Renodus

ალფრედ ადლერი

3 წუთში წასაკითხი

ალფრედ ადლერი (1870–1937)

როლი მატრიცაში

ადლერის სახელს უკავშირდება ფსიქოანალიზური მოძრაობის პირველი დიდი განხეთქილება — და სწორედ ის განხეთქილება, რომელმაც ყველაზე მეტი კვალი დატოვა თანამედროვე ყოველდღიურ ენაზე. „არასრულფასოვნების კომპლექსი“, „ცხოვრების სტილი“, „კომპენსაცია“ — ეს ტერმინები მისია.

ვენელი ექიმი, ფროიდის ოთხშაბათის წრის ერთ-ერთი პირველი წევრი და ვენის ფსიქოანალიტიკური საზოგადოების პრეზიდენტი, რომელმაც 1911 წელს მოძრაობა დატოვა და საკუთარი მიმართულება — ინდივიდუალური ფსიქოლოგია — დააარსა.

განხეთქილების არსი

წყვეტა პიროვნული კი არა, კონცეპტუალური იყო და ერთ კითხვას ეხებოდა: რა ამოძრავებს ადამიანს?

ზიგმუნდ ფროიდიალფრედ ადლერი
ძირითადი მამოძრავებელილიბიდო, სექსუალური მიდრეკილებაარასრულფასოვნების დაძლევა, სრულყოფისკენ სწრაფვა
დროის ღერძიწარსული — ბავშვობის განსაზღვრულობამომავალი — მიზანი, რომლისკენაც ადამიანი მიისწრაფვის
ადამიანის ბუნებაკონფლიქტური, გაყოფილიმთლიანი და განუყოფელი (individuum)
სოციალური განზომილებაცივილიზაცია როგორც შეზღუდვასოციალური ინტერესი როგორც ჯანმრთელობის კრიტერიუმი

ადლერისთვის ნევროზი არა ჩახშობილი მიდრეკილების შედეგია, არამედ არასწორად არჩეული სტრატეგიაა არასრულფასოვნების განცდის დასაძლევად. ეს გადანაცვლება მიზეზიდან მიზნისკენ ფსიქოლოგიას ტელეოლოგიურ ხასიათს აძლევს — და სწორედ აქ იკვეთება ნიცშეს „ძალაუფლების ნება“, როგორც ფილოსოფიური ფონი, თუმცა ადლერი მას სოციალურ და არა ბატონობის ღერძზე კითხულობს.

ძირითადი ცნებები

  • ორგანული არასრულფასოვნება (1907) — ამოსავალი ბიოლოგიური დაკვირვება: სუსტი ორგანო ორგანიზმს კომპენსაციისკენ უბიძგებს. ადლერმა ეს ლოგიკა ფსიქიკაზე გადაიტანა.
  • არასრულფასოვნების კომპლექსი — არასრულფასოვნების განცდა, რომელიც კომპენსაციის ნაცვლად პარალიზებას იწვევს
  • უპირატესობისკენ სწრაფვა — არა სხვებზე ბატონობა, არამედ საკუთარი შესაძლებლობის სრულყოფა; ჯანსაღი ფორმით ის სოციალურ ინტერესს ემსახურება
  • ცხოვრების სტილი (Lebensstil) — ადრეულ ბავშვობაში ჩამოყალიბებული ერთიანი სტრატეგია, რომლითაც ადამიანი სამყაროს უდგება
  • სოციალური ინტერესი (Gemeinschaftsgefühl) — კუთვნილებისა და წვლილის განცდა; ადლერისთვის ეს ფსიქიკური ჯანმრთელობის მთავარი საზომია
  • დაბადების რიგითობა — მისი იდეებიდან ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და ემპირიულად ყველაზე სუსტი

რა გაუძლო დროს და რა — არა

გაუძლო:

  • ტელეოლოგიური ჩარჩო — მიზნისკენ მიმართული ქცევის ახსნა; კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპიისა და ლოგოთერაპიის პირდაპირი წინაპარი
  • სოციალური ჩართულობა როგორც ჯანმრთელობის საზომი — თანამედროვე კვლევა მას სისტემატურად ადასტურებს
  • არასრულფასოვნება-კომპენსაციის ღერძი, რომელიც მიღწევის ფსიქოლოგიის საფუძვლად დარჩა

ვერ გაუძლო:

  • დაბადების რიგითობის ეფექტები — მასშტაბურმა კვლევებმა (Rohrer, Egloff & Schmukle, PNAS, 2015; 20 000-ზე მეტი მონაწილე) პიროვნებაზე ეფექტი პრაქტიკულად ვერ აღმოაჩინა; ინტელექტზე ეფექტი მინიმალურია
  • სისტემის ზოგადი შემოწმებადობა — ადლერისეული ცნებები ხშირად იმდენად ფართოა, რომ ფალსიფიცირებადი არ არის

ეს ასიმეტრია მისი მემკვიდრეობისთვის დამახასიათებელია: ჩარჩო გაცილებით ძლიერი აღმოჩნდა, ვიდრე კონკრეტული ემპირიული პრეტენზიები.

კავშირები

გრაფის ხედი

უკუბმულები