ლევ ტოლსტოი

ლევ ტოლსტოი (1828-1910)

ბიოგრაფიული კონტექსტი

ტოლსტოი არისტოკრატი იყო, რომელიც არისტოკრატიას ემტერა; მემამულე, რომელიც საკუთრების იდეას უარყოფდა; მეომარი, რომელიც პაციფისტი გახდა. კავკასიის ომში მონაწილეობამ (კაზაკების და ჰაჯი-მურატის საფუძველი), სევასტოპოლის ბრძოლებმა და ცხოვრებისეული კრიზისებმა მას ლიტერატურული გენიოსიდან რელიგიურ მოაზროვნედ გარდაქმნეს. მისი გვიანდელი ფილოსოფია — ქრისტიანული ანარქიზმი, ძალადობაზე უარი, კერძო საკუთრების კრიტიკა — პირდაპირ აისახა ხოლსტომერში.

ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი

1. ბუნებრივი ცხოვრების უპირატესობა ცივილიზაციაზე. კაზაკებში ოლენინი ცდილობს გაექცეს ქალაქურ ყალბობას და ბუნებრივ ადამიანებთან ნამდვილ ცხოვრებას იპოვოს. მაგრამ ტოლსტოი არ რომანტიზებს: ცივილიზებული ადამიანი ვერასდროს გახდება ბუნების ნაწილი — ეს გაუცხოების ტრაგედიაა.

2. საკუთრების უაზრობა. ხოლსტომერი — ცხენის თვალით დანახული ადამიანური საზოგადოება, სადაც „ჩემი” სიტყვას გაუგებარი მაგიური ძალა აქვს. ეს ნიცშესეულ მორალის გენეალოგიას ეხმიანება.

3. სიცოცხლის აზრის ძიება. ანა კარენინაში ორი პარალელური გზა: ანას ვნება, რომელიც სიკვდილში მთავრდება, და ლევინის სულიერი ძიება, რომელიც რწმენამდე მიდის. ტოლსტოი ცხადად ლევინის მხარეზეა.

4. იმპერიის სისასტიკე და ინდივიდის ღირსება. ჰაჯი-მურატში ტოლსტოი თანაბრად ამხელს რუსული იმპერიისა და შამილის თეოკრატიის სისასტიკეს, მათ შორის გაჭედილი ინდივიდის ტრაგედიის ფონზე.

საკვანძო ნაშრომები

ნაწარმოები	წელი	მთავარი თემა
კაზაკები (წიგნი)	1863	ცივილიზაცია vs ბუნება, გაუცხოება
ანა კარენინა (წიგნი)	1877	ვნება, მორალი, სიცოცხლის აზრი
ჰაჯი-მურატი (წიგნი)	1904	იმპერია, თავისუფლება, ინდივიდის ღირსება
ხოლსტომერი (წიგნი)	1886	საკუთრება, თანასწორობა, სიკვდილის ფილოსოფია

ჰორიზონტალური კავშირები

• ფიოდორ დოსტოევსკი — ორი ტიტანი, ორი საპირისპირო მიდგომა: დოსტოევსკი ფსიქიკის უფსკრულში იძირება, ტოლსტოი ბუნებისა და გონიერების შუქზე დგას. ანა კარენინა და ეშმაკნი ერთსა და იმავე რუსეთის ორი სარკეა
• ფრიდრიხ ნიცშე — ტოლსტოი ნიცშესთან პირდაპირ დაპირისპირებაშია: ნიცშე „ბატონის მორალს” აქადაგებს, ტოლსტოი — ძალადობაზე უარს და თავმდაბლობას. მაგრამ ჰაჯი-მურატი ნიცშესეული ძალაუფლების ნებისყოფის განსახიერებაა
• ჟან-ჟაკ რუსო — „ბუნებრივი ადამიანის” იდეა კაზაკების ფილოსოფიური საფუძველია
• თავისუფალი ნება — ჰაჯი-მურატის უკანასკნელი გაქცევა თავისუფალი ნების აქტია სისტემის წინააღმდეგ
• კინემატოგრაფია — სტალკერი (1979) — ტოლსტოისეული ბუნების მისტიკა ტარკოვსკისთან გრძელდება

ვერტიკალური კავშირები

[[ჟან-ჟაკ რუსო]] (ბუნება vs ცივილიზაცია)
    ↓
ლევ ტოლსტოი (რეალიზმი + ფილოსოფიური ძიება + ანტიმილიტარიზმი)
    ↓
[[ერნესტ ჰემინგუეი]] (ომის სიმართლე, ლაკონიზმი)
    ↓
[[ალბერ კამიუ]] (აბსურდი, ბუნტი, ცხოვრების აზრი)