ავტორული კინო
განმარტება
ავტორული კინო (auteur cinema) — კინემატოგრაფიული მიმართულება, რომელიც რეჟისორს აღიქვამს ფილმის ერთადერთ ავტორად (და არა ინდუსტრიულ პროდიუსერ-ცენტრულ პროდუქტად). ფილმი — პირადი ხელწერა, ფილოსოფიური გამონათქვამი, სულიერი ავტობიოგრაფია. თეორიული ჩარჩო: ფრანსუა ტრიუფოს 1954 წლის ესსე “Une certaine tendance du cinéma français” (Cahiers du Cinéma) → ანდრე ბაზენის რედაქცია → politique des auteurs.
ავტორის ფილმი იცნობა სტილით, თემით, მეტაფიზიკური ინტერესებით, რომლებიც განმეორდება ფილმიდან ფილმამდე. რეჟისორი არ არის “სცენარის ექსპერტიზა”, არამედ მხატვარი — პოეტის, მწერლის, ფილოსოფოსის რანგში.
ისტორიული კონტექსტი
- 1948 — ალექსანდრ ასტრუკის მანიფესტი “caméra-stylo” (კინო-კალამი): კინო უნდა გახდეს ისეთივე პირადი გამოხატვის საშუალება, როგორც ლიტერატურა
- 1951-1968 — Cahiers du Cinéma — ბაზენის, ტრიუფოს, გოდარის, შაბროლის, რომერის წრე
- 1958-1968 — ფრანგული ახალი ტალღა (Nouvelle Vague): ტრიუფო, გოდარი, რენე, რომერი — თეორიიდან პრაქტიკაში
- 1950-1980-იანები — პარალელური ავტორული ტალღები: შვედეთი (ბერგმანი), იტალია (ფელინი, ანტონიონი, პაზოლინი, ვისკონტი), იაპონია (კუროსავა, ოძუ, მიზოგუჩი), საბჭოთა კავშირი (ანდრეი ტარკოვსკი, სერგეი პარაჯანოვი, ოთარ იოსელიანი), პოლონეთი (კესლოვსკი, ვაიდა)
- 1970-იანები — ახალი გერმანული კინო (ფასბინდერი, ჰერცოგი, ვენდერსი)
- 1990-იანები-დღეს — ავტორული კინო გადადის არტ-ჰაუსში: კიაროსტამი, ჰანეკე, ფონ ტრიერი, რეიგადასი, მალიკი, ცაი მინ-ლიანგი, ბელა ტარი
ავტორული კინო ანტიკულტურული ფენომენია — წინააღმდეგობა ჰოლივუდის ინდუსტრიულ მოდელთან.
საკვანძო კონცეფციები
| კონცეფცია | განმარტება | კავშირი |
|---|---|---|
| ავტორის ხედვა | რეჟისორი = ფილმის ერთადერთი ავტორი | ცენტრალური |
| კინო როგორც ფილოსოფია | ფილმი სვამს მეტაფიზიკურ კითხვებს | ფუნქცია |
| დრო-სივრცე | ხანგრძლივი კადრი, “კინოს დრო” (ანდრეი ტარკოვსკი) | ფორმა |
| რელიგია + აბსურდი | სარწმუნოების ძიება ღმერთის დუმილში | თემა |
| ტიშინა | პაუზა, დუმილი, სიცარიელე როგორც გამომსახველი საშუალება | ესთეტიკა |
| მეტაფიზიკა | გადასვლა ხილულიდან უხილავში | მისწრაფება |
| სიზმრის ლოგიკა | ნარატიული არაწრფივობა, სიმბოლო ფაქტზე ადრე | ფორმა |
გამოვლინებები სხვა დომენებში
📚 ლიტერატურა
- ფიოდორ დოსტოევსკი — ანდრეი ტარკოვსკი-ს სულიერი მამა; რუსული მართლმადიდებლური ლიტერატურული ტრადიცია, რომელიც ტარკოვსკიმ კინოზე გადმოიტანა
- სტრუგატსკი ძმები — “პიკნიკი გზის პირას” → სტალკერი (1979) (ადაპტაცია, მაგრამ ფილმი თითქმის სრულიად განსხვავებული ფილოსოფიური ქსოვილია)
- სტანისლავ ლემი — “სოლარისი” → ტარკოვსკის “სოლარისი” (1972); ლემი ფილმზე უკმაყოფილო დარჩა, რადგან ტარკოვსკიმ მისი მეცნიერული ფანტასტიკა ქრისტიანულ ტანჯვის დრამად აქცია
- კაფკა, ბერგმანის პიესები, დრამატურგიული წყაროები — ფელინის, ანტონიონის, ბერგმანის ფონი
🎭 ფილოსოფია
- ეგზისტენციალიზმი — ავტორული კინოს ძირითადი ფილოსოფიური ფონი: ადამიანის გაუცხოება, თავისუფლება, არჩევანი, აზრის ძიება
- აბსურდი — ანტონიონი (“L’Avventura”, “L’Eclisse”) და ბერგმანი (“მეშვიდე ბეჭედი”, “Winter Light”) — ღმერთის დუმილი, კომუნიკაციის შეუძლებლობა
- ფენომენოლოგია (მარტინ ჰაიდეგერი, მერლო-პონტი) — დრო-სივრცის გამოცდილება კადრში
- ჟილ დელეზი — “Cinéma 1: L’image-mouvement”, “Cinéma 2: L’image-temps” — ავტორული კინოს ფილოსოფიური სისტემატიზაცია
✝️ რელიგია
- ანდრეი ტარკოვსკი — მართლმადიდებლური მისტიციზმი: “ანდრეი რუბლიოვი” (1966), სტალკერი (1979) (რწმენა როგორც ბოლო იმედი), “ნოსტალგია”, “მსხვერპლი”
- ბერგმანი — ლუთერანული თეოდიცეა, ღმერთის დუმილი (“Through a Glass Darkly”, “Winter Light”, “Silence” — სარწმუნო ტრილოგია)
- ბრესონი — იანსენისტური კათოლიციზმი: “Diary of a Country Priest”, “Pickpocket”
- კესლოვსკი — “ათი მცნება” (Dekalog) — ლიტვურ-კათოლიკური მორალური ჩარჩო
- მალიკი — “ცხოვრების ხე” (The Tree of Life) — ქრისტიანული თეოდიცეა კოსმოსის ფონზე
🧠 ფსიქოლოგია
- ანალიტიკური ფსიქოლოგია — ბერგმანი ხშირად იყენებდა იუნგიანურ სქემებს (“Persona” — პერსონა (არქეტიპი) პირდაპირი ციტატა)
- ფელინი — იუნგიანული ანალიზი, “8½” = ინდივიდუაციის პროცესი ფილმის სახით
- სტალკერი (1979) — ზონა = კოლექტიური არაცნობიერი-ს ლანდშაფტი
ვერტიკალური კავშირები
- წინამორბედი: გერმანული ექსპრესიონიზმი (მურნაუ, ლანგი), იტალიური ნეორეალიზმი (როსელინი, დე სიკა), საბჭოთა მონტაჟის სკოლა (ეიზენშტეინი, დოვჟენკო), ფრანგული პოეტური რეალიზმი (რენუარი, კარნე); ლიტერატურული რომანტიზმი და ეგზისტენციალიზმი
- მემკვიდრე: თანამედროვე არტ-ჰაუსი — პოლ თომას ანდერსონი, ტერენს მალიკი (გვიანი), ლარს ფონ ტრიერი, მიხაელ ჰანეკე, კარლოს რეიგადასი, აპიჩატპონგ ვერასეთაკული, სელინ შიამა, ნური ბილგე ჯეილანი; ნელი კინო (slow cinema); პრესტიჟ-ავტორული სერიალი (HBO-ს ტრადიცია)