslach Burnout Inventory), რომელიც დღემდე სფეროს სტანდარტია.
სამუშაო ცხოვრების ექვსი სფერო
მაიკლ ლაიტერთან ერთად (1997, 2016) მასლაკმა მოდელი ორგანიზაციულ ჩარჩოდ გააფართოვა: გადაწვა არის შეუსაბამობა (mismatch) ადამიანსა და ექვს დომენს შორის — დატვირთვა, კონტროლი, ჯილდო, საზოგადოება, სამართლიანობა, ღირებულებები.
ეს ნაბიჯი პოლემიკურია და განზრახ: თუ გადაწვა შეუსაბამობაა, მაშინ „მდგრადობის ტრენინგი“ არასწორ მისამართზეა მიმართული. მკურნალობა სამუშაოს სტრუქტურას სჭირდება და არა მხოლოდ მუშაკს. მასლაკი დღემდე კრიტიკულია კორპორატიული „კეთილდღეობის“ პროგრამების მიმართ, რომლებიც სისტემურ პრობლემას ინდივიდუალურ უნარებზე გადაიტანენ.
პოლემიკა
მასლაკის პოზიცია ორ ფრონტზეა სადავო:
- ბიანკი, შონფელდი და ლორანი (2015–) ამტკიცებენ, რომ გადაწვა ვერ განირჩევა დეპრესიისგან და ცალკე კონსტრუქტს არ იმსახურებს. მასლაკი პასუხობს, რომ საპროფესიო წარმოშობა და სტრუქტურული გამოსწორებადობა მას განსხვავებულს ხდის.
- MBI-ის კომერციული სტატუსი — ინსტრუმენტი საავტორო უფლებებით არის დაცული, რაც დამოუკიდებელ კვლევას ზღუდავს და ალტერნატიული, ხშირად უვალიდაციო ტესტების გავრცელებას უწყობს ხელს.
კავშირები
- პროფესიული გადაწვა — ცენტრალური კონცეფცია
- სამუშაო და ცხოვრების ბალანსი — თემატური ჩარჩო
- ბიუნგ-ჩულ ჰანი — ფილოსოფიური პარალელი: ორივე გადაწვას ეპოქის სტრუქტურულ სიმპტომად აღიქვამს, თუმცა ჰანი მიზეზს თვითექსპლუატაციაში ხედავს, მასლაკი კი ორგანიზაციულ შეუსაბამობაში
- ვიქტორ ფრანკლი — „ღირებულებების შეუსაბამობა“ და „ეგზისტენციალური ვაკუუმი“ ერთსა და იმავე ადგილს ეხება
- გაუცხოება — სოციალურ-ფილოსოფიური წინაპარი