კულტურული მატრიცა

მარსელ პრუსტი

2 წთ კითხვა

მარსელ პრუსტი (1871-1922)

ბიოგრაფიული კონტექსტი

მარსელ პრუსტი — XX საუკუნის ლიტერატურის ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორი, რომელმაც თავისი ცხოვრების უკანასკნელი ათწლეული თითქმის მთლიანად კორკით მოპირკეთებულ საძინებელ ოთახში გაატარა, ბრონქიალური ასთმისგან თავდაცვის მცდელობით. სწორედ ამ იზოლაციაში დაიწერა „დაკარგული დროის ძიებაში” (À la recherche du temps perdu) — შვიდტომიანი რომანი, რომელიც ლიტერატურამ შემდეგ ვერ აიცილა.

დაიბადა შეძლებულ ბურჟუაზიულ ოჯახში პარიზში — მამა გამოჩენილი ექიმი, დედა ებრაული წარმოშობის. ეს დუალური წარმომავლობა (კათოლიკური საფრანგეთი + ებრაული ინტელექტუალური ტრადიცია) ცენტრალური გახდა მის ნაწარმოებში, განსაკუთრებით დრეიფუსის საქმის ფონზე. ახალგაზრდობაში სალონური დენდი იყო, შემდეგ — განდეგილი არტისტი.

ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი

პრუსტის ცენტრალური აღმოჩენაა უნებლიე მეხსიერება (mémoire involontaire) — მომენტი, როცა შემთხვევითი სენსორული გამღიზიანებელი (ჩაიში დანამული „მადლენი”, ფეხქვეშ ქვის ფილების უსწორმასწორობა, ხელსახოცის ხახუნი) მთლიანად აღადგენს დაკარგულ წარსულს, არა როგორც მოგონებას, არამედ როგორც ცოცხალ რეალობას. ეს არ არის უბრალოდ ფსიქოლოგიური დაკვირვება — ეს არის დროის ფილოსოფია, რომელიც ანრი ბერგსონის durée (განგრძობის) კონცეფციას ლიტერატურულ ფორმად ქცევა.

თვითობა (le moi) პრუსტისთვის არ არის სტაბილური ერთეული — ეს არის ფენებად ჩალაგებული მრავალი „მე”, რომელთა შორის წინააღმდეგობა და დავიწყება ცნობიერების მთავარი დრამაა. ეს უშუალო პარალელია ზიგმუნდ ფროიდის არაცნობიერთან, თუმცა პრუსტი დამოუკიდებლად მივიდა მსგავს დასკვნებამდე.

საკვანძო ნაშრომები

  • დაკარგული დროის ძიებაში (1913-1927) — შვიდტომეული, რომელიც სუან-დე-კომბრეს ბავშვობიდან „დაბრუნებული დროის” ფინალურ გამოცხადებამდე მოდის
  • სუანის გზა (Du côté de chez Swann, 1913) — პირველი ტომი, „მადლენის სცენით”
  • ყვავილებად აყვავებული გოგონების ჩრდილში (1919) — გონკურის პრემია
  • დაბრუნებული დრო (Le Temps retrouvé, 1927, პოსტუმური) — ფინალური ეპიფანია ხელოვნების მარადიულობაზე
  • ჟან სანტეი (Jean Santeuil, პოსტუმური) — დაუმთავრებელი ადრეული ვერსია

ჰორიზონტალური კავშირები

  • ფილოსოფია: ანრი ბერგსონის durée და მეხსიერების ფილოსოფია — პრუსტი ბერგსონის ტრანსლატორია ლიტერატურულ ფორმაში
  • ფსიქოლოგია: ზიგმუნდ ფროიდის არაცნობიერი და დათრგუნული მეხსიერება — პრუსტი მათ მხატვრულად ახორციელებს ფროიდამდე ან მის პარალელურად
  • ლიტერატურა: ჯეიმს ჯოისი (ცნობიერების ნაკადი „ულისეში”), თომას მანი (დროის ფილოსოფია „ჯადოსნურ მთაში”), ვირჯინია ვულფი (მომენტის ეპიფანია)
  • მუსიკა: ვაგნერისეული ლაიტმოტივის ლიტერატურული ანალოგი — „ვენტეის სონატის პატარა ფრაზა”
  • ფერწერა: ვერმეერი (განთქმული „ყვითელი კედლის ფრაგმენტი”), მონე — იმპრესიონისტული ხედვის ლიტერატურული თარგმანი

ვერტიკალური კავშირები

გრაფის ხედი

უკუბმულები