ოდისეა

ოდისეა (~VIII საუკუნე ძვ.წ.)

ავტორი: ჰომეროსი · ~750

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

ტროას ომის დასრულების შემდეგ ოდისევსს ათი წლის განმავლობაში ვერ ხერხდება სამშობლოში, ითაკაში, დაბრუნება. ღმერთი პოსეიდონი სდევნის მას (კიკლოპ პოლიფემეს დაბრმავების გამო). პარალელურად, ითაკაში სასიძოები ცდილობენ ოდისევსის ცოლის, პენელოპეს, ცოლად მოპოვებას და ართმევენ ოჯახს ქონებას. ვაჟი ტელემაქე მამის საძებნელად მიემგზავრება.

ოდისევსი გადის ფანტასტიკურ გამოცდებს: კიკლოპების კუნძული, ქალღმერთი კირკე (რომელიც ამხანაგებს ღორებად გადააქცევს), ჰადესში ჩასვლა მკვდრებთან საუბრისთვის, სირენების მომაკვდინებელი სიმღერა, სცილა და ქარიბდა, ქალღმერთი კალიფსო (რომელიც შვიდ წელს ატყვევებს და უკვდავებას სთავაზობს). ოდისევსი უარს ამბობს უკვდავებაზე — მას სამშობლო და პენელოპე სჭირდება.

საბოლოოდ, ათინას დახმარებით, ოდისევსი მათხოვრის სახით ბრუნდება ითაკაში. ტელემაქესთან ერთად ისინი ხოცავენ სასიძოებს. პენელოპე ცნობს ქმარს საიდუმლო ნიშნით (მათი საქორწილო საწოლის საიდუმლო). ოჯახი აღდგება.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

ოდისეა ეფუძნება ფუნდამენტურ კითხვას: ვინ არის პასუხისმგებელი ადამიანის უბედურებაზე — ღმერთები თუ თავად ადამიანი? ზევსი პირდაპირ ამბობს: „როგორ გვამტყუნებენ კაცნი, თითქოს ჩვენ ვიყოთ ყოველგვარი ბოროტების სათავე! ნამდვილად ხომ თავიანთი უმეცრების გამო ატყდებათ თავს ხვედრით არმიგებული უბედურება.”

ნოსტალგია და სამშობლოს სიყვარული — ოდისევსის მთავარი მამოძრავებელი ძალა. ის უარს ამბობს ქალღმერთის მიერ შეთავაზებულ უკვდავებაზე: „მამულზე და სახლეულზე ძვირფასი არა არის რა ამქვეყნად კაცისათვის…”

მოთმინება (Polytlas) — ოდისევსის განმსაზღვრელი თვისება. „ძნელბედობაში დამთმენი და ჭირსა შიგან გამობრძმედილი ვარ. დაე, ძველ ჭირს ახალიც მოესართოს!“

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	მახასიათებელი
ოდისევსი	გონიერი გმირი / მოგზაური	სიბრძნე ძალაზე მეტად; მოთმინება და ადაპტაცია
პენელოპე	ერთგული ცოლი / სტრატეგი	ქსოვის ხრიკი — გონიერების ქალური ფორმა
ტელემაქე	ვაჟკაცობის ძიება	მამის ძიება = იდენტობის ძიება
პოლიფემე	ველური ბუნება / ანტიცივილიზაცია	სტუმართმოყვარეობის წმინდა რიტუალის დარღვევა
კირკე / კალიფსო	მაცდუნებელი ქალღმერთი	გმირის გამოცდა — კომფორტი vs. მოვალეობა

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
პენელოპეს ქსოვა	მოთმინება და ხრიკი; დროის გაჭიანურება; ერთგულების ხელოვნება	—
სასიძოების მშვილდი	ოდისევსის იდენტობა; ძალა, რომელიც მხოლოდ ნამდვილ მეფეს ეკუთვნის	—
ითაკას კვამლი	სამშობლოს ნოსტალგია	„სანატრელად ისღა დარჩენია, ერთხელ მაინც მოჰკრას თვალი სამშობლო მიწიდან ადენილ კვამლს”
ჰადესი	სიკვდილთან დაპირისპირება; ცოდნა, რომელიც მხოლოდ „მეორე მხარიდან” მოდის	—

ჰორიზონტალური კავშირები

• ფილოსოფია: ოდისევსის გონიერება ძალის ნაცვლად ანტიციპირებს სოკრატეს მიდგომას; თავისუფალი არჩევანის თემა (უკვდავების უარყოფა) ეხმიანება ეგზისტენციალიზმი-ს
• ფსიქოლოგია: ოდისევსის მოგზაურობა არის კარლ იუნგი-ს ინდივიდუაციის არქეტიპული ნიმუში — ყოველი გამოცდა შინაგანი ტრანსფორმაციის ეტაპია
• კინო: ოდისეა არის ყველა road movie-ს წინამორბედი; კუბრიკის „2001: კოსმოსური ოდისეა”, კოენების „ო, ძმაო, სადა ხარ?”
• ლიტერატურა: ჯეიმს ჯოისის „ულისე” — ოდისეას მოდერნისტული გადაწერა; გაუცხოება-ს თემა

ვერტიკალური ჯაჭვი

[[ილიადა (წიგნი)]] — ომის ტრაგედია
        ↓
    ოდისეა — სახლში დაბრუნება, იდენტობის ძიება
        ↓
    ვირგილიუსი — „ენეიდა" (ახალი სამშობლოს ძიება)
        ↓
    [[დანტე ალიგიერი]] — [[ღვთაებრივი კომედია (წიგნი)]] (სულიერი მოგზაურობა)
        ↓
    ჯეიმს ჯოისი — „ულისე" (ერთი დღის ოდისეა დუბლინში)