ფ. სკოტ ფიცჯერალდი (1896-1940)
ბიოგრაფიული კონტექსტი
ფრენსის სკოტ ქი ფიცჯერალდი — „ჯაზის ეპოქის” მთავარი მემატიანე, რომელმაც XX საუკუნის 1920-იანი წლების ამერიკული ილუზიებისა და მათი მსხვრევის ყველაზე ზუსტი პორტრეტი შექმნა. მისი ცხოვრება თავად იყო საკუთარი ლიტერატურის ანარეკლი: მეტეორული წარმატება, ალკოჰოლიზმი, ფულისა და სლავის ილუზიის დევნა, ცოლის (ზელდას) ფსიქიკური ავადმყოფობა და სიკვდილი 44 წლის ასაკში, ნახევრად დავიწყებულმა.
ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი
ფიცჯერალდის შემოქმედების ცენტრში დგას რომანტიკული იდეალიზმის ტრაგედია მატერიალისტურ სამყაროში. მისი გმირები (გეტსბი, დიკ დაივერი) ოცნებით არიან შეპყრობილნი — არა პრაქტიკული, არამედ აბსოლუტური, მეტაფიზიკური ოცნებით: შეჩერდეს დრო, დაბრუნდეს წარსული, მიღწეულ იქნეს სრულყოფილება.
დიდ გეტსბიში ეს იდეა კონცენტრირებულია მწვანე შუქის სიმბოლოში — მიუწვდომელი იდეალი, რომელიც „ყოველ წელს სულ უკან-უკან მიიწევს ჩვენგან.”
ფიცჯერალდის ამერიკა არის სამყარო, სადაც „ამერიკული ოცნება” გახრწნილია ფულით, სადაც ეგოისტები (ტომი და დეიზი) ყოველთვის გადარჩებიან, ხოლო იდეალისტები (გეტსბი) განწირულნი არიან.
საკვანძო ნაშრომები
| ნაწარმოები | წელი | მთავარი თემა |
|---|---|---|
| დიდი გეტსბი (წიგნი) | 1925 | ამერიკული ოცნების მსხვრევა, წარსულის დაბრუნების შეუძლებლობა |
ჰორიზონტალური კავშირები
- ფილოსოფია: გეტსბის მწვანე შუქი — ეს არის პლატონური იდეალის მატერიალურ სამყაროში ჩამოსხმის ტრაგიკული მცდელობა; „ამერიკული ოცნების” მსხვრევა ეხმიანება ნიჰილიზმის ფილოსოფიას
- ლიტერატურა: ფიცჯერალდი და ერნესტ ჰემინგუეი ორივე „დაკარგული თაობის” წარმომადგენლები არიან, მაგრამ ფიცჯერალდის პროზა პოეტური და რომანტიკულია, ჰემინგუეის — ლაკონური და სტოიკური. მარტინ იდენი და გეტსბი — ერთი არქეტიპის ორი ვერსია: ადამიანი, რომელიც იდეალს ეწევა და ნადგურდება
- კინო: გეტსბის ფიგურა — მარტოხელა მდიდარი, რომელიც წვეულებებით ფარავს სიცარიელეს — ექოს პოულობს „მოქალაქე ქეინში” (ორსონ უელსი) და თანამედროვე კინოში
- ფსიქოლოგია: გეტსბის შეპყრობილობა წარსულით — ტიპური ფიქსაცია, რომელსაც იუნგი ანიმასთან (იდეალიზებულ ქალურ სახესთან) კავშირში განიხილავდა
ვერტიკალური კავშირები
ჯონ კიტსი (რომანტიკული იდეალიზმი)
→ ფ. სკოტ ფიცჯერალდი (ამერიკული ოცნების ტრაგედია)
→ [[ალბერ კამიუ]] (აბსურდული იმედი)
→ ჯ.დ. სელინჯერი (იდეალიზმის კრიზისი ახალგაზრდობაში)