ანა კარენინა (1877)

ავტორი: ლევ ტოლსტოი · 1877

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

ეს წიგნი ორი პარალელური ცხოვრების ისტორიაა. ყველაფერი იწყება მოსკოვში, სადაც ობლონსკების ოჯახი ინგრევა ქმრის ღალატის გამო. მათ შესარიგებლად ჩამოდის სტივას და, ანა კარენინა — პეტერბურგელი პატივსაცემი ქალბატონი. მატარებლის სადგურზე ის ხვდება ახალგაზრდა ოფიცერ ვრონსკის. ამავე დროს, სოფლიდან ჩამოსული ლევინი ხელს სთხოვს კიტის, მაგრამ უარს იღებს — კიტი ვრონსკითაა გატაცებული, ვრონსკი კი ანათი მაგიურად იხიბლება.

ლევინი გულგატეხილი ბრუნდება სოფელში — მიწათმოქმედებას და ცხოვრების აზრის ძიებას ეძლევა. ანა კი ვნებას ნებდება. მათი ფარული ურთიერთობა საზოგადოებისთვის ცხადი ხდება. კარენინი განქორწინებაზე უარს ამბობს. მშობიარობისას ანა სიკვდილის პირასაა — კარენინი ვრონსკისაც კი პატიობს, ვრონსკი თვითმკვლელობას ცდილობს. ანა გადარჩება, ტოვებს შვილს, ქმარს, და ვრონსკისთან ევროპაში მიემგზავრება.

რუსეთში დაბრუნებული ანა სრულ სოციალურ იზოლაციაში ექცევა. ეჭვიანობა და დანაშაულის გრძნობა მას აგიჟებს. სასოწარკვეთილი ანა მატარებლის ბორბლებს უვარდება: „ღმერთო, შემინდე ყოველივე!” ვრონსკი სერბეთის ომში მიდის სასიკვდილოდ.

პარალელურად, ლევინი და კიტი ხელახლა ხვდებიან, ქორწინდებიან. ფინალში ლევინი, ეგზისტენციალური კრიზისის შემდეგ, გლეხის სიტყვებში — „შენთვის კი არა, ღმერთისთვის უნდა იცხოვრო!” — პოულობს ცხოვრების აზრს.

ფილოსოფიური ბირთვი

რომანი ორ ფილოსოფიურ გზას აპირისპირებს:

ანას გზა — ვნება, რომელიც სიკვდილში მთავრდება. „სადაც სიყვარული თავდება, იქ სიძულვილი იწყება.” ანა ვნებას ბოლომდე მიჰყვება, მაგრამ ვნება სრულ სოციალურ და ფსიქოლოგიურ განადგურებამდე მიჰყავს.

ლევინის გზა — სულიერი ძიება, რომელიც რწმენამდე მიდის. „მე გავთავისუფლდი სიცრუისაგან და ვცანი, ვინ ყოფილა ჩემი მეუფე!” ლევინი ტოლსტოის ალტერ ეგოა — მისი გზა ვნებიდან სიბრძნემდეა.

ეპიგრაფი „ჩემი არს შურისგება, და მე მივაგო” მიუთითებს: ანას განსჯა არა საზოგადოების, არამედ ღვთის საქმეა. ეს არის თეოდიცეის კითხვა: ვინ მსჯავრობს ანას?

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	ფუნქცია
ანა	ტრაგიკული გმირი / ემას ბოვარის რუსული ვერსია	ვნება, რომელიც თავისუფლებას ეძებს, მაგრამ ტყვეობაში ხვდება
ლევინი	მაძიებელი / ტოლსტოის ალტერ ეგო	სულიერი ძიება, ცხოვრების აზრი
კარენინი	მოვალეობის მონა	„არც მამაკაცია, არც ადამიანი, რაღაც ტიკინაა… სამინისტროს მანქანაა”
ვრონსკი	რომანტიკული გმირი → გატეხილი კაცი	„მე, როგორც ადამიანი, იმით ვარ კარგი, რომ ცხოვრება არაფრად მიღირს”

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
მატარებელი	ბედისწერა, სიკვდილი	ანა მატარებლის სადგურზე ხვდება ვრონსკის, მატარებლით კვდება
დოღი	რისკი, ვნების სტიქიურობა	ვრონსკი ცხენიდან ვარდება — მეტაფორა მთელი ურთიერთობისა
სანთელი	სიცოცხლე, რომელიც ჩაქრება	ანას ბოლო ხილვა

ჰორიზონტალური კავშირები

ფიოდორ დოსტოევსკი, იდიოტი (წიგნი) — ნასტასია ფილიპოვნა და ანა: ორივე ქალი საზოგადოების მსხვერპლია, ორივე ტრაგიკულად იღუპება
გუსტავ ფლობერი, „მადამ ბოვარი” — ემა და ანა: ორივე ქმრის მოწყენილობისგან ვნებაში ეძებს თავისუფლებას, ორივე თვითმკვლელობით სრულდება
ფრიდრიხ ნიცშე — ანას ბუნტი საზოგადოების მორალის წინააღმდეგ ნიცშესეული „მონის მორალის” კრიტიკას ეხმიანება
კარლ იუნგი — ანას ანიმა/ანიმუსი: ის ცდილობს იყოს თავისუფალი, მაგრამ ჩრდილი — დანაშაულის გრძნობა — მას ანადგურებს
კინემატოგრაფია — ტაქსის მძღოლი (1976) — ტრევისის და ანას იზოლაცია ერთნაირი მექანიზმითაა ნაშობი

ვერტიკალური ჯაჭვი

ფლობერი, „მადამ ბოვარი" (1857) — ვნება vs საზოგადოება
    ↓
ანა კარენინა (1877) — ვნების ტრაგედია + სულიერი ძიება
    ↓
[[ფიოდორ დოსტოევსკი]], [[ძმები კარამაზოვები (წიგნი)]] (1880) — რწმენა vs უღმერთობა
    ↓
[[ალბერ კამიუ]], [[უცხო (წიგნი)]] (1942) — გაუცხოებული ადამიანი საზოგადოების სამსჯავროს წინაშე

კულტურული მატრიცა

ნავიგატორი

ანა კარენინა