ანიმა და ანიმუსი
განმარტება
ანიმა (Anima) — მამაკაცის უცნობიერში არსებული ქალური საწყისი; მისი შინაგანი ქალი. ანიმუსი (Animus) — ქალის უცნობიერში არსებული მამაკაცური საწყისი; მისი შინაგანი მამაკაცი.
ეს არის კონტრა-სექსუალური არქეტიპები — ფსიქიკის ის ნაწილი, რომელიც ეწინააღმდეგება ცნობიერი სქესის იდენტიფიკაციას და ავსებს მას მთლიანობამდე.
წარმოშობა
კარლ იუნგის მიერ შემუშავებული ცნება (1920-1930-იანი წლები). იუნგი ამბობდა: “თითოეული მამაკაცი თავის თავში ატარებს ქალის მარადიულ სახეს — არა ამა თუ იმ კონკრეტული ქალის სახეს, არამედ გარკვეულ ქალურ ხატს”. ანიმა/ანიმუსი არის ცალკეული პერსონაჟი ფსიქიკაში, რომელიც პროექტირდება რეალურ პარტნიორზე — ამიტომაც სიყვარული ხშირად არის შინაგანი არქეტიპის ცნობა გარეთ.
ფილოსოფიური / ფსიქოლოგიური მნიშვნელობა
ანიმა/ანიმუსი არის ჩრდილის შემდეგ მეორე ფაზა ინდივიდუაციის გზაზე. ჯერ ადამიანი ხვდება საკუთარ ჩრდილს (უარყოფილ მე-ს), შემდეგ ანიმა/ანიმუსს (საპირისპირო სქესის შინაგან ფიგურას), ბოლოს — Self-ს (მთლიან თვითმყოფადობას).
დაუმუშავებელი ანიმა მამაკაცში გამოიხატება როგორც კაპრიზულობა, ემოციური ქაოსი, ან წარმოსახვითი ქალის სევდიანი მისწრაფება. დაუმუშავებელი ანიმუსი ქალში — როგორც დოგმატური აზროვნება, კატეგორიული მსჯელობა, შინაგანი “კრიტიკოსი” მამის ხმით.
განვითარებული ანიმა/ანიმუსი ხდება შემოქმედებითი მუზა ან შინაგანი ბრძენი მეწინააღმდეგე — დიალოგი, რომელიც აღწევს უცნობიერთან.
გამოვლინება ლიტერატურაში
📚 ლიტერატურა
- დორიან გრეის პორტრეტი (წიგნი) — ოსკარ უაილდი; სიბილ ვეინი არის დორიანის პროექციული ანიმა — როცა ის სცდება როლს და ხდება “რეალური ქალი”, დორიანი მას უარყოფს, რადგან მისი ანიმა ფანტაზიაა და არა პიროვნება
- გოეთეს “ფაუსტი” — გრეტჰენი არის ფაუსტის ანიმა; “Eternal Feminine” (das Ewig-Weibliche), რომელიც ფაუსტს იხსნის ფინალში — სრულად განვითარებული ანიმის ხატი
- თომას მანის მოთხრობები — “სიკვდილი ვენეციაში”-ში ბიჭი ტადცო არის ხანდაზმული ესთეტ ფონ აშენბახის ანიმა-პროექცია; ქალური სიწმინდე და სიმხნევე ერთიანდება ერთ ფიგურაში
- ფიოდორ დოსტოევსკის “იდიოტი” — ნასტასია ფილიპოვნა და აგლაია არის მიშკინის ანიმის ორი მხარე (ბნელი vs ნათელი)
- დანტეს ღვთაებრივი კომედია (წიგნი) — ბეატრიჩე არის სრული ანიმა-ფიგურა; გზამკვლევი სამოთხეში; ღმერთთან მიმყვანი ქალური საწყისი
კინემატოგრაფიული ექოები
- ჰიჩკოკის “ვერტიგო” (1958) — სკოტი ცდილობს ხელახლა შექმნას მკვდარი ქალი; სრული ანიმის პროექცია და კატასტროფა
- ფელინის “8½” (1963) — გვიდოს ცხოვრების ყველა ქალი როგორც გაფანტული ანიმის ფრაგმენტები
- დევიდ ლინჩის “Mulholland Drive” (2001) — ანიმის ფანტაზიის ფსიქოანალიტიკური დაშლა
ფილოსოფიური კავშირები
- კარლ იუნგის ცენტრალური კონცეფცია, ჩრდილთან და Self-თან ერთად
- ზიგმუნდ ფროიდის ოიდიპოსის კომპლექსის უფრო ფართო, არქეტიპული გადაკეთება
- პლატონის “ნადიმის” ანდროგინური მითი — ადამიანი ეძებს დაკარგულ ნახევარს — შეიძლება გავიგოთ როგორც ანიმა/ანიმუსის ფილოსოფიური წინამორბედი