ახალი ჰოლივუდი

განმარტება

ახალი ჰოლივუდი (New Hollywood, ასევე American New Wave) — ამერიკული კინოს რადიკალური ტრანსფორმაციის ეპოქა დაახლოებით 1967 წლიდან (“Bonnie and Clyde”) 1980 წლამდე (“Heaven’s Gate”-ის ფინანსური კრახი). სტუდიური სისტემის კრიზისის შედეგად ახალგაზრდა, უნივერსიტეტებში განათლებული რეჟისორების თაობამ ხელში აიღო ინიციატივა და შექმნა ფილმები, სადაც ავტორული ხედვა ძლიერდება ინდუსტრიული აპარატის შიგნით.

ახალი ჰოლივუდი — ერთგვარი ჰიბრიდი: ევროპული ავტორული კინოს (ავტორული კინო) ფილოსოფიური ამბიცია + ამერიკული ჟანრული ლიტერატურული ტრადიცია (ნუარი, ვესტერნი, განგსტერული ფილმი). შედეგი: ანტი-გმირი ცენტრში, მორალური ბუნდოვანება, ურბანული გაუცხოება, ნიჰილიზმი ყოველდღიურობად.

ისტორიული კონტექსტი

• 1965-1967 — ჰოლივუდის ძველი სტუდიური სისტემის კრიზისი; “Bonnie and Clyde” (1967, პენი) და “The Graduate” (1967, ნიქოლსი) = გადატრიალება
• 1969 — “Easy Rider” (დენის ჰოპერი) — კონტრკულტურა ეკრანზე
• 1971-1976 — “მაღალი” ახალი ჰოლივუდი: “French Connection” (1971, ფრიდკინი), “The Godfather” (1972, კოპოლა), ტაქსის მძღოლი (1976) (მარტინ სკორსეზე), “Nashville” (1975, ალტმანი), “Network” (1976, ლუმეტი)
• 1977 — “Star Wars” (ჯორჯ ლუკასი) + “Jaws” (1975, სპილბერგი) = ბლოკბასტერის ერის დაბადება; ირონიულად, ეს იყო ავტორული ახალი ჰოლივუდის დასასრულის დასაწყისი
• 1979-1980 — “Apocalypse Now” (კოპოლა), “Raging Bull” (სკორსეზე), “Heaven’s Gate” (ჩიმინო, 1980) — ფინანსური კრახი, რომელმაც დაასრულა ეპოქა

კონტექსტი: ვიეტნამი, უოტერგეიტი, ქუჩის კრიმინალის ზრდა ნიუ-იორკში, ეკონომიკური რეცესია, კონტრკულტურის დაშლა → ახალმა ჰოლივუდმა ეს ფონი პირდაპირ გადმოიტანა ეკრანზე.

საკვანძო კონცეფციები

კონცეფცია	განმარტება	კავშირი
ავტორული ხედვა სტუდიის სისტემაში	რეჟისორი ინარჩუნებს ავტონომიას ინდუსტრიაში	ცენტრალური
ანტი-გმირი	მთავარი პერსონაჟი მორალურად ბუნდოვანი, ხანდახან საძულველი	ფორმა
გაუცხოება	ინდივიდის გათიშვა საზოგადოებისგან	თემა
ურბანული გაუცხოება	ქალაქი როგორც ჯოჯოხეთი, “ვენა ქალაქი ჰყოფს” (ტრევის ბიკლი)	კონტექსტი
ნიჰილიზმი	ღირებულებების ნგრევა, “ღმერთი მოკვდა” ამერიკულ ქუჩაში	ფონი
მორალური ბუნდოვანება	არ არსებობს “კარგი” და “ცუდი”; ყველა კომპრომეტირებულია	ეთიკა
ცილისმწამებელი რეალიზმი	ნატურალისტური ძალადობა, სექსი, ლექსიკა	სტილი
ჟანრის დეკონსტრუქცია	ვესტერნი, ნუარი, განგსტერული ფილმი — შეცვლილი ფორმით	მეთოდი

გამოვლინებები სხვა დომენებში

📚 ლიტერატურა

• ფიოდორ დოსტოევსკი — ცენტრალური წყარო: ტრევის ბიკლი (ტაქსის მძღოლი (1976)) = “მიწისქვეშეთის კაცი” — ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან (წიგნი) ნიუ-იორკის ქუჩაში. პოლ შრეიდერი (სცენარისტი) ღიად აღიარებდა: “მე ვკითხულობდი დოსტოევსკის, როცა ვწერდი ტაქსის მძღოლს”. რესენტიმენტი, გაუცხოება, თვითშთანთქმული ქალაქური მარტოსული, რომელიც აჯანყებას “ავთენტიურობის” სახელით გეგმავს — ეს დოსტოევსკისეული ანთროპოლოგიაა ამერიკულ კონტექსტში
• ჯეკ კერუაკი და Beat Generation — წინამორბედი: “გზაზე”, გინსბერგი, ბეროუზი — ამერიკული კონტრკულტურული ლიტერატურა, რომელმაც ახალი ჰოლივუდის რეჟისორებზე იმოქმედა
• ჩარლზ ბუკოვსკი, ნორმან მაილერი, ფილიპ როთი — ახალი ჰოლივუდის თანადროული ამერიკული პროზა
• ჯიმ თომპსონი, ჯეიმს ელროი — ნუარული ლიტერატურა, რომლის ფონზე ყალიბდებოდა ახალი ჰოლივუდის ნუარი (“Chinatown”, “Night Moves”)

🎭 ფილოსოფია

• ეგზისტენციალიზმი — ტრევის ბიკლი = ეგზისტენციალისტი გმირი: არჩევანი, ავთენტიურობა, აჯანყება უაზროდ; “The Conversation”-ის ჰარი კოული = სარტრისეული “ცუდი რწმენის” (mauvaise foi) კონდუქტორი
• აბსურდი — “Chinatown” (1974, პოლანსკი) = აბსურდის ქრესტომათია (“Forget it, Jake. It’s Chinatown”); “Nashville” — ამერიკის მარხვის რიტუალი
• ფრიდრიხ ნიცშე — “ღმერთი მოკვდა” ამერიკულ ქუჩაში; ძალაუფლების ნება “The Godfather”-ში
• სიტუაციონისტური საფრანგეთი (1968) — ჰოლივუდის ახალი თაობის ევროპული ფონი

🧠 ფსიქოლოგია

• ანალიტიკური ფსიქოლოგია — ტრევის ბიკლი = ჩრდილი (არქეტიპი)-ს აფეთქება; ახალი ჰოლივუდის ანტი-გმირი არის ამერიკული ცნობიერების დათრგუნული ჩრდილი, რომელიც ვიეტნამის შემდეგ ზედაპირზე ამოდის
• ფსიქოანალიზი — კოპოლას, სკორსეზეს, ფრიდკინის ფილმებში ფროიდიანული ბრალის, მამა-შვილის, ძალაუფლების თემები

✝️ რელიგია

• მარტინ სკორსეზე — კათოლიკური სინდისი: “Mean Streets”, ტაქსის მძღოლი (1976) (“ვინმე უნდა გაანადგუროს ეს ჭუჭყი”), “Raging Bull” (ჯეიკ ლამოტა = წმინდანი-ცოდვილი), მოგვიანებით “The Last Temptation of Christ”
• “Apocalypse Now” (1979, კოპოლა) — კურცი = თანამედროვე გნოსტიკოსი, ჯოზეფ კონრადის “სიბნელის გულიდან” ვიეტნამში
• ცეცხლოვანი აღორძინების მოძრაობა, ახალი მარჯვენა, პროტესტანტული ფუნდამენტალიზმი — რელიგიური ფონი, რომელსაც ახალი ჰოლივუდი ხშირად ამხელდა (“Elmer Gantry”, “Wise Blood”)

ვერტიკალური კავშირები

• წინამორბედი: ფრანგული ახალი ტალღა (ტრიუფო, გოდარი) — პირდაპირი გავლენა (სკორსეზე, დე პალმა, კოპოლა საუნივერსიტეტო ფილმ-სკოლებში ევროპულ კინოზე იზრდებოდა); იტალიური ნეორეალიზმი; კლასიკური ჰოლივუდური ნუარი (ფორდი, ჰოუქსი, ჰიჩკოკი, ფულერი); ფიოდორ დოსტოევსკი-სეული ურბანული ფსიქოლოგიური რომანი
• მემკვიდრე: ინდი-კინო 1990-იანებიდან (ჯიმ ჯარმუში, რიჩარდ ლინკლეიტერი, კვენტინ ტარანტინო, კოენ ძმები, პოლ თომას ანდერსონი, დევიდ ფინჩერი, დეივიდ ო. რასელი); პრესტიჟ-ტელევიზია (HBO: “The Sopranos”, “The Wire”, “Breaking Bad”, “True Detective”) — ახალი ჰოლივუდის მორალური ბუნდოვანება გადავიდა სერიალებში, სანამ ჰოლივუდი ფრენშაიზებით დაიპყრობდა