დუნეს კაპიტულუმი (1985)

ავტორი: ფრენკ ჰერბერტი · 1985 · Chapterhouse: Dune ციკლის პოზიცია: მეექვსე და ბოლო წიგნი ჰერბერტის მიერ დაწერილი დიუნის ციკლიდან. წინმდებარე: დიუნის ერეტიკოსები (წიგნი) (1984). დაგეგმილი მეშვიდე ტომი ავტორის გარდაცვალების გამო (1986) დაუმთავრებელი დარჩა; მოგვიანებით ბრაიან ჰერბერტმა და კევინ ჯ. ანდერსონმა შეავსეს — დიუნის მონადირეები (წიგნი) (2006) და დიუნის ქვიშის ჭიები (წიგნი) (2007).

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

წიგნი იწყება მაშინ, როცა ბენე გესერიტის ორდენი განადგურების ზღვარზეა. შორეული კოსმოსიდან დაბრუნებულმა „ღირსეულმა მატრონებმა” (Honored Matres) უკვე გაანადგურეს დუნე (რაკისი) და ახლა სისტემურად ანადგურებენ პლანეტებს, რომლებზეც ბენე გესერიტის კვალი მოეძებნებათ. ახალი დედა-წინამძღვარი, დარვი ოდრადე, ხვდება: თუ რამე რადიკალური არ მოიმოქმედა, დობილობა ფიზიკურად აღარ იარსებებს.

ოდრადე ერთდროულად რამდენიმე კარტას თამაშობს. პირველი — იგი ქმნის უკვე დაკარგული სამხედრო გენიოსის, ბაშარ მაილს ტეგის გოლას (კლონს) და მტანჯველი პროცედურით უბრუნებს მეხსიერებას, რათა მომავალი ბრძოლისთვის მოემზადოს. მეორე — პლანეტა კაპიტულუმზე (ორდენის ფარული შტაბი) შიანა ამრავლებს ქვიშის კალმახებს, რის გამოც პლანეტა ნელ-ნელა იქცევა ახალ დუნედ: ბაღები კვდებიან, უდაბნო ფართოვდება. მესამე — ხომალდში გამოკეტილია ტყვე ღირსეული მატრონა მურბელა, რომელსაც უყვარს გოლა დანკან აიდაჰო. მურბელა წყვეტს, ბოლომდე ჩაეძიოს ბენე გესერიტის ფილოსოფიას და გაივლოს მომაკვდინებელი „ადამიანობის აგონია”, რათა ნამდვილი ღირსვადი დედა გახდეს.

სიუჟეტის კულმინაცია ოდრადეს მსხვერპლად შეწირვას ეხება. იგი პირადად მიემგზავრება ღირსეული მატრონების ბაზაზე — პლანეტა ჯანქშენზე — და დიდ ღირსეულ მატრონა დამასთან ხვდება. ეს თავგანწირული გადაწყვეტილებაა: ოდრადე იცის, რომ მატრონები, სავარაუდოდ, მოკლავენ. ოდრადეს შეთანხმებული სიგნალით ბაშარი ტეგი იწყებს საპასუხო შეტევას, მურბელაც ამ ბრძოლის ცენტრში ეშვება. შიდა ინტრიგების ფონზე ოდრადეს კლავენ, მაგრამ მურბელა — ერთდროულად ღირსვადი დედაც და ღირსეული მატრონაც — თავისი ჰიბრიდული უნარებით ანადგურებს მატრონების ხელმძღვანელობას. მურბელა საჭეში ჯდება როგორც ახალი, გაერთიანებული ორდენის ლიდერი. ოდრადეს გეგმა, მიუხედავად მისი სიკვდილისა, ხორცშესხმულია.

ფინალი, თუმცა, არ არის ოპტიმისტური კულმინაცია — ის ამბივალენტურია. დანკან აიდაჰო ცდილობს, ყოფილი უმაღლესი მენტატივით გათვალოს სიტუაცია და პირველად იხილავს „ბადეს” — უსასრულო კოსმოსში გაშლილ მოციმციმე ქსელს, რომელიც მას აკვირდება. დანკანი ხვდება, რომ ღირსეული მატრონებიც ვიღაცას გაურბოდნენ. ამ უჩინარი დამკვირვებლებისგან გადასარჩენად დანკანი და შიანა იტაცებენ გიგანტურ ნო-შიპს, მცირე დობილობასთან და გოლა-ბავშვებთან ერთად, და შეუსწავლელ, უკონტროლო სივრცეში უჩინარდებიან. ფრენკ ჰერბერტის ბოლო სიტყვა დიუნის სამყაროში არის ეს გაქცევა: ნამდვილი თავისუფლება ნიშნავს, გამოგეცალოს ყველა სისტემა — მეგობარიც, მტერიც, ღმერთიც — და კოსმოსის აბსურდულ სიცარიელეში გაიქცე.

ფილოსოფიური ბირთვი

დუნეს კაპიტულუმი არის ჰერბერტის მოწიფული ფილოსოფიური ანდერძი. სამი ღერძი კვეთს ტექსტს:

1. ხისტი სისტემა vs. ადაპტაციური ქსელი. ბენე გესერიტი თავის თავს ვეღარ აღიქვამს როგორც „მდინარეს” — წრფივ, პროგნოზირებად ნაკადს — არამედ როგორც „ბადეს”, რომელიც სისტემის კუთხიდან ახდენს ცვლილებებზე რეაქციას. ოდრადეს ფორმულა ამ წიგნის მორალური ბირთვია:

„I am not a river, I am a net.” („მე არ ვარ მდინარე, მე ვარ ბადე.“) — დარვი ოდრადე

ეს ნიცშეანური პოზიციაა ბოროდინოს ხაზზე: ძალა, რომელიც ცვლას ვერ იტანს, განწირულია. ღირსეული მატრონები სწორედ ამიტომ მარცხდებიან — ისინი მხოლოდ ერთ სცენარს იცნობენ, სასტიკი ძალის გამოყენებას, და ეს სცენარი ადაპტაციურ მტერს ვერ უმკლავდება.

2. ძალაუფლების ხრწნადი ბუნება. წიგნის ცენტრალური აფორიზმი, რომელიც დანკანის პირიდან გამოდის, ფაქტობრივად ჰერბერტის პოლიტიკური ფილოსოფიის ქვაკუთხედია:

„Power attracts the corruptible. Absolute power attracts the absolutely corruptible.” („ძალაუფლება იზიდავს კორუმპირებადთ. აბსოლუტური ძალაუფლება იზიდავს აბსოლუტურად კორუმპირებადთ.”)

ეს ლორდ აქტონის („power corrupts”) შებრუნებაა: ჰერბერტისთვის ძალაუფლება არ ხრწნის, არამედ არჩევს უკვე ხრწნილებს. ამიტომაც არის, რომ ნებისმიერი ცენტრალიზებული ინსტიტუტი — იქნება ეს ბენე გესერიტი, მატრონები, ან ლეტო II-ის ღმერთ-იმპერატორის რეჟიმი — საბოლოოდ პათოლოგიაში ჩავარდება.

3. ისტორიის კონტროლი როგორც ძალაუფლების ფუნდამენტი. წიგნის ყველაზე ციტირებადი ფრაზა:

„Those who would repeat the past must control the teaching of history.” („ვისაც წარსულის გამეორება სურს, მან ისტორიის სწავლება უნდა აკონტროლოს.”)

ეს ჰერბერტის პირდაპირი დიალოგია ორუელის 1984-თან: „ვინ აკონტროლებს წარსულს, ის აკონტროლებს მომავალს.” ბენე გესერიტი, ფაქტობრივად, ხდება ორუელის „მართლმეტყველების სამინისტროს” სახურავრძალი ვერსია — ოღონდ, ჰერბერტის ირონიით, ოდრადეს მიერ.

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	ფუნქცია ნარატივში
დარვი ოდრადე	ბრძენი მსხვერპლშემწირველი ლიდერი; პრომეთე-ანტიგონე	ირჩევს პირად სიკვდილს, რათა სტრუქტურამ გადარჩეს. იუნგიანურად — Self-ის არქეტიპი, რომელიც ეგოს (ორდენის იზოლაციას) სცილდება.
დანკან აიდაჰო	მარადიული უცხო; ოდისევსი, რომელიც ითაკას ვეღარ პოულობს	ძალაუფლების ყოველი სისტემის მიღმა მდგომი თვითმხილველი. გოლა = ნიცშეანური „მარადისობის დაბრუნება” ინდივიდუალიზებული.
მურბელა	სინთეზის/ჰიბრიდიზაციის არქეტიპი; ქორწილის ფსიქოლოგიური ალქიმია	კონიუნქციო ოპპოზიტორუმი — იუნგის coniunctio oppositorum. ორი დაპირისპირებული ტრადიციის ხორცშესხმული მონიშვნა.
დიდი ღირსეული მატრონა დამა	აშკარა ჩრდილი; გაქვავებული ტირანი	კოლექტიური ჩრდილი (არქეტიპი), რომელიც არ ვითარდება — და სწორედ ამიტომ იღუპება საკუთარი მრჩევლის ხელიდან.
მაილს ტეგი	ორეული (Doppelgänger), აღდგომილი მენტორი	გოლა როგორც „ბრუნდებული მეფე” — ატრიდესთა მემკვიდრეობის ცოცხალი არქივი.
შიანა	ბუნების ქურუმი; ქვიშის ჭიებთან მისტიკური კავშირი	დიონისური ქურუმი; ეკოლოგიური სულიერების განსახიერება.

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
ბაგირზე სიარული და უფსკრული	ოდრადეს ლიდერობის მეტაფორა: ყოველი გადაწყვეტილება სიცოცხლე-სიკვდილის პანღური	„The delicate strand on which I carry the fate of my Sisterhood.” („ნატიფი ძაფი, რომელზეც ჩემი დობილობის ბედი მიმაქვს.”)
უდაბნო და ქვიშის კალმახები	ციკლური დაბრუნება; ლეტო II-ის გარდაუვალი მემკვიდრეობა	„Chapterhouse will become another Dune!” („კაპიტულუმი გახდება კიდევ ერთი დუნე!“)
ბადე	უცხო-ნაცნობი (das Unheimliche) ძალა, რომელიც კაცობრიობას აკვირდება	„A shimmering net undulating like an infinite borealis.” („მოციმციმე ბადე, უსასრულო პოლარული ციალის მსგავსად ტალღობდა.”)
გოლა (კლონი)	ხორციელი მეხსიერება; ნიცშეანური მარადიული დაბრუნება	ტეგის მეხსიერების აღდგენა ტრავმული პროცედურით
„აგონია”	ინიციაციის რიტუალი; სიკვდილი-აღდგომა	მურბელას გადასვლა ღირსვადი დედის სტატუსში

საკვანძო ციტატები

„Those who would repeat the past must control the teaching of history.” („ვისაც წარსულის გამეორება სურს, მან ისტორიის სწავლება უნდა აკონტროლოს.“) — ბენე გესერიტის კოდექსი. წიგნის გახსნის ლაიტმოტივი.
„Power attracts the corruptible. Absolute power attracts the absolutely corruptible.” („ძალაუფლება იზიდავს კორუმპირებადთ. აბსოლუტური ძალაუფლება იზიდავს აბსოლუტურად კორუმპირებადთ.“) — დანკან აიდაჰო.
„We tend to become like the worst in those we oppose.” („ჩვენ მიდრეკილნი ვართ, დავემსგავსოთ იმათში ყველაზე უარესს, ვისაც ვეწინააღმდეგებით.“) — ბენე გესერიტის კოდექსი. ნიცშეანური გაფრთხილება ურჩხულთან ბრძოლის შესახებ.
„All governments suffer a recurring problem: Power attracts pathological personalities.” („ყველა მთავრობა იტანჯება განმეორებადი პრობლემით: ძალაუფლება იზიდავს პათოლოგიურ პიროვნებებს.“) — კოდექსი.
„Seek freedom and become captive of your desires. Seek discipline and find your liberty.” („ეძიე თავისუფლება და გახდი შენი სურვილების ტყვე. ეძიე დისციპლინა და იპოვე შენი თავისუფლება.“) — კოდექსი. დაოისტური პარადოქსის რემიქსი.
„Laws to suppress tend to strengthen what they would prohibit.” („ჩახშობისკენ მიმართული კანონები გააძლიერებენ ხოლმე იმას, რის აკრძალვასაც ცდილობენ.“) — კოდექსი. ფუკოსეული შეხედულება ძალაუფლება/დისკურსის ურთიერთობაზე.
„Making workable choices occurs in a crucible of informative mistakes.” („მომუშავე არჩევანის გაკეთება ხდება ინფორმაციული შეცდომების ქურაში.“) — ოდრადეს ფიქრები.
„Answers are a perilous grip on the universe.” („პასუხები სამყაროზე სახიფათო ჩაჭიდებაა.“) — ზენსუნის მათრახი. აფორიზმი აბსოლუტური ჭეშმარიტების საწინააღმდეგოდ.
„Face your fears or they will climb over your back.” („თვალი გაუსწორე შენს შიშებს, თორემ ზურგზე მოგაჯდებიან.“) — ოდრადე. ფაქტობრივად იუნგიანური რეცეპტი ჩრდილის ინტეგრაციისთვის.
„A game where one of the pieces can’t be moved.” („თამაში, სადაც ერთ-ერთი ფიგურის გადაადგილება შეუძლებელია.“) — დანკან აიდაჰო, საკუთარ მდგომარეობაზე. გაუცხოების ზუსტი ფორმულა.

ფილოსოფიური დებატი: ოდრადე vs. დამა

წიგნის ცენტრალური ფილოსოფიური ხაზი არის დაპირისპირება ორ ქალ ლიდერს შორის, რომლებიც ორ რადიკალურად განსხვავებულ მმართველობას განასახიერებენ.

ოდრადე (ბენე გესერიტი)	დამა (ღირსეული მატრონა)
ადაპტაცია, ქსელისებრი სტრუქტურა	ხისტი იერარქია, შიშზე დაფუძნებული მორჩილება
ემოციური გამოცდილების მიღება (ფრთხილად)	ემოციების სრული ჩახშობა — გარდა ძალაუფლების ექსტაზისა
მსხვერპლად შეწირვა მიზნისთვის	საკუთარი ძალის შენარჩუნება ნებისმიერ ფასად
ისტორიის დიფუზიური ათვისება	ისტორიის უარყოფა/შეცვლა
ემიგრაცია, სინთეზი	დომინაცია, ტოტალური კონტროლი

ვინ „იმარჯვებს”: ფილოსოფიურად — ოდრადე, თუმცა მისი ფიზიკური სიკვდილი მნიშვნელოვანი მორალური ფასია. მურბელა, რომელიც ორივე მხარეს ატარებს თავის ტანში, ხდება ცოცხალი გამარჯვების ჟეტონი. ჰერბერტის ირონია: ამ გამარჯვებამ ვერ გადაარჩინა ოდრადე, ვერც ვერასოდეს გადაარჩენს ოდრადეს მომავალ „ოდრადეებს” — ძალაუფლება რომ მოვიდეს, ისევ იგივე პათოლოგიას მოიზიდავს.

ჰორიზონტალური კავშირები

ლიტერატურა

ფიოდორ დოსტოევსკი, ძმები კარამაზოვები (წიგნი) — დიდი ინკვიზიტორი. ბენე გესერიტის „Missionaria Protectiva” (გამიზნული რელიგიური მითების თესვა პლანეტებზე, რომ მოგვიანებით ორდენმა ეს თესლები გამოიყენოს) = ინკვიზიტორის პოლიტიკური კალკულიაცია: ხალხს სურს „პური, სასწაული, ავტორიტეტი”, და ჰერბერტი ამ მანქანის ფარდას სწევს.
ჯორჯ ორუელი, 1984 (წიგნი) — ისტორიის კონტროლი როგორც ძალაუფლების პირველი საფუძველი. ჰერბერტი ამ თეზისს კოსმოსურ მასშტაბზე აშლის.
ოლდოს ჰაქსლი, საოცარი ახალი სამყარო (წიგნი) — „აგონიის” რიტუალი = ხელოვნური ინიციაცია; ბენე გესერიტი ქმნის კონტროლის მექანიზმებს, რომლებიც კიდევ უფრო ბიოლოგიურია, ვიდრე ჰაქსლის სომა ან ბოკანოვსკიანური პროცესი.
ფრანც კაფკა, პროცესი (წიგნი) — დანკანის გოდება „თამაშზე, სადაც ერთი ფიგურა ვერ ამოძრავდება” = კ.-ს მდგომარეობა. ბიუროკრატიული ხაფანგის ჰერბერტისეული ვერსია.
კამიუ, „სიზიფოს მითი” — დანკანის ფინალური გაქცევა „ბადიდან” კოსმოსში = აბსურდის სიკეთე: როცა ვერც ერთ სისტემას ვერ ენდობი, შენი არჩევანი ხდება თვითმიმართვა.
აიზეკ აზიმოვი, „Foundation” — ფსიქოისტორია (გამოთვლადი ისტორიული მომავალი) vs. ჰერბერტის ანტი-ფსიქოისტორია: ცოდვა იმითაა, ვინც ფიქრობს, რომ მომავლის გამოთვლა შესაძლებელია.

ფილოსოფია

ნიცშე — მარადიული დაბრუნება (ewige Wiederkunft) გოლას მექანიკაში: დანკან აიდაჰო, მაილს ტეგი — პერსონაჟები, რომლებიც ათჯერ კვდებიან და აღდგებიან. ნიცშეს კითხვა „ხელახლა ამას ყველაფერს გადაიტანდი?” აქ ყოველდღიური ლიტერალურია.
ნიცშე, „Jenseits von Gut und Böse” — „ვინც ურჩხულს ებრძვის, უნდა უფრთხილდეს, რომ თვითონაც ურჩხული არ გახდეს.” ბენე გესერიტის კოდექსის „we tend to become like the worst in those we oppose” — ამის პირდაპირი ექო.
ფუკო, Discipline and Punish — „Laws to suppress tend to strengthen what they would prohibit” = ფუკოს თეზისი დისკურსი/ძალის ურთიერთდამოკიდებულებაზე: აკრძალვა ქმნის სურვილს.
თომას ჰობსი, „ლევიათანი” — მატრონები = ჰობსის ბუნებითი მდგომარეობა გამოძახებული პლანეტარულ მასშტაბზე. ოდრადეს პასუხი: კონტრაქტი ვერ არის ხისტი; ის უნდა იყოს ქსელი.
პლატონი, „სახელმწიფო” — ფილოსოფოს-მეფის არქეტიპი. ოდრადე = ქალი ფილოსოფოს-მეფე, ოღონდ პლატონის ოპტიმიზმის გარეშე.

ფსიქოლოგია

იუნგი — მურბელას „coniunctio oppositorum” (მოწინააღმდეგეთა შერწყმა) მის ალქიმიური ფსიქოლოგიის ცენტრალური სიმბოლოა: ორი დაპირისპირებული პოლარობა ერთ ინდივიდში ხდება ცოცხალი. ოდრადე — Self არქეტიპი, რომელიც ეგოს (ორდენის იზოლაციას) აღემატება.
ჩრდილი (არქეტიპი) — დამა და მატრონები = კოლექტიური ჩრდილი, რომელიც არ ინტეგრირდება. ოდრადეს გზა = ამ ჩრდილის ფრთხილი მიღება მურბელას მეშვეობით.
ანიმა/ანიმუსი — დანკანი (ანიმუსის ფიგურა) vs. შიანა/მურბელა (ანიმის ფიგურები): ჰერბერტის გენდერული დინამიკა არის ფსიქიკის შიდა კონფიგურაციის ახსნა.
ტრავმის პოსტტრავმული მეხსიერება — ტეგის გოლას „აგონია” = ფსიქოანალიტიკური „აბრეაქცია”; ხორცში ჩაწერილი ტრავმის ხელახლა გაცოცხლება.

კინო

დიუნი (2021) (დენი ვილნევი) — ვილნევის ადაპტაცია ჯერ ადრეული წიგნების ეკრანულ ინტერპრეტაციას ფარავს, მაგრამ მისი ვიზუალური ენა — უდაბნოს წმინდა აბსტრაქცია, არქიტექტურული ფატალიზმი — უფრო შესაფერია გვიან ციკლის, კერძოდ კაპიტულუმის ფილოსოფიური ტონისთვის.
ანდრეი ტარკოვსკი, „სტალკერი” (1979) — „ბადე” = ზონა. ორივეს მიღმა არის „ვიღაც”, ვინ გვაკვირდება და ვერ ვიცნობთ. ტარკოვსკის ზონა — შინაგანი ჩრდილის გარსი; ჰერბერტის „ბადე” — კოსმოსური დამკვირვებელი.
სტენლი კუბრიკი, „2001: კოსმოსური ოდისეა” — მონოლითი = ბადე. არქიტექტურული უცხოობა (uncanny) რომელიც ადამიანური ინტელექტის მიღმაა.
რიდლი სკოტი, „ბლეიდ რანერი” — გოლა = რეპლიკანტი. ხელოვნურად შექმნილი ცნობიერება, რომელიც ნამდვილ ცნობიერებას გვახსენებს.

რელიგია

„Missionaria Protectiva” = კათოლიკური მისიონერების ფსევდოსტრატეგიული მიბაძვა; მანიპულაცია რელიგიური სიმბოლოებით.
ოდრადეს მსხვერპლი = ქრისტიანული მოდელი, ოღონდ იუდაიზმის „ცადიკის” (tzaddik) ელემენტებით: მართალი, ვინც სხვა ხალხის სახელით კვდება.
„ქვიშის კალმახები — ახალი დუნე” = ციკლური, აღმოსავლური ონტოლოგია (სამსარა, ეტერნალ-რეტურნი). დუნე არასოდეს სრულდება — ის ყოველთვის ხელახლა იბადება სადმე სხვაგან.

ვერტიკალური ჯაჭვი

პლატონი, „სახელმწიფო” (ძვ. წ. IV ს.) → მაკიაველი, „მთავარი” (1532) → ჰობსი, „ლევიათანი” (1651) → ფიოდორ დოსტოევსკი, დიდი ინკვიზიტორი (1880) → ნიცშე, „ასე ამბობდა ზარატუსტრა” (1883–85) → ოლდოს ჰაქსლი, საოცარი ახალი სამყარო (წიგნი) (1932) → ჯორჯ ორუელი, 1984 (წიგნი) (1949) → აზიმოვი, „Foundation” (1951) → ფრენკ ჰერბერტი, „დიუნი” (1965) → „დიუნის მესია” (1969) → დიუნის ღმერთი-იმპერატორი (წიგნი) (1981) → დიუნის ერეტიკოსები (წიგნი) (1984) → დუნეს კაპიტულუმი (1985) → დიუნის მონადირეები (წიგნი) (2006) → დიუნის ქვიშის ჭიები (წიგნი) (2007) → დიუნი (2021) (ვილნევი).

არქეტიპული ანალიზი

ჰერბერტის მოწიფული ფაზა მოიცავს იუნგის არქეტიპების სრულ არსენალს, მაგრამ ყველას ერთი ირონიული ტრანსფორმაცია უტარდება — ყველა არქეტიპი, საბოლოოდ, თვითონ მოექცევა ძალაუფლების გრავიტაციაში და წყდება.

ოდრადე = Self-ის არქეტიპი. იუნგისთვის Self არის ფსიქიკის მთლიანობის ცენტრი, სადაც ცნობიერი და არაცნობიერი ერთიანდება. ოდრადე სწორედ ეს არის ორდენისთვის: მისი სიკვდილი ინდივიდუალურ დონეზე — ფსიქოლოგიური ინდივიდუაციის სრული სტადიის გადატანა კოლექტიურ დონეზე.

მურბელა = coniunctio oppositorum. ორი პოლარობის (მატრონული დაუნდობლობა + გესერიტული ქსელი) შერწყმა ერთ სხეულში. ალქიმიური „hieros gamos” (წმინდა ქორწილი) — ოღონდ ძალადობრივი, არა კურთხეული.

დანკან = მარადიული მოხეტიალე/ოდისევსი. მისი გოლური ფორმა მას აქცევს „იუნგის ქარიშხალში” მყოფ ადამიანად: ცნობიერება, რომელიც ხელახლა და ხელახლა უდგება საკუთარ ჩრდილს. მისი ფინალური გადაწყვეტილება — „გავაქციოთ ბადეც” — არის ინდივიდუაციის უკიდურესი ფორმა: სრული გამოყოფა ყოველგვარი კოლექტიური სუბსტანციისგან.

დამა = გაქვავებული ჩრდილი. მისი უუნარობა, განვითარდეს, არქეტიპის „კრისტალიზებული” ფორმაა — ზუსტად ის, რისიც ეშინია ოდრადეს საკუთარი ორდენის შესახებ.

ქვიშის ჭია = numinosum. რუდოლფ ოტოს რელიგიური ცნება: ის, რაც ერთდროულად mysterium tremendum (შემაკრთობი საიდუმლო) და mysterium fascinans (მომხიბვლელი საიდუმლო) არის. ჰერბერტი ყოველ წიგნში ცდილობს ჭიას უფრო მეტი სიღრმე დაუბრუნოს, რადგან ის არის ერთადერთი ელემენტი, რომელიც ყოველგვარ კაცობრიულ პოლიტიკას სცილდება.

Renodus

იდეათა ხეივანი

დუნეს კაპიტულუმი