კნუტ ჰამსუნი (1859-1952)
ბიოგრაფიული კონტექსტი
კნუტ ჰამსუნი — ნორვეგიელი მწერალი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურაში (1920). ჰამსუნმა ლიტერატურაში შემოიტანა ცნობიერების ნაკადის ტექნიკა, რითაც ფროიდსა და ჯეიმს ჯოისს უსწრებდა. მისი „შიმშილი” (1890) — თანამედროვე ფსიქოლოგიური პროზის ფუძემდებელი ტექსტია.
ჰამსუნის ბიოგრაფია დაჩრდილულია ნაცისტებთან თანამშრომლობით მეორე მსოფლიო ომის დროს, რაც მის ლიტერატურულ მემკვიდრეობას კონტროვერსიულს ხდის.
ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი
ჰამსუნის ფილოსოფიის ცენტრში დგას ბუნებრიობისა და ინსტინქტის უპირატესობა ცივილიზაციასა და რაციონალიზმზე. მისი გმირები — ნაგელი „საიდუმლოებანში”, მთხრობელი „კავკასიაში” — ბუნების ველურ, ფატალისტურ ძალას ეძებენ და ბურჟუაზიულ რაციონალიზმს უარყოფენ.
„უძველესი წარმოშობის ხალხები, დიდი ხანია, გამოვიდნენ ლაპარაკისა და ლაყბობის მდგომარეობიდან, ისინი დადუმებულან და მხოლოდ იღიმებიან. ალბათ, ასე უკეთესია… აი, ფატალიზმი.”
ჰამსუნის ნაგელი — დოსტოევსკის „მიწისქვეშა კაცის” სკანდინავიური ვერსიაა. ორივე — ირაციონალური, თვითდესტრუქციული ინტელექტუალია, რომელიც საზოგადოების ნორმებს უარყოფს.
საკვანძო ნაშრომები
| ნაწარმოები | წელი | თემა |
|---|---|---|
| საიდუმლოებანი (წიგნი) | 1892 | ეგზისტენციალური კრიზისი, ფარისევლობის კრიტიკა |
| კავკასიაში განცდილი და ნაოცნებარი (წიგნი) | 1903 | ფატალიზმი, ბუნებრიობა, დასავლეთი vs. აღმოსავლეთი |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ლიტერატურა: ფიოდორ დოსტოევსკი — ჰამსუნის პირდაპირი წინამორბედი ფსიქოლოგიურ პროზაში; ნაგელი — „მიწისქვეშა კაცის” გაგრძელება; ფრანც კაფკა — კაფკა ჰამსუნს თაყვანს სცემდა; „შიმშილის” გავლენა „გარდასახვაზე” აშკარაა; თომას მანი — ორივე ნობელიანტი, ორივე ბუნებრიობის თემას იკვლევს
- ფილოსოფია: ფრიდრიხ ნიცშე — ჰამსუნის ანტი-ბურჟუაზიული, ინდივიდუალისტური პოზიცია ნიცშეანურია; ჰამსუნი აკრიტიკებს ტოლსტოისა და იბსენის მორალიზატორობას — ეს ნიცშეანური „კერპების ანგრევაა”
- ფსიქოლოგია: ნაგელი — კლინიკური ფსიქოლოგიური პორტრეტი; იუნგიანული ჩრდილი — ემწუთას პერსონაჟი, რომელიც სიკეთის ნიღბის მიღმა ბოროტებას მალავს
ვერტიკალური კავშირები
წინამორბედი: ფიოდორ დოსტოევსკი (ფსიქოლოგიური სიღრმე) → ჰენრიკ იბსენი (ნორვეგიული ტრადიცია, რომელსაც ჰამსუნი უპირისპირდება)
თანამედროვე: თომას მანი, ანტონ ჩეხოვი, ფრანც კაფკა
მემკვიდრეები: ერნესტ ჰემინგუეი → ჰენრი მილერი → ჩარლზ ბუკოვსკი