მიქელანჯელო ანტონიონი (1912-2007)
ბიოგრაფიული კონტექსტი
იტალიელი რეჟისორი, რომელმაც ომის შემდგომი ევროპის კინემატოგრაფიაში შემოიტანა თანამედროვე ფენომენოლოგიური ცნობიერების ვიზუალური გრამატიკა. დაწყებული როგორც ნეორეალიზმის კრიტიკოსი „Cinema” ჟურნალში, ანტონიონი მალე ჩამოშორდა მოძრაობის სოციალურ-დოკუმენტურ ძარღვს და განავითარა საკუთარი ვიზუალური ენა: დრო და სივრცე, რომლებიც ნარატივს უპირისპირდება. მისი ფილმები არ „მოგვითხრობენ ამბავს” — ისინი აფიქსირებენ ცნობიერების დრიფტს მატერიალურ სამყაროში.
„გაუცხოების ტრილოგია”
ანტონიონის სიმწიფის შედევრებია სამი ფილმი, რომლებიც ცნობილია როგორც „გაუცხოების ტრილოგია”:
- „თავგადასავალი” (L’Avventura, 1960) — გაუჩინარება და გულგრილობა
- „ღამე” (La Notte, 1961) — ქორწინების ფენომენოლოგიური დაშლა
- „დაბნელება” (L’Eclisse, 1962) — ფენომენოლოგიური სიცარიელე
ამ ტრილოგიას მალე შეუერთდა „წითელი უდაბნო” (Il Deserto Rosso, 1964), ანტონიონის პირველი ფერადი ფილმი — სადაც ფერი თავად ხდება ემოციური ფენომენოლოგიის ინსტრუმენტი.
სარტრისეული კავშირი: „გულისრევა” ეკრანზე
ანტონიონის შემოქმედება წარმოადგენს ჟან-პოლ სარტრის „გულისრევის” (La Nausée, 1938) ყველაზე ერთგულ კინემატოგრაფიულ თარგმანს. სარტრის როკანტენი სანაპიროზე ნაპოვნი კენჭის დანახვისას განიცდის საგნების რადიკალურ „კონტინგენტურობას” — en-soi-ს შემზარავ ზედმეტობას (de trop). ანტონიონის გმირები — ვიტორია („დაბნელება”), ჯულიანა („წითელი უდაბნო”), კლაუდია („თავგადასავალი”) — განიცდიან ზუსტად იმავე ფენომენოლოგიურ შოკს: სამყარო წყვეტს ფუნქციურ ფორმებში მოთავსებას და იწყებს „ყოფნას” შიშველი, დაუფარავი მატერიის სახით.
ანტონიონის საკუთარი გამონათქვამი: “that whiteness, that nothingness, which took shape around a black point… the atrophy of all normal feelings… nausea” — პირდაპირი რეგისტრაციაა სარტრისეული ფენომენოლოგიისა. „დაბნელების” ლეგენდარული 7-წუთიანი ფინალური კოდა — სადაც გმირები ქრებიან და მხოლოდ ცარიელი ქუჩები, შენობები და საგნები რჩება — არის en-soi-ს კინემატოგრაფიული აპოთეოზი: სამყარო ადამიანური ცნობიერების გარეშე.
ვიზუალური გრამატიკა
- გრძელი კადრები, რომლებშიც პერსონაჟი ქრება — სივრცე აგრძელებს არსებობას, სუბიექტი უარდის მას
- არქიტექტურა როგორც პერსონაჟი — ურბანული გეომეტრია (EUR რაიონი „დაბნელებაში”) = en-soi-ს ვიზუალური რეესტრი
- ფერი როგორც ფსიქო-ფენომენოლოგია („წითელი უდაბნო”)
- უხმო დრო — დიალოგების ნაცვლად ისმის სამყაროს ხმა
ჰორიზონტალური კავშირები
- ფილოსოფია: ჟან-პოლ სარტრი („გულისრევა”, en-soi), ედმუნდ ჰუსერლი (ფენომენოლოგია), ალბერ კამიუ (აბსურდი)
- ლიტერატურა: გულისრევა (წიგნი), ალენ რობ-გრიიე („nouveau roman”), სამუელ ბეკეტი
- კინო: ინგმარ ბერგმანი (პარალელური ხაზი სიცარიელის კინემატოგრაფიაზე), ფედერიკო ფელინი (იუნგიანური საპასუხო ხმა)
ვერტიკალური ჯაჭვი
- წინამორბედები: იტალიური ნეორეალიზმი (როსელინი, დე სიკა), სარტრი, ჰუსერლის ფენომენოლოგია
- ანტონიონი: ფენომენოლოგიური კინოს კანონიზატორი (1960-იანები)
- მემკვიდრეები: ვიმ ვენდერსი („პარიზი, ტეხასი”), ცაი მინ-ლიანგი, სოფია კოპოლა („Lost in Translation”)