თვინიერი

თვინიერი (1876)

Кроткая. ფიოდორ დოსტოევსკის ფსიქოლოგიური ნოველა. ქვესათაურით „ფანტასტიკური მოთხრობა”.

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

შედიხარ ოთახში და ხედავ კაცს, მაგიდაზე რომ უსვენია ცოლი. გოგომ სულ რამდენიმე საათის წინ ფანჯრიდან გადმოხტომით მოიკლა თავი — ხელში ღვთისმშობლის ხატი ეჭირა. კაცი, შოკში მყოფი, ეძებს პასუხს: „რატომ?”

მთელი წიგნი მევახშის აღსარებაა. ყოფილი სამხედრო, რომელიც საზოგადოებამ გარიყა. 16 წლის ობოლი, ღარიბი გოგო მასთან ნივთების დასაგირავებლად დადიოდა. კაცმა ცოლად შეირთო — მაგრამ თავისი „სიდიადის” გაზიარება უნდოდა, არა სიყვარული. სახლში მკაცრი სისტემა დაამყარა: სიცივე, სიჩუმე, ტოტალური დომინაცია.

გოგოს ამბოხის უძლიერესი სცენა: ღამით, მძინარე ქმარს რევოლვერს მიადებს საფეთქელზე. ქმარი თვალს ახელს, ხედავს — და ხუჭავს. ამ ჟესტით მორალური გამარჯვება სჭირდება, არა ფიზიკური. ცოლი იარაღს ძირს დებს — და ყველაფერი წყდება. მას შემდეგ გოგო სულიერად კვდება, ფსიქოლოგიურად ინგრევა.

გაზაფხულზე კაცი მოულოდნელად ხვდება, რომ ცოლი გიჟამდე უყვარს. ფეხებში უვარდება, ჰპირდება ყველაფრის შეცვლას. გოგოსთვის გვიანია. სანამ ქმარი პასპორტების მოსატანად გადის 5 წუთით, გოგო ღვთისმშობლის ხატს ჩაიხუტებს და ფანჯრიდან ხტება. კაცი მარტო რჩება სრულ სიცარიელეში — სულ 5 წუთი დააგვიანა.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

ნოველა სვამს კითხვას, რომელსაც დანაშაული და სასჯელი (წიგნი) საპირისპირო მხრიდან ეხება: შეუძლია თუ არა სიყვარულს, განადგუროს ადამიანი, რომელიც გიყვარს? მევახშე ცოლს სჯის სიცივით, არა ფიზიკური ძალადობით. ეს არის ძალაუფლება და მორალი-ს ინტიმური ვერსია — ტირანია, რომელიც თავს „აღზრდას” ეძახის.

კონცეფცია	გამოვლინება
ძალაუფლება და მორალი	ქმრის ფსიქოლოგიური დომინაცია = სიყვარულის ნიღბით შეფუთული ტირანია
გაუცხოება	ცოლი გაუცხოვდება ქმარს, სახლს, საბოლოოდ — სიცოცხლეს
ჩრდილი (არქეტიპი)	მევახშე ვერ ხედავს საკუთარ ჩრდილს — ფიქრობს, რომ „აღზრდის”, სინამდვილეში ანადგურებს
ტანჯვა და გამოსყიდვა	ტანჯვა არსებობს, მაგრამ გამოსყიდვა — 5 წუთით გვიან მოდის

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

მევახშე — ტირანი, რომელიც თავს მსხვერპლად მიიჩნევს

ყოფილი სამხედრო, რომელიც „სასირცხვილოდ” გადარიცხეს და საზოგადოებამ გარიყა. მევახშეობა მისთვის „შურისძიებაა” სამყაროზე. ცოლის „აღზრდა” სინამდვილეში — საკუთარი დაკარგული ღირსების აღდგენის მცდელობაა. ეს არის ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან (წიგნი)-ს „იატაკქვეშეთის კაცის” ევოლუცია: ორივეს სძულს სამყარო და ორივე ლიზას/ცოლს ანადგურებს.

თვინიერი — ჩუმი ამბოხი

16 წლის ობოლი, ჩუმი, მაგრამ შინაგანად ძლიერი. მისი ამბოხი არ არის ხმამაღალი — ის მდუმარე წინააღმდეგობაა, რომელიც რევოლვერის სცენაში აღწევს პიკს. ის ირჩევს სიკვდილს, მაგრამ ხატით ხელში — სიკვდილი, რომელიც ერთდროულად პროტესტიცაა და ღმერთთან გაქცევაც.

ჰორიზონტალური კავშირები

დომენი	კავშირი
ლიტერატურა	ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან (წიგნი) — მევახშე = იატაკქვეშეთის კაცის „დაქორწინებული” ვერსია. ლიზა ტოვებს, თვინიერი ხტება
ლიტერატურა	განაჩენი (წიგნი) — კაფკას გეორგი და დოსტოევსკის თვინიერი: ორივე ემორჩილება ავტორიტეტს სიკვდილამდე. განსხვავება: გეორგის მამა აიძულებს, თვინიერი თავისი ნებით ხტება
ფილოსოფია	თავისუფალი ნება — თვინიერის თვითმკვლელობა = თავისუფალი ნების ბოლო აქტი. კირილოვი (ეშმაკნი (წიგნი)) თავს კლავს იდეისთვის; თვინიერი — ტკივილისგან
ფსიქოლოგია	ჩრდილი (არქეტიპი) — მევახშე ვერ ხედავს, რომ ცოლს ანადგურებს. ეს არის Individuation-ის კატასტროფული წარუმატებლობა
კინო	მანქანისტი (The Machinist, 2004) — ბრალი, რომელიც ფიზიკურად ანადგურებს; „5 წუთის” დაგვიანების ტრავმა

ვერტიკალური ჯაჭვი

[[ფიოდორ დოსტოევსკი]] — [[ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან (წიგნი)]] (1864): ლიზა ტოვებს
    ↓
**[[ფიოდორ დოსტოევსკი]] — „თვინიერი" (1876): ცოლი ხტება**
    ↓
ლევ ტოლსტოი — „კროიცერის სონატა" (1889): ქმრის ტირანია → მკვლელობა
    ↓
[[ფრანც კაფკა]] — [[განაჩენი (წიგნი)]] (1913): ავტორიტეტის წინაშე მორჩილება სიკვდილამდე