ოსკარ უაილდი

ოსკარ უაილდი (1854-1900)

ბიოგრაფიული კონტექსტი

ირლანდიელი მწერალი, დრამატურგი და ესთეტიზმის ფილოსოფოსი. დუბლინში დაბადებული, ოქსფორდში განათლებული, ლონდონის სალონების ვარსკვლავი, რომლის ცხოვრება თავადვე გახდა მისი ფილოსოფიის ილუსტრაცია — სილამაზისა და სიამოვნებისკენ სწრაფვა, რომელიც ტრაგიკული დასასრულით დაგვირგვინდა. ციხეში ჩასმა „მორალური დანაშაულისთვის” და სიღარიბეში გარდაცვალება პარიზში — უაილდის ბიოგრაფია თავადვე ჰგავს დორიან გრეის ამბავს.

ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი

• ესთეტიზმი — „ხელოვანი მშვენიერების შემოქმედია”; ხელოვნება მორალისგან დამოუკიდებელია
• ჰედონიზმის პარადოქსი — სიამოვნების ფილოსოფია საბოლოოდ თვითგანადგურებას იწვევს
• ნიღაბი და არსი — ზედაპირულობა შეიძლება უფრო ღრმა იყოს, ვიდრე „სიღრმე”; პარადოქსი, როგორც ჭეშმარიტების ფორმა
• სიყვარულის ტრანსცენდენტურობა — „სიყვარული სიკვდილზე ძლიერია” (ქანთერვილის მოჩვენება)

საკვანძო ნაშრომები

ნაწარმოები	წელი	თემები
დორიან გრეის პორტრეტი (წიგნი)	1890	ესთეტიზმი, ჩრდილი, ფაუსტური გარიგება
ქანთერვილის მოჩვენება (წიგნი)	1887	მატერიალიზმი vs. მისტიციზმი, სიყვარული, გამოსყიდვა

ჰორიზონტალური კავშირები

• ფილოსოფია: უაილდის ესთეტიზმი დიალოგშია ფრიდრიხ ნიცშე-ს ღირებულებების გადაფასებასთან; ჰედონიზმის კრიტიკა უკავშირდება ეგზისტენციალიზმი-ს
• ფსიქოლოგია: დორიან გრეის პორტრეტი არის ჩრდილი (არქეტიპი)-ს ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი ლიტერატურული ილუსტრაცია კარლ იუნგი-ს გაგებით
• კინო: დორიან გრეის თემა ეხმიანება „ტვინ პიქსს” (ლინჩი), „ქალაქის სინათლეებს” (ჩაპლინი) და ყველა ფილმს, სადაც სილამაზის ნიღბის მიღმა სიმახინჯე იმალება

ვერტიკალური კავშირები

გოეთე — „ფაუსტი" (ფაუსტური გარიგება)
        ↓
    ოსკარ უაილდი — [[დორიან გრეის პორტრეტი (წიგნი)]] (1890)
        ↓
    თომას მანი — „დოქტორ ფაუსტუსი" (1947)
        ↓
    [[ფრანც კაფკა]] — „გარდასახვა" — სხეულის ტრანსფორმაცია, როგორც შინაგანი სიმართლის გამოვლინება