დონ კიხოტი

დონ კიხოტ ლამანჩელი (1605/1615)

ავტორი: მიგელ დე სერვანტესი · 1605

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

ესპანეთში ცხოვრობს ასაკოვანი, კეთილი იდალგო ალონსო კეხანა. იმდენ სარაინდო რომანს კითხულობს, რომ ტვინი ერევა. გადაწყვეტს, რომ მოხეტიალე რაინდია — დონ კიხოტ ლამანჩელი. ჟანგიან აბჯარს იღებს, გამხდარ ჯაგლაგს „როსინანტს” არქმევს, გლეხ ქალს „დულსინეა ტობოსელად” აქცევს წარმოსახვაში.

მეზობელი გლეხი სანჩო პანსა მის საჭურველმტვირთველი ხდება — „კუნძულს გაჩუქებ და გუბერნატორად დაგნიშნავ”. გზად დონ კიხოტი ქარის წისქვილებს დევებად აღიქვამს, დალაქის თასი ჯადოსნური მუზარადი ჰგონია, ცხვრის ფარას — მტრის არმიად თვლის.

მეორე ნაწილში ხალხმა უკვე იცის მათი ამბავი. ჰერცოგი და მისი ცოლი სპექტაკლებს დგამენ მის მოსატყუებლად, სანჩოს კუნძულის „გუბერნატორადაც” ნიშნავენ (პატარა სოფელი). საბოლოოდ, თანასოფლელი ბაკალავრი რაინდად გადაცმული ამარცხებს დონ კიხოტს დუელში და აიძულებს სახლში დაბრუნდეს.

დამარცხებული დონ კიხოტი ფიზიკურად და სულიერად ტყდება. ერთ დილას იღვიძებს და აცნობიერებს: ის რაინდი არაა, სარაინდო რომანები სისულელეა. ოცნების და ილუზიის გარეშე დარჩენილი ადამიანი კარგავს სიცოცხლის აზრს და კვდება.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

დონ კიხოტი — პირველი თანამედროვე რომანი — სვამს კითხვას, რომელიც ეგზისტენციალიზმი მოგვიანებით კატეგორიულად დაგვისვამს: რა ჯობია — იყო ჭკვიანი და ცინიკოსი, თუ „გიჟი”, მაგრამ სამართლიანობისთვის მებრძოლი?

სერვანტესის გენიალურობა ამბივალენტობაშია: დონ კიხოტი ერთდროულად სასაცილო და ამაღლებული, შეშლილი და ყველაზე ბრძენი ადამიანია. მისი იდეალიზმი — „ჩემი წადილები მუდამ კარგი მიზნებისკენ არიან მიმართულნი: ყველას კეთილი ვუყო და არავისთვის ბოროტი არა ვქმნა” — უმაღლესია, მაგრამ რეალური სამყარო ცინიკურია მის მისაღებად.

თავისუფალი ნება: „ჩვენ თავისუფალი ნება გვაქვს მონიჭებული და მისი დაოკება, შეზღუდვა ან იძულებითი აღკვეთა არც მისნობას და არც რაიმე ბალახბულახს არ შეუძლია.”

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	მახასიათებელი
დონ კიხოტი	წმინდა გიჟი / იდეალისტი	აბსოლუტური სიკეთე ცინიკურ სამყაროში
სანჩო პანსა	ხალხური სიბრძნე / პრაგმატისტი	რეალიზმი, რომელიც თანდათან „დონკიხოტდება”
მარსელა	თავისუფალი ქალი	„თავისუფლად დავიბადე” — ფემინისტური მანიფესტი
დულსინეა	ფანტაზიის ობიექტი	იდეალიზირებული ქალი, რომელიც არ არსებობს

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
ქარის წისქვილები	ილუზიური მტრები; უაზრო ბრძოლა რეალობის მექანიზმებთან	„ეს თვალთმაქცური ფერისცვალება… ბრძენი ფრისტონის ახალი ოინბაზობაა”
მამბრინის ჩაჩქანი / დალაქის თასი	ჭეშმარიტების სუბიექტურობა	„ეს ჩაჩქანია” — „ეს თასია” — შეუძლებელია ობიექტური ჭეშმარიტება

ჰორიზონტალური კავშირები

• ფილოსოფია: დონ კიხოტი ანტიციპირებს აბსურდი-ს — ადამიანი, რომელიც თავად ქმნის აზრს; ალბერ კამიუ-ს სიზიფე და დონ კიხოტი პარალელური ფიგურებია
• ფსიქოლოგია: კარლ იუნგი-ს გაგებით, სანჩო დონ კიხოტის „ჩრდილია” (პრაგმატული, მიწიერი მხარე)
• ლიტერატურა: ფიოდორ დოსტოევსკი-ს თავადი მიშკინი (იდიოტი (წიგნი)) — „კეთილი გიჟის” პირდაპირი მემკვიდრე
• კინო: ტერი გილიამის „ადამიანი, რომელმაც მოკლა დონ კიხოტი” (2018)

ვერტიკალური ჯაჭვი

სარაინდო რომანები (შუა საუკუნეები)
        ↓
    [[მიგელ დე სერვანტესი]] — დონ კიხოტი (1605) — პაროდია + ტრაგიკომედია
        ↓
    [[ფიოდორ დოსტოევსკი]] — „იდიოტი" (1869) — „აბსოლუტურად კარგი ადამიანი"
        ↓
    [[ფრანც კაფკა]] — „პროცესი" (1925) — აბსურდული სამყაროს მსხვერპლი
        ↓
    [[ალბერ კამიუ]] — „სიზიფეს მითი" (1942) — აბსურდის გმირი