მდგმური

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

მდგმური ოთახიდან ოთახში ატარებს ერთადერთ საგანძურს — ნეფერტიტის პორტრეტს. ახალ ბინაში მოხუცი დეიდა მარიამთან ერთად ცხოვრობს. ქუჩაში ხედავს კაცს შავი ქუდით და შავი „ვოლგით” — რაღაც ეშვება ფსიქიკაში. მანქანის ყიდვის მანია ეუფლება.

ამავდროულად ქუჩაში ხვდება მაქას — ეგვიპტური ფრესკიდან ამოსული ქალი, მისი სულიერი იდეალი. ისინი ერთმანეთს უყვარდებათ.

დეიდა ორი დღით მიდის და ირინეს ტოვებს — ხორციელი ცდუნების სიმბოლო. გმირი ვერ უძლებს. ცნობიერება ბუნდოვანდება, სიზმარი და რეალობა ერწყმის.

შავქუდიანი კოლექციონერი (მეფისტოფელური ფიგურა) მოდის და ნეფერტიტის პორტრეტს ყიდულობს — ზუსტად მანქანის ფასად. გმირი ყიდის. შემდეგ ფულს წვავს, გარეთ გადის, მაქას ხვდება და აღიარებს: „ყველას ვუღალატე, მათ შორის საკუთარ თავსაც.”

გვიანია: მაქა თეთრ ნათელად გარდაისახება და ცაში ქრება. გმირი გაშვერილი ხელებით რჩება, სრულიად ცარიელი.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

ფაუსტური გარიგება — სული მატერიალური სურვილის სანაცვლოდ. კარჩხაძე კლასიკურ ფაუსტურ სქემას ქართულ საბჭოთა რეალობაში გადმოაქვს: შავი „ვოლგა” = მატერიალური ცდუნება; ნეფერტიტი = სული/იდეალი.

ნეფერტიტის პორტრეტი — გმირის სულიერი არსის მატერიალიზაცია. სანამ პორტრეტი აქვს, მაქასთან (მადლთან) კავშირი ცოცხალია. პორტრეტის გაყიდვა = სულის გაყიდვა.

შავქუდიანი კაცი — გმირის ჩრდილი. იუნგიანული თვალთახედვით, ეს არა გარეშე ძალაა, არამედ გმირის საკუთარი მატერიალისტური სურვილის პროექცია. ის არ ეშმაკია — ის გმირის თავშივეა.

მაქას ქრობა — მადლი ვერ თანაარსებობს ღალატთან. ეს არ არის სასჯელი — ეს ბუნებრივი კანონია: სულიერი კავშირი წყდება, როცა სული იყიდება.

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	ფუნქცია
მდგმური (გმირი)	ფაუსტი / მაძიებელი	სულიერებასა და მატერიალურობას შორის გახლეჩილი
მაქა	ანიმა / მადლი / ნათელი	სულიერი იდეალი, რომელიც ღალატს ვერ გადარჩება
შავქუდიანი კაცი	ჩრდილი / მეფისტოფელი	გმირის მატერიალისტური ნახევარი
ირინე	ცდუნება / ხორციელობა	სულიერი ღალატის კატალიზატორი
დეიდა მარიამი	მოხუცი ბრძენი / წარსული	ტრადიციული სამყარო, რომელიც წასვლით ადგილს უთმობს ცდუნებას
ნეფერტიტის პორტრეტი	სული / საგანძური	გმირის სულიერი არსის მატერიალური ფორმა

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა
ნეფერტიტის პორტრეტი	სული, იდეალი, მარადიული მშვენიერება — ერთადერთი ჭეშმარიტი საგანძური
შავი „ვოლგა”	საბჭოთა მატერიალიზმის სიმბოლო — სტატუსი, რომელიც სულს სჭირდება
შავი ქუდი	ჩრდილის ნიშანი — ბნელი ძალა, რომელიც ყოველთვის კარზე აკაკუნებს
ფულის დაწვა	გვიანი სინანული — მატერიალურის განადგურება სულიერს ვეღარ დააბრუნებს
მაქას ცაში ქრობა	მადლის წასვლა — არა სასჯელი, არამედ ბუნებრივი შედეგი
გაშვერილი ხელები	ადამიანი, რომელმაც ყველაფერი დაკარგა — უკანასკნელი პოზა

ჰორიზონტალური კავშირები

• ლიტერატურა: ფაუსტი (წიგნი) (გოეთე) — სულის გაყიდვა ცოდნის/სიამოვნებისთვის; ოსტატი და მარგარიტა (წიგნი) (ბულგაკოვი) — ვოლანდი/მეფისტოფელი მოსკოვში; შაგრენის ტყავი (წიგნი) (ბალზაკი) — სურვილი ანადგურებს მსურველს; თვინიერი (წიგნი) (დოსტოევსკი) — სიყვარული, რომელსაც თავადვე ანგრევს მოყვარული
• ფილოსოფია: გაუცხოება — მატერიალიზმი ადამიანს საკუთარი თავისგან აცხოვრებს; ნიჰილიზმი — ფულის დაწვა როგორც გვიანი ნიჰილისტური ჟესტი
• ფსიქოლოგია: ჩრდილი (არქეტიპი) — შავქუდიანი კაცი როგორც გმირის ჩრდილი; კარლ გუსტავ იუნგი — ანიმა (მაქა) და ჩრდილი (შავქუდიანი) ერთდროულად
• კინემატოგრაფია: სტალკერი (ფილმი) (ტარკოვსკი) — სულიერი ძიება მატერიალურ სამყაროში; მანქანისტი (ფილმი) — ცნობიერების დაშლა, სიზმარისა და რეალობის შერწყმა

ვერტიკალური ჯაჭვი

ფაუსტი (გოეთე, 1808) — სულის გაყიდვის ორიგინალი
    ↓
შაგრენის ტყავი (ბალზაკი, 1831) — სურვილი = თვითგანადგურება
    ↓
თვინიერი (დოსტოევსკი, 1876) — სიყვარულის განადგურება საკუთარი ხელით
    ↓
ოსტატი და მარგარიტა (ბულგაკოვი, 1940) — მეფისტოფელი საბჭოთა რეალობაში
    ↓
★ მდგმური (კარჩხაძე) — ფაუსტური თემა ქართულ საბჭოთა კონტექსტში
    ↓
მანქანისტი (2004) — ცნობიერების დაშლა ღალატის შემდეგ