ნიკოლოზ გოგოლი (1809-1852)
ბიოგრაფიული კონტექსტი
გოგოლი უკრაინაში დაიბადა, მაგრამ პეტერბურგმა და რუსეთმა მისი შემოქმედების მთავარი არენა გახდა. მისი ცხოვრება ფილოსოფიური პარადოქსია: სატირიკოსი, რომელმაც რუსეთის ყველაზე მწარე სარკე შექმნა, ბოლომდე სჯეროდა, რომ სიცილით გააკეთილშობილებდა ადამიანებს. სიცოცხლის ბოლო წლებში ღრმა რელიგიურ კრიზისში ჩავარდა, დაწვა მკვდარი სულების მეორე ტომი და მალევე გარდაიცვალა — ეს არის ხელოვანის უკიდურესი ტრაგედია, როცა შემოქმედი საკუთარ ქმნილებას ანადგურებს.
ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი
გოგოლის შემოქმედება ორ ფილოსოფიურ პოლუსს შორის მერყეობს:
1. სიცილი, როგორც სულიერი სარკე. რევიზორში სიცილი არ არის გართობა — ის სასჯელია. გოროდნიჩის ფრაზა „რა გაცინებთ? თქვენს თავს დასცინით!” მეოთხე კედელს არღვევს და მკითხველს/მაყურებელს მის საკუთარ მანკიერებებს აჩვენებს.
2. სულიერი სიკვდილი ფიზიკური სიცოცხლის პირობებში. მკვდარ სულებში სათაური ორმაგი მნიშვნელობისაა: ეს არა მხოლოდ გარდაცვლილი ყმებია, არამედ ცოცხალ-მკვდარი მემამულეებიც, რომლებმაც ადამიანური სახე დაკარგეს.
3. ღვთიური სამსჯავროს გარდაუვალობა. რევიზორის მუნჯური სცენა — საშინელი სამსჯავროს მეტაფორა. ნამდვილი რევიზორი არის ღმერთი, რომლის წინაშეც ვერავინ გაიმართლებს.
საკვანძო ნაშრომები
| ნაწარმოები | წელი | მთავარი თემა |
|---|---|---|
| რევიზორი (წიგნი) | 1836 | კორუფცია, თვითმოტყუება, ღვთიური სამსჯავრო |
| მკვდარი სულები (წიგნი) | 1842 | სულიერი სიკვდილი, რუსეთის ბედისწერა |
| ტარას ბულბა (წიგნი) | 1842 | პატრიოტიზმი, ძმობა, სიყვარული vs მოვალეობა |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ფიოდორ დოსტოევსკი — „ყველანი გოგოლის ‘შინელიდან’ გამოვედით” — დოსტოევსკის „პატარა ადამიანები” გოგოლის ტრადიციის გაგრძელებაა
- მიხეილ ბულგაკოვი — გოგოლის პირდაპირი მემკვიდრე: ეშმაკეულნი გოგოლისეულ გროტესკსა და ბიუროკრატიულ აბსურდს საბჭოთა სინამდვილეში გადმოაქვს
- ფრანც კაფკა — გარდასახვა და გოგოლის „ცხვირი” — ადამიანის მოულოდნელი ტრანსფორმაცია აბსურდის გავლით
- ნიჰილიზმი — ჩიჩიკოვი ნიჰილისტი არ არის, მაგრამ მისი სამყარო ნიჰილისტურია: სულს ფასი დაადეს და ვაჭრობის საგანი გახადეს
- თეოდიცეა — რევიზორის მუნჯური სცენა ღვთის სასჯელის დადგომის მომენტია
ვერტიკალური კავშირები
მოლიერი (სოციალური სატირა, კომედიის ფილოსოფიური ფუნქცია)
↓
ნიკოლოზ გოგოლი (სიცილი + რელიგიური ხედვა + რუსული სული)
↓
[[ფიოდორ დოსტოევსკი]] (ფსიქოლოგიური სიღრმე + „პატარა ადამიანის" ტრაგედია)
↓
[[მიხეილ ბულგაკოვი]] (გროტესკი + საბჭოთა აბსურდი)
↓
[[ფრანც კაფკა]] (ბიუროკრატიული აბსურდი ლოგიკურ ზღვრამდე მიყვანილი)