ბუდენბროკები

ბუდენბროკები (1901)

ავტორი: თომას მანი · 1901

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

ეს არის ერთი დიდი, მდიდარი გერმანული სავაჭრო ოჯახის — ბუდენბროკების ნელი, მაგრამ გარდაუვალი დაცემის ისტორია. ყველაფერი იწყება ძალიან მაგრად: ბაბუა იოჰანი და მისი შვილი ჟანი ძლიერი, პრაგმატული კაცები არიან, ფულს შოულობენ, ფირმას აფართოებენ.

ჟანის შვილების თაობაში უკვე ბზარები ჩნდება. ტონი ოჯახის ღირსებაზე ისეა შეყვარებული, რომ მამას უჯერებს და საზიზღარ, მაგრამ ვითომ მდიდარ გრიუნლიჰს მიჰყვება ცოლად. გრიუნლიჰი თაღლითი აღმოჩნდება და კოტრდება. ტონის მეორე ქორწინებაც სრული ფიასკოთი მთავრდება. ძმა ქრისტიანი საერთოდ ვერ ჯდება ბურჟუაზიულ ჩარჩოებში — ნევროზული, ავადმყოფური ფანტაზიების მქონე კაცია, რომელიც ფსიქიატრიულში ამთავრებს.

მთელი სიმძიმე თომასზე გადმოდის. ის სენატორიც ხდება, ულამაზეს, მაგრამ ცივ გერდაზე ქორწინდება, უზარმაზარ სახლს აშენებს, თუმცა შინაგანად სრულიად იფიტება. ერთ ღამეს, შოპენჰაუერის კითხვისას, მიხვდება, რომ სიკვდილი ერთადერთი შვებაა ამ „საპყრობილიდან” თავის დასაღწევად. მალე ის აბსურდულად, კბილის ამოღების შემდეგ ქუჩაში ეცემა და კვდება.

თომასის ერთადერთი შვილი, ჰანო, უკვე ფიზიკურადაც და სულიერადაც ზედმეტად სუსტია. ის მხოლოდ მუსიკაში პოულობს თავშესაფარს. საბოლოოდ, ჰანო ტიფით კვდება, რადგან სიცოცხლის გაგრძელების ნება აღარ გააჩნია.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

რომანის ფილოსოფიური ბირთვი — ბურჟუაზიული სიცოცხლისუნარიანობისა და სულიერი სიღრმის შეუთავსებლობა. რაც უფრო იხვეწება თაობების გემოვნება და ფსიქოლოგია, მით უფრო იკარგება სიცოცხლისა და ბრძოლის უნარი.

„სიკვდილი ბედნიერება იყო, ისეთი უძირო ბედნიერება, რომ მისი გაზომვა მხოლოდ ასეთ კურთხეულ წამს შეიძლებოდა.”

„განა ყოველი კაცი ხელის მოცარვა და შეცდომა არ არის? განა ის დაბადებისთანავე სულთამხდელ ტყვეობაში არ ვარდება? საპყრობილე! საპყრობილე!”

შოპენჰაუერის გავლენა ცენტრალურია: თომასი შოპენჰაუერის კითხვისას აღმოაჩენს, რომ ინდივიდუალობა — საპყრობილეა, ხოლო სიკვდილი — განთავისუფლება. ეს ეპიზოდი — XIX საუკუნის რომანის ერთ-ერთი უდიდესი ფილოსოფიური მომენტია.

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	არსი
თომას ბუდენბროკი	პერსონა / ფასადი	ბურჟუაზიული „dehors”-ის ტრაგიკული მონა; გარეგანი წესრიგი მალავს შინაგან სიცარიელეს
ტონი ბუდენბროკი	ერთგული მსახური	ბრმა, უპირობო ოჯახური სიამაყე; პირადი ბედნიერების მუდმივი მსხვერპლი
ქრისტიანი	ჩრდილი	თომასის ანტიპოდი; ის, რისაც თომასს ეშინია — ნევროზი, ბოჰემა, ვალდებულებების არარსებობა
ჰანო	სულიერი ბავშვი	ხელოვნებას სიცოცხლისუნარიანობა შესწირა; ვაგნერის მუსიკა — მისი ერთადერთი თავშესაფარი
გერდა	ანიმა / მუზა	მუსიკის, ხელოვნების სამყაროს წარმომადგენელი, რომელიც ბურჟუაზიულ ოჯახში უცხო სხეულად შემოდის

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
ოჯახის მატიანე	ტრადიცია, ვალდებულება, გვარის მეხსიერება	ჰანო ხაზს ავლებს: „მე მეგონა… შემდეგ აღარაფერი იქნებოდა…“
ახალი სახლი	ფასადის პიკი = დაცემის დასაწყისი	„სახლი რომ აშენდება, სიკვდილი მოდისო” (თურქული ანდაზა)
გაფუჭებული კბილი	შინაგანი სიდამპლე ბრწყინვალე ფასადის მიღმა	„გვირგვინი გატყდა… კბილი სავსებით გაფუჭებულია…“
ვაგნერის მუსიკა	დიონისური ძალა, რომელიც ანგრევს ბურჟუაზიულ წესრიგს	ჰანოს იმპროვიზაცია — მისი ერთადერთი ნამდვილი თვითგამოხატვა

ჰორიზონტალური კავშირები

• ლიტერატურა: ფიოდორ დოსტოევსკი — თომასისა და ქრისტიანის კონფლიქტი მოგვაგონებს ივანისა და დმიტრის დაპირისპირებას „ძმებ კარამაზოვებში”; ფრანც კაფკა — ჰანოს მდგომარეობა სკოლაში — კაფკასეული გაუცხოებაა; გუსტავ ფლობერი — ფლობერისეული ბურჟუაზიის ანატომია
• ფილოსოფია: არტურ შოპენჰაუერი — „ნება და წარმოდგენა” პირდაპირ ციტირდება; ფრიდრიხ ნიცშე — დეკადანსის ცნება; ეგზისტენციალიზმი
• ფსიქოლოგია: კარლ იუნგი — ქრისტიანი, როგორც თომასის ჩრდილი; ჰანოს ინტროვერტული დასახურვა — იუნგიანური ინტროვერსიის ექსტრემალური ფორმა
• კინემატოგრაფია: ლუკინო ვისკონტის „ლეოპარდი” (1963) — იტალიური ვერსია იმავე სიუჟეტის: არისტოკრატიული ოჯახის დაცემა ახალი ეპოქის ზეწოლის ქვეშ

ვერტიკალური ჯაჭვი

წინამორბედი: ემილ ზოლას „რუგონ-მაკარების” ციკლი (1871-1893) — ოჯახის ბიოლოგიური დეგრადაციის თემა

ეს წიგნი (1901): ბურჟუაზიული ოჯახის სულიერი და ფიზიკური გამოფიტვა ოთხ თაობაში

მემკვიდრე: გაბრიელ გარსია მარკესის „ას წლის მარტოობა” (1967) — ლათინოამერიკული ვერსია: ბუენდიების გვარის ციკლური დაცემა