მაგიის სტრუქტურა II (The Structure of Magic II, 1976)
ავტორები: ჯონ გრინდერი, რიჩარდ ბენდლერი
არგუმენტის მოკლე შეჯამება
თუ პირველი ტომი ვერბალურ მეტა-მოდელზე იყო ფოკუსირებული, მეორე ტომი აცხადებს, რომ სიტყვები კომუნიკაციის მხოლოდ ერთი არხია და არავითარი პრივილეგია მათ არ აქვთ. ადამიანი ერთდროულად საუბრობს რამდენიმე არხით — სიტყვით, ტონით, პოზით, ჟესტით — და თერაპიულად საინტერესო სწორედ ის მომენტია, როცა ეს არხები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება.
წიგნი ორ ახალ ცნებას შემოაქვს:
რეპრეზენტაციული სისტემები (V / A / K). ადამიანი გამოცდილებას კოდირებს ვიზუალურად, აუდიტორულად ან კინესთეტიკურად, და ეს არჩევანი პრედიკატებში ჟონავს: „ვხედავ, რას ამბობ“ vs. „მესმის შენი“ vs. „ვგრძნობ, საით მიდიხარ“.
პარაშეტყობინებები. ერთდროულად გაგზავნილი სიგნალები. აქ ავტორები ყველაზე თამამ ნაბიჯს დგამენ.
ცენტრალური პოლემიკა — ბეიტსონის წინააღმდეგ
ეს წიგნის ყველაზე მნიშვნელოვანი ინტელექტუალური მომენტია და ხშირად შეუმჩნეველი რჩება.
გრეგორი ბეიტსონმა (რომელმაც პირველი ტომის წინასიტყვაობა დაწერა), რასელის ლოგიკური ტიპების თეორიაზე დაყრდნობით, ამტკიცებდა, რომ არავერბალური კომუნიკაცია მეტა-დონეა ვერბალურის მიმართ — ანუ უფრო მაღალი და უფრო „ჭეშმარიტი“. ხალხურ ენაზე: სხეული არ ცრუობს.
ბენდლერი და გრინდერი ამას უარყოფენ (გვ. 36–37):
“In our model, no one of these paramessages can be said to be more valid — or truer” („ჩვენს მოდელში, არცერთ ამ პარაშეტყობინებაზე არ შეიძლება ითქვას, რომ ის უფრო ვალიდური ან ჭეშმარიტია“)
| მახასიათებელი | ბეიტსონის მოდელი | ბენდლერ/გრინდერის მოდელი |
|---|---|---|
| სტრუქტურა | ბინარული (შინაარსი / ურთიერთობა) | n-არული (მრავალი თანასწორი არხი) |
| ვალიდურობა | არავერბალური უფრო „ჭეშმარიტია“ | ყველა პარაშეტყობინება თანაბარია |
შედეგი კონცეპტუალურად სერიოზულია: ინკონგრუენტულობა აღარ არის ტყუილის მხილება, არამედ პიროვნების შიგნით არსებული ორი თანაბრად რეალური მოდელის კონფლიქტი. ადამიანი არ „მალავს“ ჭეშმარიტებას — მას ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო რუკა აქვს და ორივეზე ერთდროულად საუბრობს.
კლინიკური შემთხვევები
- ჯორჯი — მწვავე თავის ტკივილი. თერაპევტმა ტკივილი (K) ვიზუალურ ხატად აქცია: „მბრუნავი, მორევისებრი ღრუბელი“, რომელიც ამოსუნთქვისას ცარიელ სკამზე გადადის. შედეგი: „ჩემი თავის ტკივილი სრულად გაქრა!“
- სუზანი — შემაწუხებელი ვიზუალური ხატები კინესთეტიკურ წამყვან სისტემასთან. ხატების სხეულებრივმა გათამაშებამ ისინი მართვადი გახადა.
- მერი ლუ — მამის კრიტიკული ხმა (A). ხმის ვიზუალიზაციამ და კინესთეტიკურმა ინტეგრაციამ V-A-K კოორდინაცია აღადგინა.
სამივე შემთხვევის ლოგიკა ერთია: პრობლემა გადაგვაქვს იმ სისტემაში, სადაც ადამიანს მართვის რესურსი აქვს.
სატირის კატეგორიების რუკა
ავტორები ვირჯინია სატირის სტრესულ პოზიციებს რეპრეზენტაციულ სისტემებს უსადაგებენ:
| სატირის კატეგორია | სისტემა | ენობრივი ნიშანი |
|---|---|---|
| დამყვავებელი (Placater) | კინესთეტიკური | კვალიფიკატორები: if, only, just |
| მბრალდებელი (Blamer) | ვიზუალური | უნივერსალური კვანტორები: all, never, always |
| კომპიუტერი (Computer) | აუდიტორული | ნომინალიზაციები, პასივი, უპიროვნო „it“, „people“ |
| განმაცალკევებელი (Distracter) | — | სამივეს სწრაფი მონაცვლეობა |
თერაპიის მიზანი — მეტა-პოზიცია
პროცესი სამსაფეხურიანია: იდენტიფიკაცია (შეუსაბამო პარაშეტყობინებების აღმოჩენა) → სორტირება (პოლარობების განცალკევება) → ინტეგრაცია.
მიზანია მეტა-პოზიცია:
“A person has achieved meta-position when he has choices in his behavior.” („ადამიანმა მიაღწია მეტა-პოზიციას, როდესაც მას აქვს არჩევანი საკუთარ ქცევაში“)
არჩევანი აქ განისაზღვრება არა როგორც A-ს ან B-ს შერჩევა, არამედ როგორც არა-A და არა-B შესაძლებლობის ფლობაც.
ფაზი-ფუნქციები
სინესთეზიური გადაკვეთები — როცა ერთი მოდალობის შემავალი არხი სხვა მოდალობის რეპრეზენტაციულ სისტემას უკავშირდება. ავტორები ამით ხსნიან ფსიქოსომატურ ტკივილს („ვხედავ და მტკივა“) და „აზრების კითხვას“ („დავინახე მისი სახე და ვიცოდი, რას ფიქრობდა“). ეს ცნება, ალბათ, წიგნის ყველაზე კლინიკურად სასარგებლო წვლილია.
კრიტიკული შენიშვნა მტკიცებულებებზე
მტკიცებულებათა ბაზა ისევ ანეკდოტურია: სამი-ოთხი დემონსტრაციული შემთხვევა, კონტროლის ჯგუფის გარეშე. V/A/K ტიპოლოგია, რომელიც ამ წიგნმა კანონიზირა, სწორედ ის ნაწილია, რომელიც ემპირიულად ყველაზე მკაფიოდ დაინგრა (იხ. ნეიროლინგვისტური პროგრამირება, სექცია ემპირიულ სტატუსზე). „წამყვანი რეპრეზენტაციული სისტემა“ როგორც სტაბილური პიროვნული თვისება არ არსებობს. თუმცა პარაშეტყობინებათა თანასწორობის იდეა და ინკონგრუენტულობის ანალიზი კონცეპტუალურად დღემდე გამძლეა.
ჰორიზონტალური კავშირები
- მაგიის სტრუქტურა I (წიგნი) — პირდაპირი წინამორბედი
- ნეიროლინგვისტური პროგრამირება — მიმდინარეობის ბირთვული ტექსტი
- ანალიტიკური ფსიქოლოგია — „ცარიელი სკამის“ ტექნიკა და პოლარობების ინტეგრაცია სტრუქტურულად ეხმიანება იუნგის აქტიურ წარმოსახვას: შინაგანი ფიგურა დამოუკიდებელ თანამოსაუბრედ ითვლება
- ფსიქოანალიზი — ინკონგრუენტულობა vs. განდევნა: ორივე შინაგან გახლეჩას აღწერს, მაგრამ ფროიდისთვის ეს ვერტიკალური (ცნობიერი/არაცნობიერი) სტრუქტურაა, აქ კი ჰორიზონტალური — თანასწორ არხთა კონფლიქტი
- ორეული (წიგნი) / ორეულობა (Doppelgänger) — გახლეჩილი მე ლიტერატურაში; NLP-ის „პოლარობები“ იმავე ფენომენის ტექნიკური აღწერაა
ვერტიკალური ჯაჭვი
- წინამორბედები: ალფრედ კორჟიბსკი → გრეგორი ბეიტსონი (ლოგიკური ტიპები — რომელსაც ეს წიგნი ედავება) → ვირჯინია სატირი (Conjoint Family Therapy, 1964)
- მემკვიდრეები: ბაყაყებიდან უფლისწულებამდე (წიგნი) (1979) → ნეიროლინგვისტური პროგრამირება, ტომი I (წიგნი) (1980) → სხეულზე ორიენტირებული და მრავალმოდალური თერაპიები