დაბნელება (1962)
რეჟისორი: მიქელანჯელო ანტონიონი · წელი: 1962 · ორიგინალი: L’Eclisse
სიუჟეტის მოკლე თხრობა
რომი, ადრეული 1960-იანები. ვიტორია (მონიკა ვიტი), ახალგაზრდა მთარგმნელი, გარიჟრაჟის ცარიელ ბინაში წყვეტს ხანგრძლივ ურთიერთობას რიკარდოსთან. ისინი საათობით დუმან; სიტყვები ვერ პოულობენ გზას. ვიტორია ქუჩაში გადის — EUR-ის ურბანულ უდაბნოში, მოდერნისტული არქიტექტურის გეომეტრიულ ფსკერზე.
დედის ძიებისას ის მიდის საფონდო ბირჟაზე — ფულის ცნობიერების ქაოსურ თეატრში. იქ ხვდება ახალგაზრდა ბროკერ პიეროს (ალენ დელონი). მათ შორის იწყება არა რომანი, არამედ რომანის სიმულაცია — ფლირტი, კოცნები, დანიშვნები, მაგრამ ყოველი შეხვედრა ტოვებს ცარიელ ნალექს. ერთ ერთ კადრში ვიტორია და პიერო ქალაქის გარეუბანში ჩახუტებით დგანან, მაგრამ მათი სხეულები ორი პარალელური ხაზია, რომლებიც არ იკვეთებიან.
ფინალში მათ პირობას დებენ, რომ იმ საღამოს ცნობილ ქუჩის კუთხეზე შეხვდებიან. არცერთი მიდის. ნაცვლად ამისა, ფილმი გრძელდება შვიდი წუთით — უსიტყვო კადრების სერიით, სადაც ანტონიონი აფიქსირებს ადგილს, სადაც გმირები უნდა ყოფილიყვნენ, მაგრამ არ არიან: ცარიელი ქუჩა, წყლის კასრი, ხე ფოთლით, ქუჩის ფარანი, რომელიც ჩააქრობს ღამეს.
ფილოსოფიური ანალიზი: „გულისრევის” კინემატოგრაფიული თარგმანი
7-წუთიანი ფინალური კოდა
„დაბნელების” ბოლო შვიდი წუთი ითვლება მე-20 საუკუნის კინოს ერთ-ერთ ყველაზე რადიკალურ მომენტად. გმირების გაქრობა ფილმიდან — ცნობიერი, მეტაფიზიკური ჟესტი — გაიმრიცხა ნარატიული ლოგიკის ყველა კანონი. რა რჩება, როცა სუბიექტი ქრება? რჩება სამყარო — en-soi.
ეს არის ზუსტი კინემატოგრაფიული შესაბამისი სარტრის რომანის „გულისრევის” (La Nausée, 1938) ცენტრალური ფენომენოლოგიური აღმოჩენისა. როკანტენი სანაპიროზე აგროვებს კენჭს, ხელში ატრიალებს და უცებ აღმოაჩენს რომ საგანი არსებობს „უბრალოდ”, ფუნქციური და ლინგვისტური ტანსაცმლის გარეშე. ეს არის აბსოლუტური კონტინგენტურობა (de trop) — მატერია, რომელიც „ზედმეტია” ცნობიერების მიმართ.
ანტონიონი ზუსტად ამ „ზედმეტ მატერიას” აფიქსირებს ფილმის კამერით: ქუჩა, შენობა, ხე, წყლის კასრი — ისინი არსებობენ, მიუხედავად იმისა, რომ ვიტორია და პიერო იქ არ არიან. ცნობიერება გადის სცენიდან, მაგრამ სცენა აგრძელებს „ყოფნას”. ეს არის სარტრისეული being-in-itself-ის ტრიუმფი — სამყარო, რომელიც არ ვალდებულია ჩვენს მიზანდასახულებას.
გაუცხოების ფენომენოლოგია
„დაბნელება” ასრულებს ანტონიონის გაუცხოების ტრილოგიას („თავგადასავალი”, „ღამე”, „დაბნელება”). სამივე ფილმში გაუცხოება არ არის მხოლოდ ფსიქოლოგიური — ეს არის ონტოლოგიური მდგომარეობა: ცნობიერებასა და სამყაროს შორის გაჭრილი უფსკრული. ვიტორიას კრიზისი არ არის მიზეზობრივი (ცუდი ბავშვობა, პარტნიორული პრობლემები); ის არის ფუნდამენტური. საგნები „არ არიან აღარ”, და ადამიანები მათ ვერ უკავშირდებიან.
სათაური როგორც ფილოსოფიური მეტაფორა
L’Eclisse — „დაბნელება” — აღნიშნავს ცნობიერების მოკლევადიან დაკარგვას სამყაროსთან. ასტრონომიული დაბნელება მიზანდასახულად არის მინიშნებული მხოლოდ ქრონოლოგიური დიალოგის ერთ ფრაგმენტში, მაგრამ ფილმის მთელი სტრუქტურა არის ამ მოვლენის ფენომენოლოგიური ექვივალენტი: სინათლე (აზრი, კავშირი) ქრება, რჩება მხოლოდ ცივი სივრცე.
ჰორიზონტალური კავშირები
- ფილოსოფია: ჟან-პოლ სარტრი (en-soi, de trop), ედმუნდ ჰუსერლი (ფენომენოლოგია), ალბერ კამიუ (აბსურდი)
- ლიტერატურა: გულისრევა (წიგნი) — პირდაპირი ფილოსოფიური წყარო; ალენ რობ-გრიიე („nouveau roman”)
- კინო: მეშვიდე ბეჭედი (1957) (ღმერთის დუმილი = სიცარიელის მონათესავე ფორმა), სტალკერი (1979) (ცარიელი ზონის ფენომენოლოგია)
- ხიდი: ეგზისტენციალიზმი ↔ ომისშემდგომი კინემატოგრაფია ↔ აბსურდი
ვერტიკალური ჯაჭვი
სარტრის „გულისრევა” (1938) → ჰუსერლისა და ჰაიდეგერის ფენომენოლოგია → „დაბნელება” (1962) → ცაი მინ-ლიანგი („Goodbye, Dragon Inn”), სოფია კოპოლა („Lost in Translation”), ქელი რაიჩარდი.