მილტონ ერიქსონი (1901–1980)
როლი მატრიცაში
ერიქსონი არის ის ფიგურა, რომლის გარეშეც NLP არ იარსებებდა — და რომელიც თავად NLP-ს არასოდეს ეკუთვნოდა. ის იყო ობიექტი, არა მონაწილე: ბენდლერმა და გრინდერმა მისი მუშაობა გარედან დაშალეს პატერნებად.
მისი ისტორიული მნიშვნელობა ერთი ფრაზით: მან არაცნობიერი მტრიდან მოკავშირედ აქცია.
ფროიდისთვის არაცნობიერი იყო განდევნილის სარდაფი — ის, რასაც ცნობიერება ვერ იტანს. ერიქსონისთვის ის რესურსების საცავია: ადგილი, სადაც ადამიანს უკვე აქვს ის, რაც სჭირდება, უბრალოდ წვდომა არ აქვს.
„Unconscious mind… is more than some term left over from Freudian foundations“
ეს გადატრიალება მთელ თერაპიულ ტრადიციას ცვლის. თუ არაცნობიერი მოკავშირეა, თერაპია აღარ არის დაპყრობა და ინტერპრეტაცია — ის თანამშრომლობაა.
პერმისიული ჰიპნოზი
ერიქსონამდე ჰიპნოზი ავტორიტარული იყო: „თქვენ ხართ დაძინებული. თქვენ შემისრულებთ.“ ერიქსონმა ბრძანება თანხმობით ჩაანაცვლა.
მისი მეთოდის ბირთვი არის პეისინგი და ლიდინგი: ჯერ აღწერე ის, რასაც პაციენტი უკვე განიცდის (რასაც ის ვერ უარყოფს), დააგროვე თანხმობა, შემდეგ წაიყვანე. წინააღმდეგობა არ ირღვევა — ის გვერდის ავლით რჩება.
პრეფაციაში ის მკვეთრად ემიჯნება „სცენის ჰიპნოტიზიორებსა“ და სამედიცინო შარლატანებს:
„მნიშვნელოვანმა კომუნიკაციამ უნდა ჩაანაცვლოს განმეორებადი ვერბიგერაციები, პირდაპირი სუგესტიები და ავტორიტარული ბრძანებები“
ტექნიკის ხელწერა
- ინტერსპერსული ტექნიკა — თერაპიული სუგესტია ჩაპარულია შეუსაბამო თხრობაში (ჯო, ფლორისტი; პომიდვრის ჩითილი)
- მეტაფორა როგორც გვერდითი არხი — ისტორია „ინდაურებზე“, რომლითაც ერიქსონმა ფსიქოლოგებს მათივე ინფანტილური ქცევა დაანახა ცნობიერ შეჯახებაში შესვლის გარეშე
- ბუნდოვანება როგორც ინსტრუმენტი — ნომინალიზაცია („კომფორტი“, „სწავლა“) როგორც ცარიელი ჭურჭელი, რომელსაც პაციენტი თავად ავსებს
- დროის დამახინჯება და ფონოლოგიური ამბივალენტობა („a part“ / „apart“)
ოლდოს ჰაქსლისთან ექსპერიმენტები
ერიქსონის თანამშრომლობა ჰაქსლისთან ცნობიერების კვლევის ცალკე თავია: „ღრმა რეფლექსიის“ (Deep Reflection) მდგომარეობა, რომელშიც ჰაქსლი წერდა, სინესთეზიური გამოცდილება, ჰიპნოტური ტრანსისა და მესკალინური მდგომარეობის შედარება. ეს ეპიზოდი პირდაპირ აკავშირებს ერიქსონს 1950–60-იანების ფსიქოდელიურ კვლევასა და შეცვლილი ცნობიერების ტრადიციასთან.
რა დაკარგა მოდელირებამ
ბენდლერმა და გრინდერმა ერიქსონის ენა აღწერეს. ვერ აღწერეს დრო — ის, თუ როდის უნდა ითქვას რომელი ფრაზა. ეს განსხვავება 50 წლის კლინიკურ გამოცდილებაშია და პატერნებში არ თავსდება. მილტონ-მოდელი გვასწავლის, რას ამბობდა ერიქსონი; ერიქსონობა ამით არ მიიღწევა. თავად ავტორები ამას ღიად აღიარებდნენ.
კავშირები
- მილტონ ერიქსონის ჰიპნოზური ტექნიკის პატერნები (წიგნი) — მისი მუშაობის პირველი სისტემური ანალიზი
- ნეიროლინგვისტური პროგრამირება — მიმდინარეობა, რომელიც მისი მოდელირებიდან გაიზარდა
- რიჩარდ ბენდლერი, ჯონ გრინდერი — მისი „მოდელირების“ ავტორები
- ზიგმუნდ ფროიდი / ფსიქოანალიზი — არაცნობიერის ცნების გადაწერა; ფროიდმა ჰიპნოზი მიატოვა, ერიქსონმა დააბრუნა
- კარლ იუნგი / ანალიტიკური ფსიქოლოგია — „რესურსული არაცნობიერი“ ბევრად უფრო იუნგიანურია, ვიდრე ფროიდისეული; შდრ. აქტიური წარმოსახვა
- ოლდოს ჰაქსლი — ექსპერიმენტული თანამშრომელი
- მისტიციზმი — ტრანსი და შეცვლილი ცნობიერების მდგომარეობები