დიუნის ბავშვები (1976)
ავტორი: ფრენკ ჰერბერტი · 1976 · Children of Dune ციკლის პოზიცია: დიუნის სერიის მესამე წიგნი — დიუნის მესიის მოვლენებიდან ცხრა წლის შემდეგ, დიუნის ღმერთი-იმპერატორის წინ.
სიუჟეტის მოკლე თხრობა
წარმოიდგინე, რომ იბადები და შენს გონებაში ცხოვრობს ათასობით შენი წინაპარი, რომლებიც მუდმივად გელაპარაკებიან და ცდილობენ შენი გონების კონტროლს. სწორედ ასე არიან პოლ მუადიბის ტყუპები — ლეტო და განიმა. პოლი უდაბნოშია დაკარგული და მკვდარი ჰგონიათ, იმპერიას კი მისი და, ალია, მართავს. ალიას შინაგანი ხმები უკვე გაგიჟებამდე მიიყვანს — კონკრეტულად კი ბოროტი ბარონი ჰარკონენი დაეუფლება მის გონებას.
ამ დროს ქუჩებში ჩნდება ბრმა “მქადაგებელი”, რომელიც ალიას რელიგიურ დიქტატურას აკრიტიკებს. სინამდვილეში ეს პოლია, რომელიც დაბრუნდა, რათა საკუთარი შექმნილი რელიგია დაანგრიოს. ალია და ყოფილი იმპერატორის მემკვიდრეები (კორინოები) აწყობენ შეთქმულებას და ტყუპებს გიგანტურ ვეფხვებს უსევენ. ბავშვები გადარჩებიან, მაგრამ ლეტო განიმას აჯერებს, რომ მოკვდა — რათა მტრები დააბნიოს.
ლეტო მიდის უდაბნოში, გადის სანელებლის ტრანსს და ხვდება, რომ კაცობრიობა სტაგნაციისა და განადგურებისკენ მიდის. ის იღებს ტრაგიკულ გადაწყვეტილებას: სხეულზე იკრავს “ქვიშის კალმახებს” (Sandtrout), რაც მას სუპერ-სწრაფ, თითქმის დაუმარცხებელ არსებად, ადამიანისა და ჭიის სიმბიოზად აქცევს. ის წირავს საკუთარ ადამიანობას ე.წ. “ოქროს ბილიკისთვის” (Golden Path) — 4000-წლიანი დიქტატურისთვის, რომელიც კაცობრიობას გადარჩენის გაკვეთილს ასწავლის.
პარალელურად, დანკან აიდაჰო (ალიას ქმარი) ხვდება, რომ ალია ბოროტებადაა ქცეული. ის განზრახ აკვლევინებს თავს სტილგარს, რათა ეს უკანასკნელი იძულებული გახდეს ალიას აუჯანყდეს და განიმა გადაარჩინოს. ფინალში ლეტო და პოლი ხვდებიან ერთმანეთს; პოლი კვდება ექსტრემისტების ხელით მოედანზე, ხოლო ლეტო ანგრევს ალიას ტახტის ოთახის კარებს. ალია ხვდება, რომ დამარცხებულია და ფანჯრიდან ხტება. ლეტო იკავებს ტახტს, ართმევს ჯარს კორინოებს და ქორწინდება თავის დაზე, თუმცა განიმას რეალურად ეყოლება შვილები ფარად’ნ კორინოსგან, რათა ატრეიდესების ხაზი გაგრძელდეს. ლეტო მარტოდმარტო, არაადამიანურ ღმერთად რჩება.
ფილოსოფიური ბირთვი
თუ დიუნის მესია იყო მესიის დეკონსტრუქცია, დიუნის ბავშვები არის მესიის ინსტრუმენტალიზაცია — წიგნი, რომელიც კითხულობს: თუ გმირი კატასტროფაა, რა ფასი აქვს ანტი-კატასტროფას? პასუხი: 4000-წლიანი ტირანია, რომელიც თავისუფლების გაკვეთილს ასწავლის.
წინასწარმეტყველების მახე (გაგრძელება). პოლის დილემა ეხლა ლეტოს მემკვიდრეობაა, მაგრამ ფორმულა კიდევ უფრო მკაცრია:
“To know the future absolutely is to be trapped into that future absolutely.” / „მომავლის აბსოლუტურად ცოდნა ნიშნავს ამ მომავლის აბსოლუტურ მახეში გაბმას.”
“absolute prediction is completion … is death!” / „აბსოლუტური წინასწარმეტყველება დასრულებაა… სიკვდილია!” — მქადაგებელი (ე.ი. დაბრუნებული პოლი) არაკინის მოედანზე.
ცნობა კლავს. მაგრამ ლეტო ამტკიცებს, რომ ცოდნის გარეშეც კაცობრიობა კვდება — სტაგნაციისგან. მისი “ოქროს ბილიკი” (Golden Path) არის ამ ორი სიკვდილის შორის უფრო ნაკლებად საშინელი არჩევანი.
“სისაძაგლე” (Abomination) და გენეტიკური ჩრდილი. ბენე გესერიტი ტყუპებს “სისაძაგლეებს” უწოდებს: ბავშვები, რომლებიც გენეტიკურად ატარებენ თავიანთი წინაპრების ცნობიერებას. ალიას შემთხვევაში ბარონი ჰარკონენის ხმამ დაამარცხა — ეს კლასიკური ჩრდილის დომინანტობაა.
“The past-within cannot be relegated to the unconscious.” / „შინაგანი წარსული არ შეიძლება დავიყვანოთ არაცნობიერამდე.”
ლეტოს წინ ზუსტად იუნგიანური დიალემაა: ან არაცნობიერი წინაპრების ინტეგრაცია, ან მათ მიერ შთანთქმა. ლეტო ირჩევს ინტეგრაციას — მაგრამ ფასი არის ადამიანობის დაკარგვა.
ეკოლოგია როგორც თეოლოგია. უდაბნოს მოტანილი წყალი კლავს ქვიშის ჭიას; ჭიის სიკვდილი = მელანჟის სიკვდილი = იმპერიის სიკვდილი. ჰერბერტის ცენტრალური შეტყობინება: “პროგრესი” (ეკოლოგიური ტრანსფორმაცია) თავად ქმნის აპოკალიფსს.
პერსონაჟები როგორც არქეტიპები
| პერსონაჟი | არქეტიპი | ფუნქცია |
|---|---|---|
| ლეტო II | ”ღმერთი-ტირანი”; მსხვერპლის ბილდუნგსრომანული ინვერსია | კაცობრიობის “სტაგნაციის” გამოხსნა თვით-არაადამიანიანებით |
| ალია ატრეიდესი | შთანთქმული ჩრდილის მატარებელი | ბარონი ჰარკონენის ხმა კლავს მის პერსონალურ პიროვნებას — ორეულობა (Doppelgänger) ინტერნალური ფორმით |
| განიმა ატრეიდესი | ანიმა-ფრემენი; პრაგმატული სულიერება | ლეტოს ადამიანური ანარეკლი; ხაზის გამაგრძელებელი |
| მქადაგებელი (პოლი) | დაბრუნებული ქრისტე-მოწამე; საკუთარი მითის ანტი-იცვლება | თავისივე რელიგიის დესტრუქტორი; მოწამეობრივი სიკვდილი მოედანზე |
| დანკან აიდაჰო | ”მარადიული ლოიალი”; ტრაგიკული მეგობარი | თვითმკვლელობა როგორც პროვოკაცია — სტილგარი უნდა აჯანყდეს |
| ფარად’ნ კორინო | პოტენციური მტრის ჩრდილი-დან მოკავშირე | ჯესიკას მოსწავლეობით ანტაგონისტიდან ხდება ხაზის გამგრძელებელი |
| სტილგარი | ფრემენული “მართალი მთავარი”; დიქტატურის ჰონორი | დანკანის მკვლელობა = ხმა ალიას წინააღმდეგ |
ლეტოს არქეტიპული ტრაჟექტორია: ბავშვი → ორაკული → ქვიშის კალმახის სიმბიონტი → ღმერთი-იმპერატორი. ეს არის ინვერსიული მონომითი — გმირი აქ კი არ ბრუნდება “ელიქსირით”, არამედ თავად ხდება მონსტრი, რომელიც სხვებს გათავისუფლების გაკვეთილს ასწავლის.
სიმბოლიკა
| სიმბოლო | მნიშვნელობა | სცენა |
|---|---|---|
| ქვიშის კალმახის კანი (Sandtrout membrane) | ლეტოს ადამიანობის დაკარგვა; უცხო-ნაცნობი (das Unheimliche) ხორცი | ლეტო შულოხთან იკრავს კალმახებს; „My skin is not my own.” |
| წყალი უდაბნოში | პროგრესის დესტრუქცია; ძველი ტრადიციის დინება | „The waters which we spread upon the desert have become blood” |
| ლაზას ვეფხვები (Laza tigers) | კორინოების ვერაგობა; ევოლუციური “წნეხი” | ტყუპებზე ნადირობის სცენა |
| ბრმა მქადაგებელი | ტიტანური ფიგურის მონანიება; სოფოკლესეული ოიდიპოსი | არაკინის მოედანზე ქადაგება — „Holiness has replaced love in your religion!“ |
| ოქროს ბილიკი (Golden Path) | 4000-წლიანი თავისუფლებიდან გათავისუფლება | ლეტოს ხილვა სანელებლის ტრანსში — „I’ll lead humans through the cult of death into the free air of exuberant life!“ |
| ტყუპები (ლეტო + განიმა) | კოლექტიური გენეტიკური ცნობიერება; „We share” | მათი სიმბოლური ერთიანობა — ერთი ფსიქიკა ორ სხეულში |
| ჯავრაც (Jacurutu) | “ტაბუდადებული” ფრემენული მითი, მკვდარი სიეჩი | ლეტოს იძულებითი გადასახლება, არქეტიპული “underworld descent” |
საკვანძო ციტატები
- “absolute prediction is completion … is death!” / „აბსოლუტური წინასწარმეტყველება დასრულებაა… სიკვდილია!” — მქადაგებელი. წინასწარმეტყველების ფატალიზმი.
- “To know the future absolutely is to be trapped into that future absolutely.” / „მომავლის აბსოლუტურად ცოდნა ნიშნავს ამ მომავლის აბსოლუტურ მახეში გაბმას.” — ლეტო ჯესიკას.
- “My skin is not my own.” / „ჩემი კანი აღარ მეკუთვნის.” — ლეტო ტრანსისას. უცხო-ნაცნობი ხორცის აღიარება.
- “I am not a child… I’m millions of years old.” / „ბავშვი არ ვარ… მილიონობით წლის ვარ.” — ლეტო ჯესიკას. წინაპართა მეხსიერების ტვირთი.
- “The past-within cannot be relegated to the unconscious.” / „შინაგანი წარსული არ შეიძლება დავიყვანოთ არაცნობიერამდე.” — ლეტო. “სისაძაგლის” ფსიქოდინამიკა.
- “Abomination, the holy witches of the Bene Gesserit said.” / „სისაძაგლე, ასე ამბობდნენ ბენე გესერიტის წმინდა ჯადოქრები.” — სტილგარის ფიქრები. ცენტრალური შიში.
- “Holiness has replaced love in your religion!” / „თქვენს რელიგიაში სიწმინდემ ჩაანაცვლა სიყვარული!” — მქადაგებელი ალიას მღვდლებს.
- “Paul Atreides is no more. He tried to stand as a supreme moral symbol while he renounced all moral pretensions.” / „პოლ ატრეიდესი აღარ არსებობს. ის ცდილობდა ყოფილიყო უმაღლესი მორალური სიმბოლო, მაშინ როცა უარყო ყველა მორალური პრეტენზია.” — მქადაგებელი. ეპიტაფია საკუთარი თავისთვის.
- “The blood of a brother cannot be washed off.” / „ძმის სისხლის ჩამობანა შეუძლებელია.” — განიმა. ფრემენული შურისძიების კოდექსი.
- “Two deaths for the Atreides. The second for no better reason than the first.” / „ორი სიკვდილი ატრეიდესებისთვის. მეორე არაფრით უკეთესი მიზეზით, ვიდრე პირველი.” — დანკან აიდაჰო. თვითმკვლელობის ირონია.
- “If you would possess your humanity, let go of the universe!” / „თუ გინდა, რომ შენი ადამიანობა შეინარჩუნო, სამყაროს თავი დაანებე!” — მქადაგებელი. ინდივიდუალიზმისკენ მოწოდება.
- “I’ll lead humans through the cult of death into the free air of exuberant life!” / „კაცობრიობას სიკვდილის კულტში გავატარებ ცოცხალი ცხოვრების თავისუფალ ჰაერში!” — განიმა ლეტოს გეგმის ექსპლიკაცია. ოქროს ბილიკის არსი.
- “One of us had to accept the agony… and he was always the stronger.” / „ერთ-ერთ ჩვენგანს აგონია უნდა მიეღო… და ის ყოველთვის უფრო ძლიერი იყო.” — განიმა ლეტოს მსხვერპლზე.
- “It is not the present which influences the future, thou fool, but the future which forms the present.” / „არა აწმყო განსაზღვრავს მომავალს, სულელო, არამედ მომავალი აფორმებს აწმყოს.” — შინაგანი ხმა ლეტოს ტრანსში. დროის ინვერტირებული ფილოსოფია.
ფილოსოფიური დებატი
პოლის უარი vs. ლეტოს მიღება. ცენტრალური დებატი ორ ატრეიდესს შორისაა — მამასა და შვილს შორის.
| მქადაგებელი (პოლი) | ლეტო II |
|---|---|
| ოქროს ბილიკი ძალიან სასტიკია; არ ვირთავ | ოქროს ბილიკი ერთადერთი გამოსავალია: “It’s that or humans will be extinguished” |
| მესიანიზმი კლავს თავისუფლებას | დროებითი არათავისუფლება ქმნის მუდმივ თავისუფლებას |
| ცოცხალი ადამიანი უნდა დავრჩე | ადამიანობაზე უარის თქმა აუცილებელია |
| ”If you would possess your humanity, let go of the universe!" | "We must lead humans through the cult of death” |
ვინ “იმარჯვებს”: ტექსტის ლოგიკით — ლეტო. ის იღებს იმ მსხვერპლს, რაზეც მამამ უარი თქვა. მაგრამ ჰერბერტი არ ტოვებს ამას ტრიუმფად: ლეტო “იმარჯვებს” იმ ფასად, რომ აღარ არის ადამიანი. გამარჯვება = თვითგანადგურება. ეს არის მომდევნო წიგნის (დიუნის ღმერთი-იმპერატორი (წიგნი)) ცენტრალური ტრაგედია.
ჰორიზონტალური კავშირები
📚 ლიტერატურა
- ფრენკ ჰერბერტი, დიუნი (2021) — გმირის დაბადება.
- ფრენკ ჰერბერტი, დიუნის მესია (წიგნი) — გმირის კრიტიკა.
- ფრენკ ჰერბერტი, დიუნის ღმერთი-იმპერატორი (წიგნი) — ლეტოს 4000 წლის ტირანია, რომელიც ამ წიგნში იწყება.
- ფიოდორ დოსტოევსკი, ძმები კარამაზოვები (წიგნი) — ალია = გრუშენკასა და ლიზა ხოხლაკოვას ინვერსია (ბავშვი-ქალი, რომელიც შინაგანი ბოროტებას ებრძვის).
- ჯორჯ ორუელი, 1984 (წიგნი) — ალიას ქურუმული პოლიცია = შინაგანი ცემა. ბარონი ჰარკონენის ხმა = Big Brother, ინტერნალიზებული.
- სოფოკლე, “ოიდიპოსი ხელმწიფე” — ბრმა მქადაგებელი = ოიდიპოსი კოლონოსში; ფინალური გამოცხადება საკუთარი დანაშაულის.
- შექსპირი, “ჰამლეტი” — ლეტო ლეტო მოჩვენებით (შინაგანი წინაპრებით) ტანჯული მემკვიდრე.
- სელმა ლაგერლოფი, “იერუსალიმი” — ფანატიკური ეკლესიის კრიტიკა.
💡 ფილოსოფია
- ფრიდრიხ ნიცშე, “ასე იტყოდა ზარატუსტრა” — ლეტო = Übermensch-ის უკიდურესი ვერსია, რომელიც არა მხოლოდ ღმერთის სიკვდილს, არამედ ადამიანის სიკვდილს აცხადებს.
- თავისუფალი ნება — წინასწარმეტყველების მახე: ლეტოს გადაწყვეტილება = სარტრისეული “radical choice” (“choice of choices”).
- ჟან-პოლ სარტრი, “ყოფნა და არარა” — mauvaise foi (ცრუ რწმენა): ალია = რწმენის მძლავრი დამარცხებული.
- ძალაუფლება და მორალი — “If you would possess your humanity, let go of the universe” = მაკიაველი უკუღმა: “თუ გინდა იყო ადამიანი, ძალაუფლებას უარი უთხარი”.
- ფუკო, “სექსუალობის ისტორია” — ალიას ქურუმები = პოზიტიური ბიო-ძალაუფლების სადიზაცია.
- ვალტერ ბენიამინი, “ისტორიის ფილოსოფიის შესახებ” — “ისტორიის ანგელოზი”: ბრმა მქადაგებელი ათვალიერებს საკუთარ მოძრაობას ისტორიის ქარბუქად.
🧠 ფსიქოლოგია
- კარლ გუსტავ იუნგი, ჩრდილი (არქეტიპი) — ალიას დაცემა = კოლექტიური ჩრდილის მიერ ინდივიდუალური ეგოს დატყვევება. ბარონი ჰარკონენის ხმა = ყველა “გასუფთავებული” მემკვიდრეობითი ცოდვის მატერიალიზაცია.
- არაცნობიერი — გენეტიკური მეხსიერება = იუნგიანური collective unconscious-ის ლიტერალური ფორმა. ჰერბერტი ფანტასტიკურ ოპერაციონალიზებას უკეთებს იუნგიანურ კონცეფციას.
- ორეულობა (Doppelgänger) — ალიას შიდა ბარონი = ფსიქოზური მულტი-იდენტური დეზინტეგრაცია.
- დისოციაციური იდენტობის აშლილობა (DID) — ლეტოს “ათასობით წინაპარი” = ეპიკური მასშტაბის DID, რომელიც მედიტაციით კონტროლდება.
- ერიხ ნოიმანი, “ცნობიერების ისტორიული წარმოშობა” — ტყუპების “ოქროს ბილიკი” = ცნობიერების შემდეგი სტადია, “მატრიარქის” შემდგომი ადამიანი.
🎬 კინო
- დიუნი (2021) — ვილნიოვის ადაპტაცია; შემდეგი ნაწილი “Dune: Part Three” გულისხმობს სწორედ დიუნის მესია-ს, რაც მოამზადებს ამ წიგნის გადაღებას.
- “Children of Dune” (2003, სტივენ ჰოფტი, Syfy მინი-სერიალი) — პირდაპირი ადაპტაცია.
- ფრიდრიხ ვილჰელმ მურნაუ, “ფაუსტი” (1926) — ცდუნებული ცოცხალი არსება, რომელიც უკვდავებას ერწმუნება.
- სტენლი კუბრიკი, “ბარი ლინდონი” — ფეოდალური მემკვიდრეობის ტრაგედია.
- ტარკოვსკი, “სტალკერი” — უდაბნო/ზონა, რომელიც მხოლოდ “მოწამეს” უშვებს ცენტრში.
- “There Will Be Blood” (ანდერსონი) — მესიანური ინდუსტრიალისტი, რომელიც გადმოიშლება.
✝️ რელიგია
- ისლამი — ფრემენების ფრემენული საფუძველი; “მუად’დიბი” როგორც მესია-სახე; “The Preacher” = ეზრას წიგნის სტილის წინასწარმეტყველი.
- ქრისტიანობა — ლეტოს მსხვერპლშეწირვა კაცობრიობის გადასარჩენად = ქრისტოლოგიური ინვერსია (ქრისტე ღმერთი ხდება ადამიანად; ლეტო ადამიანი ხდება ღმერთად/მონსტრად).
- ბუდიზმი — “If you would possess your humanity, let go of the universe” = მოწყობის ფორმა anattā-ს (არა-მე) მიღწევისთვის.
- ჰინდუიზმი — ქვიშის ჭია = შივას/ვიშნუს სცენარი, შემოქმედება-შემოქცევა-განადგურება.
- ეკო-რელიგია — ეკოლოგიური ცვლილებები როგორც ღმერთის სასჯელი (“The waters… have become blood” = გამოსვლის წიგნის პირველი ჭირი).
ვერტიკალური ჯაჭვი
ძველი აღთქმა, წინასწარმეტყველები (ესაია, იერემია) → ანტიკური მოზაიკური-გენეალოგიური ცნობიერება (ჰომეროსი, ვერგილიუსი) → ქრისტიანული ტრინიტარული ფორმულები (IV ს.) → ნიცშე, ზარატუსტრა (1883) → იუნგი, “Aion” (1951) → ტ. ჰ. უაიტი, “The Once and Future King” (1958) → ფრენკ ჰერბერტი, დიუნი (1965) → დიუნის მესია (წიგნი) (1969) → “დიუნის ბავშვები” (1976) → დიუნის ღმერთი-იმპერატორი (წიგნი) (1981) → დიუნის ერეტიკოსები (წიგნი) (1984) → დუნეს კაპიტულუმი (წიგნი) (1985).
პარალელური ხაზი ბავშვი-წინასწარმეტყველის თემაზე: “Midwich Cuckoos” (ვინდჰემი, 1957) → “Akira” (ოტომო, 1982) → “The Giver” (ლოური, 1993) → “Ender’s Game” (ქარდი, 1985).
არქეტიპული ანალიზი
ინვერსიული ბილდუნგსრომანი. კლასიკურ ბილდუნგსრომანში ახალგაზრდა გმირი იძენს ცხოვრების გამოცდილებას და ხდება ადამიანი. აქ ეს ფორმულა ინვერტირდება: ლეტო იწყებს როგორც ზეადამიანი (წინაპრების ცნობიერება უკვე აქვს) და გადადის ზე-ზე-ადამიანზე — ღმერთ-მონსტრზე. განიმა კი ტრადიციული ბილდუნგსრომანის გზას მიჰყვება: ბავშვიდან ქალამდე, იმპერატორის მეუღლემდე.
პოლი vs. ლეტო: ორი მოპასუხე “მონომითი”. კემპბელის გმირი ბრუნდება საზოგადოებაში “ელიქსირით”. პოლი (მამა) ირჩევს ბრუნდეს ადამიანად — უარყოფს ღმერთობას, კვდება მოედანზე. ლეტო (შვილი) ირჩევს არ დაბრუნდეს ადამიანად — ხდება ღმერთი-მონსტრი და თავის თავზე იღებს იმ ტვირთს, რისიც პოლს შეეშინდა. ორი შვილობილი ჰერბერტისეული ეთიკური ანგარიშსწორება: ადამიანური დათმობა (პოლი) თუ არაადამიანური მსხვერპლი (ლეტო)?
ალიას ჩრდილის მითვისება. ჩრდილის იუნგიანური დინამიკა: ცნობიერება ან ინტეგრირებს ჩრდილს, ან მის მიერ შთაინთქმება. ალია ცდილობს წინაპრების მეხსიერებას ცნობიერად გამოიყენოს (როგორც ლეტო), მაგრამ მისი ეგო სუსტია — ბარონი ჰარკონენი, ყველაზე ძალადობრივი წინაპარი, ავსებს ცარიელ ცენტრალურ “მე”-ს. ფინალი (თვითმკვლელობა) ეგოს საბოლოო ინდივიდუაციის ჟესტია: “სანამ მე ალია ვარ, ფანჯრიდან ვხტები”.
ოქროს ბილიკი = ტრაგიკული უტილიტარიზმი. ლეტოს არჩევანი ბრძოლ ადა: მოკლე ვადიანი სიკეთე (ადამიანური ცხოვრება, თავისუფლება) vs. გრძელვადიანი სიკეთე (კაცობრიობის გადარჩენა). ჰერბერტის პოზიცია: გრძელვადიანი სიკეთე რომ მიიღო, ადამიანობას უნდა უთხრა უარი. ეს დოსტოევსკისეული “ბავშვის ცრემლის” პრობლემის ინვერტირებული ვერსია: იქ ერთი ბავშვიც კი არ უნდა იტანჯოს უტოპიისთვის, აქ ერთი (ლეტო) უნდა გადაიქცეს მონსტრად, რომ ყველა გადარჩეს.
მქადაგებლის მოწამეობრივი დაბრუნება. პოლი = ქრისტე, რომელიც მეორედ მოდის საკუთარი ეკლესიის დანგრევისთვის. ეს ქრისტიანობის ფუნდამენტური შიშია (დოსტოევსკის ინკვიზიტორი): რა მოხდება, თუ თავად ქრისტე ჩამოვა და თავს ეკლესიას დაუპირისპირდება? ჰერბერტი ამ კითხვას ბოლომდე მიჰყავს: მქადაგებელი კვდება იმიტომ, რომ მისი ეკლესია (ალიას ქურუმები) მას არ იცნობს.