დერსუ უზალა (1975)
რეჟისორი: აკირა კუროსავა · 1975
სიუჟეტი
აკირა კუროსავას იაპონურ-საბჭოური ერთობლივი წარმოების ფილმი, დაფუძნებულია რუსი გეოგრაფ-მკვლევარ ვლადიმერ არსენიევის წიგნზე. რუსი კაპიტანი არსენიევი XX საუკუნის დასაწყისში ციმბირის უსურის ტაიგაში გეოგრაფიულ ექსპედიციას ხელმძღვანელობს. ექსპედიციას შეუერთდება ხანდაზმული ნანაი მონადირე — დერსუ უზალა, რომელიც კითხულობს ბუნებას როგორც წიგნს. დერსუ ხდება არა მხოლოდ გზამკვლევი, არამედ კაპიტნის სულიერი მასწავლებელიც. ფილმი არის ორი ადამიანის მეგობრობის ისტორია, რომელიც მთავრდება ცივილიზაციის მიერ ბუნებრივი ადამიანის გაუგებრობით და განადგურებით.
ფილოსოფიური ბირთვი
ფილმის ცენტრალური დაპირისპირება — ცივილიზაცია vs ბუნება. დერსუ ცხოვრობს ანიმისტურ სამყაროში, სადაც ცეცხლი, წყალი, მთვარე, ვეფხვი არიან “ხალხი” (люди). ეს არის წინამოდერნული, ჰოლისტური ცნობიერება, რომელსაც კარგავს ინდუსტრიული ცივილიზაცია. როცა დერსუ ქალაქში მიჰყავთ, ის კვდება — ფანჯრებში გამოწყვილი, ხეების მოჭრის ამკრძალავი კანონებით აზრდაკარგული.
ფილოსოფიურად ეს არის რუსოს “კეთილშობილი ველურის” გვიანი მოდერნისტული გადააზრება — მაგრამ კუროსავა არ რომანტიზებს. დერსუ არის ცოდნის ფორმა, რომელიც კვდება მოდერნულობასთან ერთად.
ლიტერატურული ექოები
- კაზაკები (წიგნი) — ლევ ტოლსტოის რომანი, სადაც რუსი ოფიცერი ოლენინი ხვდება ჩეჩენ მონადირე ერეშკას; იგივე სტრუქტურა — ცივილიზებული რუსი vs ბუნებრივი ადამიანი
- ჰაჯი-მურატი (წიგნი) — ლევ ტოლსტოი; ბუნებრივი მებრძოლის ღირსება იმპერიის წინაშე; ბუნებრივი ადამიანის ტრაგიკული დასასრული
- ჯეკ ლონდონის ველურის ძახილი (წიგნი) — ცივილიზაციიდან ბუნებაში დაბრუნება
არქეტიპული ანალიზი
დერსუ არის ბრძენი მოხუცის არქეტიპი (კარლ იუნგი) — გზამკვლევი, რომელიც გადასცემს ცოდნას უმცროს თაობას. იგი ასევე შამანი — შუამავალი ადამიანსა და ბუნებას შორის. არსენიევის გმირის მოგზაურობაში დერსუ თამაშობს მენტორის როლს (კემპბელისებური “Wise Old Man”).
ფილმის კულმინაცია — დერსუს ქალაქში გადასვლა — არის სიკვდილი, რომელიც მოდის როცა მითოლოგიური ცნობიერება ხვდება მოდერნულ რაციონალურობას.
ვერტიკალური ჯაჭვი
კაზაკები (წიგნი) (1863) → ჰაჯი-მურატი (წიგნი) (1912) → დერსუ უზალა (1975) → “The Revenant” (2015), “Dances with Wolves” (1990)
ჰორიზონტალურად: ანდრეი ტარკოვსკის სტალკერი (1979) — გზამკვლევი, რომელიც კითხულობს ბუნებას/ზონას როგორც წმინდა ტექსტს; იგივე არქეტიპი.