რვა და ნახევარი (1963)
რეჟისორი: ფედერიკო ფელინი · წელი: 1963 · ორიგინალი: 8½
სიუჟეტის მოკლე თხრობა
გვიდო ანსელმი (მარჩელო მასტროიანი), ცნობილი იტალიელი რეჟისორი, კრიზისშია. მომდევნო ფილმის გადაღება უნდა დაიწყოს, მაგრამ მას არ აქვს სცენარი, არ იცის ფილმი რაზე უნდა იყოს. გადაიდო სპა-კურორტზე, სადაც უსასრულო რიგი აწყდება: პროდიუსერი, კრიტიკოსი, სცენარისტი, მსახიობები, რომლებიც როლებს ითხოვენ, ცოლი ლუიზა, საყვარელი კარლა, ცნობილი ფრანგი მსახიობი კლაუდია.
რეალობა ნელ-ნელა გახდება იმპროვიზაცია სიზმრებისა და მოგონებების შორის. გვიდო იხსენებს ბავშვობას: ქვიშაზე ცეკვა კურვაჩო სარაგინასთან, რომელიც მამაკაცებს სპექტაკლს უწყობდა; ზოგადი სექსუალურ-რელიგიური ამბივალენტობა (ტიპიური ფელინური ვიქტორიული იტალიის სცენა); ფანტაზია ჰარემის შესახებ, სადაც მისი ცხოვრების ყველა ქალი ერთად ცხოვრობს და გვიდოს ემსახურება, სანამ არ აჯანყდებიან. მოფენილი თეთრი კოსტიუმის სცენა, სადაც გვიდო უნდა ახსნას ფილმი, მაგრამ ის დუმს.
ფინალი: გვიდო თავს იკლავს თეთრ მანქანაში (ფანტაზიაში). შემდეგ, ცნობილ უკანასკნელ სცენაზე, მისი ცხოვრების ყველა ფიგურა — მშობლები, მოძღვრები, ცოლი, საყვარლები, ფანტაზიები, ბავშვობის მეგობრები — ერთიანდება თეთრებში ჩაცმული საცირკო არენის გარშემო და იწყებს ცეკვას გვიდოს დირიჟორობით, ნინო როტას მუსიკის ფონზე.
ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ანალიზი
ბერნჰარდისეული კონტექსტი
„ტკბილი ცხოვრების” (1960) მსოფლიო აღიარების შემდეგ ფელინიმ განიცადა ის ზუსტი შემოქმედებითი ბლოკი, რომელიც გვიდოს განასახიერებს. ამ პერიოდში ის მიმართავს იტალიაში მცხოვრებ შვეიცარიელ იუნგიანელ ფსიქოანალიტიკოსს ერნსტ ბერნჰარდს (Ernst Bernhard). ბერნჰარდი ასწავლის ფელინის სიზმრების ფიქსაციას, აქტიურ წარმოსახვას და კოლექტიური არაცნობიერის ცნობიერ ინტეგრაციას. „8½” არის ამ ფსიქოანალიტიკური პროცესის პირდაპირი მხატვრული გამოძახილი — ფილმი, რომელიც თავად არის თერაპიული პროცესი.
ფელინი პირადად ეწვია იუნგის კოშკს ბოლინგენში და შემდეგ აღიარა, რომ კოშკის ალქიმიურმა, მითიურმა ატმოსფერომ მას სცენაც წაუკითხა ფინალისთვის.
იუნგიანური ინდივიდუაცია როგორც ფილმის სტრუქტურა
„8½” არის კოლექტიური არაცნობიერის და ინდივიდუაციის კინემატოგრაფიული აპოთეოზი. გვიდოს ცხოვრების თითოეული ფიგურა წარმოადგენს იუნგიანური არქეტიპის ვარიანტს:
- სარაგინა = ტერიფიკულ-ხიბლოსანი ანიმა (შავი დედა, ქვიშის ცირკის ცეკვა)
- ცოლი ლუიზა = ამქვეყნიური, მოთმინი ანიმა; სარკე, რომელიც აცდენილად აფიქსირებს გვიდოს წარუმატებლობას
- საყვარელი კარლა = ინფანტილური, ფიზიკური ანიმა
- კლაუდია (კლაუდია კარდინალე) = იდეალური, არქეტიპული „მუზა-ანიმა” — ისეთი ქალი, რომელიც შემოქმედის ხილვაში ცხოვრობს, არა რეალობაში
- კრიტიკოსი კარინი = ჩრდილი — გვიდოს თვითკრიტიკული, დამცინავი შიდა ხმა (გვიდო მის მოკვლას ფანტაზიით გადაწყვეტს)
- კარდინალი სპა-ში = სულიერი მამა-არქეტიპი, რომელიც უარს ამბობს ხსნის ფორმულის მიცემაზე
ფინალი როგორც ინდივიდუაციის აპოთეოზი
ბერგმანის ბლოკი და ანტონიონის ვიტორია ვერ პოულობენ გამოსავალს. ფელინის გვიდო პოულობს — არა ფილოსოფიურ გადაწყვეტილებას, არამედ ფსიქოლოგიურ ინტეგრაციას. ცნობიერი „მე” ღებულობს ყველა შიდა ფიგურას: არაცნობიერი, ჩრდილი, ანიმა, მამა-არქეტიპი, ბავშვობის სახეები. ფინალური მარში არ არის ნარატიული გადაწყვეტა — ის არის სიმბოლური რიტუალი. გვიდო აღარ არის მსხვერპლი საკუთარი შინაგანი კომპლექსებისა; ის ხდება დირიჟორი.
აკადემიური წყაროები (Nunzio Santoro; The Monomyth of Fellini’s 8½) მიუთითებენ, რომ ფინალი შეესაბამება იუნგის Self-ის (მთლიანობის) არქეტიპს: წრიულ მანდალას, სადაც ცნობიერებასა და არაცნობიერს შორის დიალექტიკა დროებით ერთიანდება.
ჰორიზონტალური კავშირები
- ფსიქოლოგია: კარლ იუნგი (ინდივიდუაცია, Self, არქეტიპები), აქტიური წარმოსახვა, ერნსტ ბერნჰარდი
- ფილოსოფია: ეგზისტენციალიზმი — მაგრამ ფელინი გამოდის მისი სიცარიელიდან, სარტრისა და კამიუს საპასუხოდ
- კინო: მეშვიდე ბეჭედი (1957) (ონტოლოგიური კრიზისის სხვა პასუხი), დაბნელება (1962) (ანტიპოდი — გაუცხოება vs. ინტეგრაცია)
- ხიდი: ეგზისტენციალიზმი ↔ ომისშემდგომი კინემატოგრაფია ↔ აბსურდი
ვერტიკალური ჯაჭვი
იუნგის „წითელი წიგნი” (1914–1930) და აქტიური წარმოსახვის ტექნიკა → ერნსტ ბერნჰარდის რომაული იუნგიანიზმი → „8½” (1963) → ბობ ფოსის „All That Jazz” (1979), ჩარლი კაუფმანის „Synecdoche, New York” (2008), პაოლო სორენტინოს „The Great Beauty” (2013).