ჯეკ ლონდონი (1876-1916)
ბიოგრაფიული კონტექსტი
ჯონ გრიფიტ ჩეინი (ჯეკ ლონდონი) — ამერიკული ნატურალიზმის უდიდესი წარმომადგენელი, რომლის ცხოვრებაც თავად იყო საგა გადარჩენისთვის ბრძოლის შესახებ. იზრდებოდა სიღარიბეში, მუშაობდა ფაბრიკაში, იყო მეზღვაური, ოქროსმაძიებელი ალასკაში, მაწანწალა და თვითნასწავლი ინტელექტუალი. კლონდაიკის ოქროს ციებ-ცხელების გამოცდილებამ და დარვინისა და სპენსერის ფილოსოფიამ ჩამოაყალიბა მისი ნატურალისტური ხედვა: ბუნება ინდიფერენტულია, გადარჩება ძლიერი, მორალი — სოციალური კონსტრუქტია.
ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი
ლონდონის შემოქმედების ფილოსოფიური ღერძი ორ ურთიერთსაწინააღმდეგო ძალაზეა აგებული:
ნიცშეანური ინდივიდუალიზმი — ნიცშეს ზეკაცის იდეა ლონდონთან პირდაპირ ვლინდება მარტინ იდენში, სადაც გმირი ამტკიცებს: „მე ინდივიდუალისტი ვარ. მჯერა, რომ სირბილში სწრაფი იმარჯვებს, ბრძოლაში — ძლიერი.” თუმცა ლონდონი ამავე ნაწარმოებში აჩვენებს, რომ უკიდურესი ინდივიდუალიზმი თვითგანადგურებისკენ მიდის.
სოციალისტური სოლიდარობა — ლონდონი თავად იყო აქტიური სოციალისტი, და მისი მოთხრობებში კაპიტალისტური ექსპლუატაციის კრიტიკა მძლავრად ჟღერს: „საუკეთესო მუშა საუკეთესო მანქანა გახდა.”
ბუნებრივი გადარჩევა — ველურის ძახილში ცივილიზაცია იშლება და გენეტიკური მეხსიერება იღვიძებს: „კეტისა და ეშვის კანონის გარდა, სხვას არაფერს ცნობდნენ.”
საკვანძო ნაშრომები
| ნაწარმოები | წელი | მთავარი თემა |
|---|---|---|
| ველურის ძახილი (წიგნი) | 1903 | პირველყოფილი ინსტინქტების გამოღვიძება |
| მარტინ იდენი (წიგნი) | 1909 | ინდივიდუალიზმის ტრაგედია, საზოგადოების ფარისევლობა |
| მოთხრობები (ჯეკ ლონდონი) | სხვადასხვა | გადარჩენისთვის ბრძოლა, სოციალური სისასტიკე |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ფილოსოფია: ლონდონის ნატურალიზმი პირდაპირ ეფუძნება ნიცშეს „ძალის ნებას” და ძალაუფლებისა და მორალის პრობლემატიკას. მარტინ იდენი ზეკაცის თეორიის ლიტერატურული ტესტია — გმირი ცდილობს ზეკაცად ქცევას, მაგრამ მარტოობამ განადგურა
- ფსიქოლოგია: ველურის ძახილი ილუსტრირებს იუნგის კოლექტიური არაცნობიერის თეორიას — ბეკში იღვიძებს წინაპართა მეხსიერება, ჩრდილი ხდება დომინანტური
- კინო: ლონდონის „კეტისა და ეშვის კანონი” ექოს პოულობს ტარანტინოსა და კოენების ფილმებში, სადაც ძალადობა ბუნებრივი წესრიგის ნაწილია
- ლიტერატურა: თეოდორ დრაიზერი — ლონდონის თანამედროვე ნატურალისტი, რომელიც იგივე „ბრმა ძალების” თემას ქალაქურ გარემოში იკვლევს
ვერტიკალური კავშირები
ჩარლზ დარვინი (ევოლუციის თეორია) → ჰერბერტ სპენსერი (სოციალური დარვინიზმი)
→ [[ფრიდრიხ ნიცშე]] (ძალის ნება, ზეკაცი)
→ ჯეკ ლონდონი (ნატურალისტური პროზა)
→ [[ერნესტ ჰემინგუეი]] (გადარჩენის კოდექსი)