მარტინ იდენი

მარტინ იდენი (1909)

ავტორი: ჯეკ ლონდონი · 1909

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

მარტინ იდენი — ახალგაზრდა, გაუნათლებელი, მაგრამ სიცოცხლითა და ენერგიით სავსე მეზღვაური — შემთხვევით ხვდება მაღალი საზოგადოების ბურჟუაზიულ ოჯახში. იქ ის იცნობს რუთ მორზს, რომელიც მისთვის სულიერი ამაღლების სიმბოლოდ იქცევა. მარტინს ის სიგიჟემდე უყვარდება და გადაწყვეტს, მისი ღირსი გახდეს.

იწყებს ფანატიკურ თვითგანათლებას — კითხულობს ფილოსოფიას (ჰერბერტ სპენსერს), აღმოაჩენს ლიტერატურულ ნიჭს და გადაწყვეტს მწერალი გახდეს. გზა საშინლად რთულია: შიმშილობს, სამრეცხაოში მუშაობს ჯოჯოხეთურ პირობებში — „სამრეცხაომ პირუტყვად მაქცია.” ჟურნალები უკან უბრუნებენ ხელნაწერებს. რუთი და მისი ოჯახი მარტინს ზარმაცად თვლიან და ჩვეულებრივ სამსახურს სთხოვენ.

როცა მარტინი უარს ამბობს, რუთი ნიშნობას შლის. ზუსტად ამის შემდეგ ხდება სრული აბსურდი — ჟურნალები იწყებენ მის დაბეჭდვას, ის ზღაპრულად მდიდარი ხდება. ყველა, ვინც მანამდე ზიზღავდა, ახლა ხოტბას ასხამს. რუთიც მალულად ბრუნდება. მაგრამ მარტინისთვის ეს ყველაფერი უკვე გვიანია: „ეს ყველაფერი ხომ მაშინვე მქონდა დაწერილი!”

მისი ერთადერთი ინტელექტუალური მეგობარი ბრისენდენი თვითმკვლელობით კვდება. მარტინი ფილოსოფიურად განადგურებულია. სიცოცხლისადმი ყოველგვარ ინტერესს კარგავს: „როცა სიცოცხლე სიცოცხლეს არ ეტრფის, სასიკვდილოდ არის განწირული.” საბოლოოდ გემიდან ხტება ოკეანეში და თავს იხრჩობს.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

„მე ინდივიდუალისტი ვარ. მჯერა, რომ სირბილში სწრაფი იმარჯვებს, ბრძოლაში — ძლიერი. ბიოლოგიამ მასწავლა ეს…”

მარტინ იდენი არის ნიცშეანური ზეკაცის ლიტერატურული ტესტი — და ეს ტესტი წარუმატებელია. ლონდონი აჩვენებს, რომ უკიდურესი ინდივიდუალიზმი, მიუხედავად ინტელექტუალური ტრიუმფისა, ადამიანს აბსოლუტურ იზოლაციამდე და თვითგანადგურებამდე მიჰყავს. საზოგადოების ფარისევლობა რეალურია, მაგრამ მისგან საბოლოო გაქცევა = სიკვდილი.

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	ფუნქცია
მარტინ იდენი	ზეკაცი / ტრაგიკული გენიოსი	ინდივიდუალიზმის ტრიუმფი და კრახი ერთ პირში
რუთ მორზი	ყალბი ანიმა / ბურჟუაზიული იდეალი	მარტინის ინსპირაცია, რომელიც აღმოჩნდება ცარიელი ფასადი
რას ბრისენდენი	მომაკვდავი პოეტი / მენტორი	ჭეშმარიტი ხელოვნება vs ბრბოს გემოვნება
ლიზი ქონოლი	ნამდვილი, უანგარო სიყვარული	კონტრასტი რუთის ანგარებიანი გრძნობისა

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა	ციტატა
სამრეცხაო	კაპიტალისტური მონობა	„ამისთანა არაადამიანური შრომა გაგალოთებს”
ორბორტიანი ქურთუკი	ავთენტური წარსული	მარტინის ველური, ნამდვილი „მე”
ოკეანე	თავისუფლება და სიკვდილი	საბოლოო გაქცევა — წყვდიადისკენ დაშვება

ჰორიზონტალური კავშირები

• ფრიდრიხ ნიცშე: მარტინი = ზეკაცის პრაქტიკული ექსპერიმენტი. ნიცშეს ინდივიდუალიზმი ლონდონთან ტრაგედიაში მთავრდება — ზეკაცი ვერ გადარჩება საზოგადოების გარეშე
• ფიოდორ დოსტოევსკი: მარტინის ტრაგედია = რასკოლნიკოვის ტრაგედიის ინვერსია. რასკოლნიკოვი ზეკაცობას ცდის და მარცხდება მორალურად; მარტინი ზეკაცობას ცდის და მარცხდება ეგზისტენციალურად
• დიდი გეტსბი (წიგნი): მარტინი და გეტსბი — ერთი არქეტიპის ორი ვერსია: ადამიანი, რომელიც იდეალს ეწევა, ქონებას აგროვებს და ნადგურდება
• ალბერ კამიუ: მარტინის თვითმკვლელობა = აბსურდის კითხვაზე უარყოფითი პასუხი (კამიუ: „ერთადერთი სერიოზული ფილოსოფიური პრობლემა თვითმკვლელობაა”)

ვერტიკალური ჯაჭვი

[[ფრიდრიხ ნიცშე]] „ზარატუსტრა" (ზეკაცის თეორია)
    → მარტინ იდენი (ზეკაცის ტრაგიკული ტესტი)
        → [[დიდი გეტსბი (წიგნი)]] (ამერიკული ოცნების მსხვრევა)
            → [[უცხო (წიგნი)]] (გაუცხოებული ინდივიდი)