კულტურული მატრიცა

კემპბელის მონომითი ↔ იუნგის ინდივიდუაცია ↔ ჰომეროსის ეპოსი

5 წთ კითხვა

კემპბელის მონომითი ↔ იუნგის ინდივიდუაცია ↔ ჰომეროსის ეპოსი

ცენტრალური ციტატა

„ზიგმუნდ ფროიდმა, კ.გ. იუნგმა და მათმა მიმდევრებმა უდავოდ დაამტკიცეს, რომ მითის ლოგიკა, გმირები და ქმედებები თანამედროვეობაშიც ნარჩუნდება. ფსიქიკას არ შეუძლია დამოუკიდებლად გამოფხიზლდეს ღრმა მოტივების მიმართ…” (ჯოზეფ კემპბელი — “the logic, the heroes, and the deeds of myth survive into modern times, as Freud and Jung demonstrated”, ათასსახოვანი გმირი / The Hero with a Thousand Faces, 1949, გვ. 3).

წყაროების რუკა

წყაროს იდენტიფიკატორიაკადემიური დეტალი და კონტექსტინაშრომი / გვერდი / წელი
26პირდაპირი აკადემიური მითითება: კემპბელი ციტირებს იუნგს პირველივე თავში („მითი და სიზმარი”) და ეყრდნობა მის თეორიას ცხოვრების მეორე ნახევრის კრიზისების შესახებ.კემპბელი, The Hero with a Thousand Faces (1949/2004 ედ.), გვ. 3, 370.
26მითითება იუნგის ესეზე „კოლექტიური არაცნობიერის არქეტიპები”, სადაც საუბარია სიმბოლიზმის გაღარიბებასა და ფსიქიკური ფაქტორების თავიდან აღმოჩენაზე.კემპბელი, სქოლიო 24, გვ. 118.
27მონომითის ბირთვული ერთეულის (Nuclear Unit) განმარტება: სამფაზიანი ტრანზიცია — გამოყოფა, ინიციაცია, დაბრუნება (Separation, Initiation, Return).ტრადიციული არქეტიპული ალეგორიების კვლევა.
27მონომითის 17-სტადიანი სტრუქტურის სრული სისტემატიზაცია, რომელიც საფუძვლად უდევს გლობალურ მითოლოგიურ ნარატივებს.Campbell, The Hero with a Thousand Faces.
26ჰომეროსის „ოდისეას” ნარატიული სტრუქტურის გამოყენება გმირის იზოლაციისა და ტრანსფორმაციის მოდელად (მოწოდების უარყოფა, სიგიჟის იმიტაცია).The Odyssey / Campbell’s Analysis.
27ჰეროიკული მოგზაურობის აბსოლუტური ეკვივალენტობა იუნგისეულ ინდივიდუაციის პროცესთან (process of individuation) — ჩრდილის, მამის არქეტიპისა და ანიმას ინტეგრაცია.1928 წლის პროპის თეორიისა და იუნგის სინთეზი.

ფილოსოფიური სინთეზი

ჯოზეფ კემპბელის 1949 წლის ფუნდამენტური ნაშრომი „ათასსახოვანი გმირი” (The Hero with a Thousand Faces) წარმოადგენს მონუმენტურ აკადემიურ სინთეზს კლასიკურ მითოლოგიასა (კერძოდ, ჰომეროსის ეპოსს) და ანალიტიკურ ფსიქოლოგიას (კარლ გუსტავ იუნგის არქეტიპების თეორიას) შორის. კემპბელი აყალიბებს „მონომითის” (monomyth) კონცეფციას — უნივერსალურ ნარატიულ სტრუქტურას, რომელიც აერთიანებს მსოფლიოს ყველა დიდ მითოლოგიურ ტრადიციას. იგი თავისი სისტემის ფსიქოლოგიურ ვალიდურობას პირდაპირ აფუძნებს იუნგის თეორიებზე. წიგნის შესავალ ნაწილში („მითი და სიზმარი”) კემპბელი უთითებს ფროიდსა და იუნგზე, თუმცა უპირატესობას ანიჭებს იუნგისეულ მიდგომას ცხოვრების მეორე ნახევრის კრიზისებისა და კოლექტიური არაცნობიერის შესახებ.

მონომითი არ არის უბრალოდ ლიტერატურული თხრობის ტექნიკა; იგი ადამიანის ფსიქოლოგიური ტრანსფორმაციის, განვითარებისა და თვითგამორკვევის რუკაა. მონომითის საბაზისო „ბირთვული ერთეული” (nuclear unit) ეფუძნება სამ უმთავრეს ფაზას: გამოყოფა, ინიციაცია და დაბრუნება. გმირის ფიზიკური მოგზაურობა საშიშ, მაგიურ სამყაროებში სიმბოლურად განასახიერებს იუნგისეულ ინდივიდუაციის პროცესს (individuation) — ფსიქიკის ურთულეს ამოცანას, მოახდინოს არაცნობიერი ელემენტების დიფერენციაცია და საბოლოოდ გააერთიანოს ისინი სელფში (Self).

ქვემოთ მოცემულ ცხრილში დეტალურადაა გაშიფრული მონომითის 17 სტადია, რომელიც ჰორიზონტალურად უკავშირდება ჰომეროსის „ოდისეასა” და იუნგის ანალიტიკურ ფსიქოლოგიას.

მონომითის 17 სტადია

მონომითის 17 სტადია (Campbell)ჰომეროსის „ოდისეა” (Homeric Epic)იუნგის ინდივიდუაცია (Jungian Individuation)
1. მოწოდება თავგადასავლისკენ (The Call to Adventure)მეფე აგამემნონი ჩადის ითაკაში, რათა ოდისევსი ტროას ომში საომრად წაიყვანოს.ცნობიერების პირველი გამოღვიძება; შინაგანი სიგნალი, რომ ეგოს ძველი, კომფორტული საზღვრები უნდა დაირღვეს.
2. მოწოდების უარყოფა (Refusal of the Call)ოდისევსი სიგიჟეს იმიტირებს (ხარსა და ცხენს ერთად აბამს გუთანში), რათა ომი თავიდან აირიდოს.ეგოს უმძიმესი წინააღმდეგობა ტრანსფორმაციის მიმართ; არაცნობიერი ქაოსის წინაშე წარმოშობილი ეგზისტენციალური შიში.
3. ზებუნებრივი დახმარება (Supernatural Aid)ქალღმერთი ათენა ხდება ოდისევსის მფარველი და უხილავი სულიერი მეგზური.ანიმას/ანიმუსის (Anima/Animus) ან „ბრძენი მოხუცის” არქეტიპის გააქტიურება ფსიქიკაში საწყის ეტაპზე.
4. პირველი ზღურბლის გადაკვეთა (Crossing of the First Threshold)როცა მის ვაჟს, ტელემაქეს გუთანის წინ დაუწვენენ, ოდისევსი ავლენს საღ გონებას და ტოვებს სამშობლოს.პერსონას (Persona - სოციალური ნიღბის) იძულებითი მიტოვება და კოლექტიური არაცნობიერის უცნობ ტერიტორიაზე შესვლა.
5. ვეშაპის მუცელში (Belly of the Whale)ოდისევსის გემების დაკარგვა შტორმში და უცნობი, ირეალური ზღვების სამყაროში გადაშვება.ეგოს სრული რეგრესია. სიკვდილისა და განახლების არქეტიპული პროცესი (მუცელი, როგორც აღორძინების წიაღი).
6. განსაცდელთა გზა (The Road of Trials)ოდისევსის უმძიმესი ბრძოლა ციკლოპ პოლიფემესთან, სირენებთან, სცილასა და ქარიბდასთან.ჩრდილთან (Shadow) და ფსიქიკის დესტრუქციულ კომპლექსებთან მტკივნეული დაპირისპირება ინდივიდუაციის გზაზე.
7. შეხვედრა ქალღმერთთან (The Meeting with the Goddess)კირკესთან (Circe) შეხვედრა, მისი მაგიური ძალის გაცნობიერება და შემდგომი დახმარების მიღება.ანიმას (Anima) პოზიტიურ, მაცოცხლებელ და სრულად ინტეგრირებულ ასპექტთან კავშირის დამყარება.
8. ქალი როგორც მაცდური (Woman as the Temptress)კალიფსოს (Calypso) ეგოისტური მცდელობა, უკვდავების დაპირებით სამუდამოდ დაიტოვოს ოდისევსი.დესტრუქციული ანიმას (ან ანიმუსის) ილუზიები და ცდუნებები, რომლებიც სუბიექტს რეალურ, ფიზიკურ სამყაროს წყვეტს.
9. მამასთან შერიგება (Atonement with the Father)პოსეიდონის ღვთაებრივი რისხვის მორჩილად გადატანა და უზენაესი ღვთაებრივი ნების აღიარება.„მამის არქეტიპთან” (Father Archetype) შერიგება და მისი ტრანსცენდირება; შინაგანი ავტორიტეტის მიღება.
10. აპოთეოზი (Apotheosis)ოდისევსის გადასვლა ქვესკნელში (ჰადესში) და ბრმა წინასწარმეტყველ ტირესიასთან გასაუბრება.ფსიქიკის დიამეტრალურად საპირისპირო პოლუსების (ნათელი/ბნელი, სიცოცხლე/სიკვდილი) გაერთიანება.
11. უზენაესი ჯილდო (The Ultimate Boon)ტირესიასგან წინასწარმეტყველების მიღება და ითაკაში უსაფრთხოდ დაბრუნების ზუსტი გზის გაგება.სელფის (Self) ამოცნობა; კოლექტიური არაცნობიერის ყველაზე ღრმა შრეებიდან ეგზისტენციალური სიბრძნის წამოღება.
12. დაბრუნების უარყოფა (Refusal of the Return)ფეაკთა იდეალურ და სტუმართმოყვარე კუნძულზე დარჩენის ხანმოკლე, მაგრამ მძლავრი ცდუნება.არაცნობიერის კომფორტულ ნეტარებაში დარჩენის სურვილი, ცნობიერების პასუხისმგებლობების აღების ნაცვლად.
13. მაგიური გაქცევა (The Magic Flight)ფეაკების მაგიური გემით ოდისევსის მალულად, მძინარე მდგომარეობაში დაბრუნება მშობლიურ ითაკაში.ინტეგრირებული არაცნობიერი ენერგიის ცნობიერ სამყაროში გადატანის რთული და ხშირად სახიფათო პროცესი.
14. გარედან გადარჩენა (Rescue from Without)ქალღმერთ ათენას გადამწყვეტი ჩარევა ოდისევსის შესანიღბად (მისი მათხოვარ მოხუცად ქცევა).ეგოს დახმარება სელფის (Self) ენერგიის ან ობიექტური სინქრონულობის (Synchronicity) მეშვეობით კრიზისულ მომენტში.
15. დაბრუნების ზღურბლის გადაკვეთა (The Crossing of the Return Threshold)საკუთარ სასახლეში იდუმალად შესვლა და მომთხოვნელებთან (საქმროებთან) გარდაუვალი ფიზიკური დაპირისპირება.ღრმა მოგზაურობისას მოპოვებული არაცნობიერი სიბრძნის ადაპტირება ყოველდღიურ, სოციალურ რეალობაში.
16. ორი სამყაროს მბრძანებელი (Master of the Two Worlds)ოდისევსი აღადგენს სოციალურ წესრიგს როგორც მიწიერი მეფე და როგორც ჯოჯოხეთგამოვლილი ბრძენი.ცნობიერისა და არაცნობიერის სრული ეკვილიბრიუმი; ტრანსცენდენტული ფუნქციის სტაბილური ამოქმედება.
17. სიცოცხლის თავისუფლება (Freedom to Live)ითაკაში სრული მშვიდობის აღდგენა (ათენას ჩარევით) და წარსული ტრავმებისა თუ სიკვდილის შიშის დაძლევა.წარსულზე მიჯაჭვულობისა და მომავლის ეგზისტენციალური შიშისგან გათავისუფლება; ნამდვილი თვითობის (Self) რეალიზაცია.

ჯვარედინი კავშირები

ვერტიკალური ჯაჭვი

ჰომეროსის უძველესი ეპოსის ნარატიული სტრუქტურა → იუნგის ანალიტიკური ფსიქოლოგია და არქეტიპები → ჯოზეფ კემპბელის შედარებითი მითოლოგია და მონომითის თეორია.

წყაროები

  1. The Hero with a Thousand Faces, Joseph Campbell — archive.org
  2. The hero’s journey motif has been explored by both Swiss… — UVic dspace
  3. 12 Hero’s Journey Steps Explained: Campbell’s Monomyth — Scott Jeffrey
  4. The Stages of the Hero’s Journey — TLU
  5. Joseph Campbell’s 17 Stages of Monomyth — Scribd
  6. The process of Individuation in Willy Loman — Diva-portal.org
  7. The Hero’s Journey: Archetypes and Motifs in Classic Literature — Heritage Classic Books

გრაფის ხედი

უკუბმულები