მორფიუმი

მორფიუმი (1927)

ავტორი: მიხეილ ბულგაკოვი · 1927

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

ახალგაზრდა ექიმი ვლადიმირ ბომგარდი მიყრუებული სოფლიდან ქალაქის საავადმყოფოში გადაჰყავთ და უბედნიერესია. ერთ ღამეს მისი უნივერსიტეტელი მეგობრისგან, ექიმი სერგეი პოლიაკოვისგან წერილს იღებს: მძიმედ ვარ, შველას ითხოვს. სანამ ბომგარდი სოფელში წასვლას გადაწყვეტს, პოლიაკოვს თავში ტყვია ნასროლი შემოჰყავთ. ის იღუპება, მაგრამ სიკვდილის წინ ბომგარდს თავის დღიურს უტოვებს.

დღიურიდან ვიგებთ, თუ როგორ განადგურდა ნიჭიერი ექიმი. სოფელში ჩასული პოლიაკოვი დეპრესიაშია — ცოლმა მიატოვა. ერთ ღამეს ფერშალი ანა კირილოვნა მორფს უკეთებს ტკივილის გასაყუჩებლად. ეს საბედისწერო წერტილია. პოლიაკოვი იწყებს საკუთარი თავის დარწმუნებას, რომ მორფი ენერგიას აძლევს. სწრაფად ხდება უნებისყოფო მონა: იპარავს ნარკოტიკს, ატყუებს კოლეგებს, ფსიქიატრთან მკურნალობას ვერ უძლებს. ანა კირილოვნას უყვარს და ცდილობს გადარჩენას, მაგრამ უშედეგოდ. საბოლოოდ, პოლიაკოვი ხვდება, რომ ადამიანს აღარ ჰგავს, და თავს იკლავს: „არავის ვალში არა ვარ. მხოლოდ თავი დავიღუპე.”

---

ფილოსოფიური ბირთვი

ნაწარმოების ცენტრალური კითხვაა: რამდენად შეუძლია ადამიანის ინტელექტს გააკონტროლოს ქიმიური ძალა? პასუხი ტრაგიკულია — ინტელექტი უძლურია. „ადამიანი ძალიან სწრაფად ეჩვევა.”

ბულგაკოვი არ განსჯის პოლიაკოვს მორალისტური გადმოსახედიდან. ის აჩვენებს დამოკიდებულებას როგორც შეუქცევად დაავადებას, სადაც „ნებისყოფის უზარმაზარი ძალა” ილუზიაა. „წყურვილით სიკვდილი სამოთხეა, ნეტარებაა მორფის წყურვილთან შედარებით… სხეულში ერთი უჯრედიც აღარა აქვს, რომელსაც არ სწყუროდეს.”

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	ფუნქცია
პოლიაკოვი	დაცემული გმირი	ინტელექტის უძლურება ბიოლოგიური ძალის წინაშე
ბომგარდი	რაციონალური დამკვირვებელი	ანტიპოდი, რომელიც გადაურჩა იზოლაციას
ანა კირილოვნა	უძლური მხსნელი	სიყვარული, რომელიც ვერ კურნავს

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
თეთრი კრისტალები	ცდუნება, ცრუ ხსნა	„25 წილ წყალში გახსნილ თეთრ კრისტალებს უფრთხილდით!“
ქარბუქი	იზოლაცია, სულიერი მარტოობა	„ქარბუქი არა და არ თავდება… ქარბუქში ვარ ჩაკარგული!“
ყვითელთმიანი დედაბერი	სიკვდილის მაცნე	„დედაბერი კი არ გამორბოდა, სწორედ მოფრინავდა”

ჰორიზონტალური კავშირები

• ფიოდორ დოსტოევსკი, მოთამაშე (წიგნი) — დამოკიდებულების ფსიქოლოგია: აზარტი და მორფი ერთი მექანიზმით მუშაობენ
• ალბერ კამიუ, უცხო (წიგნი) — იზოლაცია და გაუცხოება: პოლიაკოვი და მერსო ორივე მარტოხელა ადამიანები არიან, რომლებიც რეალობისგან გათიშულნი იმართებიან
• კარლ იუნგი — ჩრდილთან შეხვედრა: პოლიაკოვის დამოკიდებულება მისი ფსიქიკის ბნელი მხარის გამოვლინებაა
• კინემატოგრაფია — რექვიემი ოცნებისთვის (2000) — დამოკიდებულების კინემატოგრაფიული ანალოგი

ვერტიკალური ჯაჭვი

თომას დე კვინსი, „ოპიუმის მომხმარებლის აღსარება" (1821)
    ↓
მორფიუმი (1927) — ექიმის თვითდესტრუქცია
    ↓
უილიამ ბეროუზი, „შიშველი ლანჩი" (1959)
    ↓
[[რექვიემი ოცნებისთვის (2000)]] — დამოკიდებულების ვიზუალური აპოკალიფსი