წითელი და შავი

წითელი და შავი (1830)

ავტორი: სტენდალი · 1830

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

პოსტ-ნაპოლეონური საფრანგეთი. ახალგაზრდა, უნიჭიერესი, მაგრამ ღარიბი გლეხის ბიჭი, ჟიულიენ სორელი, ნაპოლეონზე აფრენს, მაგრამ ხვდება, რომ მის ეპოქაში მუნდირით (წითელი) წინ ვეღარ წავა, ამიტომ სამღვდელოების გზას (შავი) ირჩევს.

ჟიულიენი მუშაობს ვერიერის მერის, ბატონი დე რენალის ოჯახში აღმზრდელად. აქ მას ჯერ ეგოისტურად „უყვარდება” მერის ცოლი, უმანკო ქალბატონი დე რენალი, მაგრამ ნელ-ნელა ეს თამაში ნამდვილ სიყვარულად იქცევა. სკანდალის შემდეგ ჟიულიენი სემინარიაში ხვდება, შემდეგ პარიზში — გავლენიანი მარკიზ დე ლამოლის მდივნად. მარკიზის ქალიშვილს, ამაყ მატილდას, ჟიულიენი უყვარდება.

მატილდა ფეხმძიმდება, მარკიზი ჟიულიენს ტიტულსა და პოსტს უყიდის. მაგრამ სწორედ ამ დროს მარკიზი იღებს წერილს ქალბატონი დე რენალისგან, სადაც ჟიულიენი კარიერისტად არის გამოყვანილი. სასოწარკვეთილი ჟიულიენი ეკლესიაში ესვრის ქალბატონ დე რენალს. ქალი გადარჩება. ციხეში ჟიულიენი აცნობიერებს, რომ ნამდვილი სიყვარული სწორედ ქალბატონი დე რენალია. სასამართლოზე წარმოთქვამს ისტორიულ სიტყვას:

„თქვენს წინაშე დგას გლეხი, რომელიც აუჯანყდა თავის დაბალ მდგომარეობას.”

ჟიულიენს თავს კვეთენ. ქალბატონი დე რენალი სამ დღეში კვდება.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

რომანის ფილოსოფიური ბირთვი — ნიჭიერი ინდივიდისა და ფარისევლური საზოგადოების კონფლიქტი. ჟიულიენი — ნაპოლეონის ეპოქის ენერგიით სავსე ადამიანია რესტავრაციის „ყინულისებურ გარემოში”, სადაც წინსვლის ერთადერთი გზა ფარისევლობაა.

„პატივმოყვარეობისათვის მე მზად ვარ ჩავიდინო როგორიც გნებავთ, ისეთი უხამსობა, საზიზღროება, ყველაფერი…”

სტენდალი აპირისპირებს სიყვარულის სამ ტიპს: სიყვარული-ვნება (ქალბატონი დე რენალი) — ბუნებრივი, უანგარო; სიყვარული-პატივმოყვარეობა (მატილდა) — გონებისმიერი, ეგოისტური; და სიყვარული-მიდრეკილება — ჩვეულებრივი.

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	არსი
ჟიულიენ სორელი	პლებეური ზეკაცი / მეამბოხე	ნაპოლეონის ეპოქის ენერგია ფარისეველი ეპოქის ტყვეობაში
ქალბატონი დე რენალი	სუფთა ანიმა	ბუნებრივი, უანგარო სიყვარულის განსახიერება
მატილდა	ინტელექტუალური ანიმა	„სიყვარული-პატივმოყვარეობა” — გონებრივი, ეგოისტური გატაცება
აბატი პირარი	სინდისი	იანსენისტური სიმკაცრე გახრწნილ სამღვდელოებაში

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
წითელი	ნაპოლეონის მუნდირი, გმირობა, სისხლი	„მე განწირული ვარ, მუდამ ეს შავი სამგლოვიარო ტანისამოსი ვატარო!“
შავი	სამღვდელოების ანაფორა, ფარისევლობა
კიბე	სოციალური იერარქიაზე ცოცვა	„ბედმა მომიჩინა მუდამ კიბე გამოვიყენო”
ნაპოლეონის მოგონებანი	აკრძალული ამბიცია, დაკარგული სიდიადე	„ერთადერთი წიგნი, რის შემწეობითაც მას მსოფლიოს წარმოდგენა შეემუშავებინა”

ჰორიზონტალური კავშირები

• ლიტერატურა: ონორე დე ბალზაკი — ბალზაკის რასტინიაკი „მამა გორიოში” — ჟიულიენის ტყუპისცალი ამბიციებში, მაგრამ რასტინიაკი უფრო პრაგმატულია; ფიოდორ დოსტოევსკი — რასკოლნიკოვი „დანაშაულსა და სასჯელში” — ჟიულიენის მემკვიდრე: ღარიბი ინტელექტუალი, რომელიც მორალის მიღმა გადადის; გუსტავ ფლობერი — ფლობერი სტენდალის ფსიქოლოგიური ტრადიციის გამგრძელებელი
• ფილოსოფია: ფრიდრიხ ნიცშე — ჟიულიენი ზეკაცის პრე-ფიგურაა; მისი „სამღვდელოების გზა” — ნიცშეანური „ნიღბის” სტრატეგიაა; ეგზისტენციალიზმი — ჟიულიენი ციხეში პოულობს ავთენტურ თავისუფლებას
• კინემატოგრაფია: „ტაქსის მძღოლი” (სკორსეზე, 1976) — მარტოსული მეამბოხე, რომელსაც საზოგადოება არ იღებს; „ამერიკული ფსიქოპათი” — ამბიციის ბნელი მხარე

ვერტიკალური ჯაჭვი

წინამორბედი: მაკიაველი „მთავარი” → ნაპოლეონი → ფრანგული რევოლუცია

ეს წიგნი (1830): ამბიციური ინდივიდი vs. ფარისევლური საზოგადოება

მემკვიდრე: ბალზაკის „ადამიანური კომედია” → დოსტოევსკის „დანაშაული და სასჯელი” (1866) → კამიუს „უცხო” (1942)