ჯ.რ.რ. ტოლკინი (1892-1973)
ბიოგრაფიული კონტექსტი
ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინი სამხრეთ აფრიკაში დაიბადა, მაგრამ ბავშვობიდან ინგლისში გაიზარდა. ოქსფორდის უნივერსიტეტის ანგლოსაქსური ენისა და ლიტერატურის პროფესორი, ღრმად მორწმუნე კათოლიკე და პირველი მსოფლიო ომის ვეტერანი — სომის ბრძოლის ჯოჯოხეთმა მისი მითოლოგიური სამყაროს ჩრდილოვანი შრე შეადგინა. მისი ცხოვრების ცენტრალური პროექტი იყო „ინგლისისთვის მითოლოგიის შექმნა” — ღრმა რელიგიური და ფილოლოგიური დიდი წარმოსახვითი სამყაროს მშენებლობა, რომელიც ფენტეზის ჟანრს დააფუძნებდა.
ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი
ტოლკინის შემოქმედება სამ ფილოსოფიურ ღერძზე დგას:
1. ქვე-შემოქმედება (Sub-creation). ადამიანი (და მითური ხალხები) ღმერთის (ილუვატარის) ხატად შექმნილია — ამიტომ მათ აქვთ ქმნადობის უნარი. მაგრამ ქვე-შემოქმედება საფრთხიანია: როცა შემოქმედი საკუთარი ნაწარმის მესაკუთრე ხდება (ფეანორი სილმარილებით), ეს დაცემაა.
2. სიკვდილი როგორც ძღვენი. ადამიანთა მოკვდავობა არ არის სასჯელი, არამედ ღვთიური საჩუქარი. უკვდავების ძიება (ნუმენორელების დაცემა, საურონის ბეჭდები) ყოველთვის ტირანიას ბადებს.
3. „გრძელი მარცხი” და ევკატასტროფა. ისტორია ბოროტების კრებადი გამოცდის სერიაა — ყოველი გამარჯვება დროებითია, ელფების დიადი ეპოქა მაინც ქრება. მაგრამ ფინალში მოულოდნელი „ევკატასტროფა” — ბედნიერი გარდატეხა — ხდება, რაც ქრისტიანული სასწაულის ანარეკლია.
საკვანძო ნაშრომები
| ნაწარმოები | წელი | მთავარი თემა |
|---|---|---|
| ჰობიტი (წიგნი) | 1937 | მოგზაურობა, გულადობის აღმოჩენა |
| ბეჭდების მბრძანებელი - ბეჭდის საძმო (წიგნი) | 1954 | ძალაუფლების ცდუნება, ერთობა |
| ბეჭდების მბრძანებელი - ორი ციხე-კოშკი (წიგნი) | 1954 | იმედი სასოწარკვეთის წინააღმდეგ |
| ბეჭდების მბრძანებელი - მეფის დაბრუნება (წიგნი) | 1955 | მსხვერპლი, სიმხდალე, პატიება |
| სილმარილიონი (წიგნი) | 1977 | შემოქმედება, დაცემა, მითოსი |
| ჰურინის შვილები (წიგნი) | 2007 | ტრაგიკული ჰუბრისი, ბედისწერა, ოიდიპოსური მოტივი |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ჰომეროსი — ეპიკური მითოპოეტიკა, გმირის ციკლი, ღმერთების ჩარევა მოკვდავთა ომებში
- დანტე ალიგიერი — სულიერი მოგზაურობა, კათოლიკური ხედვა სამყაროზე, ბოროტების სამეფოებს გავლით
- იმედი — ტოლკინისეული „estel” (მიზეზის გარეშე რწმენა) ქრისტიანული იმედის მითოლოგიური გამოხატულებაა
- ჩრდილი (არქეტიპი) — საურონი, გოლუმი, ბოროთები — ყველა ცნობიერი რეალობის დათრგუნული მხარეა
- კარლ იუნგი — ტოლკინის არქეტიპული პერსონაჟები (ბრძენი მოხუცი = განდალფი, ჩრდილი = საურონი) იუნგიან სქემას ესადაგება
- კინემატოგრაფია — პიტერ ჯექსონის ტრილოგია (2001-2003) ფენტეზის კინოენის ჩამოყალიბება
ვერტიკალური ჯაჭვი
[[ჰომეროსი]] (ეპოსი, გმირის მოგზაურობა)
↓
ანონიმი ავტორები: „ბეოვულფი", „ედდები" (ჩრდილური მითოსი)
↓
[[დანტე ალიგიერი]] ([[ღვთაებრივი კომედია (წიგნი)]] -- კოსმიური მოგზაურობა)
↓
ჯ.რ.რ. ტოლკინი (ფენტეზის ჟანრის დამფუძნებელი, თანამედროვე მითოსი)
↓
ურსულა ლე გუინი, ჯორჯ რ.რ. მარტინი (თანამედროვე ფენტეზი)