ჰარუკი მურაკამი (1949-)
ბიოგრაფიული კონტექსტი
ჰარუკი მურაკამი — თანამედროვე იაპონური ლიტერატურის ყველაზე კოსმოპოლიტური ხმა, რომელიც პარადოქსულად სწორედ თავისი „არაიაპონური” ხასიათის გამო გახდა იაპონიის გლობალური ლიტერატურული ბრენდი. დაიბადა კიოტოში, აღიზარდა კობეში — ნავსადგურის ქალაქში, სადაც ამერიკული წიგნებზე ხელმისაწვდომობა ჰქონდა. მამა და დედა იაპონური ლიტერატურის მასწავლებლები იყვნენ, რაც მუსაკამიმ ცნობიერად უარყო — ის წავიდა ჯაზის, ფიცჯერალდის, კაფკას, რაიმონდ ჩენდლერის, დოსტოევსკის გზით.
ვიდრე მწერალი გახდებოდა, ცოლთან ერთად ტოკიოში ჯაზის ბარს „Peter Cat” უძღვებოდა. რომანის წერა 29 წლის ასაკში დაიწყო, თითქმის შემთხვევით — ბეისბოლის მატჩზე. გადათარგმნა ფ. სკოტ ფიცჯერალდის „დიდი გეტსბი”, რომელსაც თავის სიცოცხლის წიგნად მიიჩნევს, ასევე ფოლკნერი, კარვერი, კაპოტე.
ფილოსოფიური და ფსიქოლოგიური ბირთვი
მურაკამის ცენტრალური თემაა გაუცხოებული ურბანული ცნობიერება, რომელიც გადასვლის გზებს ეძებს „მეორე მხარეს” — პარალელურ რეალობაში, კუდრინში, ჭაბერდულ სიღრმეებში, სიზმრებში. მისი გმირები ჩვეულებრივად სოლოხორნი ოცდაათიანი წლების მამაკაცები არიან — სპაგეტი ხარშავენ, ჯაზს უსმენენ, ლუდს სვამენ — და უცებ ნახულობენ, რომ რეალობას ფსკერი დაუვარდა.
ეს არის კარლ იუნგიანული მოგზაურობა არაცნობიერში: ჭები („უინდ-აპ ჩიტის ქრონიკაში”), ტყეები („ნორვეგიული ტყე”, „კაფკა სანაპიროზე”), ორი მთვარე („1Q84”) — ყველა ეს არის ჩრდილი (არქეტიპი)ს და კოლექტიური არაცნობიერის ლანდშაფტი. მურაკამის გმირი არ ცდილობს ჩრდილის დათრგუნვას — ის ჩადის მასში და ცდილობს მისგან ცოცხალი დაბრუნებას.
ეგზისტენციალური ფონი — გაუცხოება, ნიჰილიზმი, მნიშვნელობის დაკარგვა — კაფკადან (ფრანც კაფკა) მოდის. სიყვარულის შეუძლებლობა, კომუნიკაციის ჩავარდნა, წარსულის ტრავმა — ეს არის მისი მუდმივი ტრიადა.
საკვანძო ნაშრომები
- ნორვეგიული ტყე (1987) — საუნივერსიტეტო ნოსტალგია, თვითმკვლელობა, სიყვარული; მისი გლობალური გარღვევა
- მუშები ცხვრის ნადირობაში (1982) — სამყაროს ცვალებადობა, „ვირთხის ტრილოგიის” დასასრული
- ქვეყანა საოცრებათა მძიმე და მსოფლიოს დასასრული (1985) — ცნობიერების ორი დონე
- უინდ-აპ ჩიტის ქრონიკა (1994-1995) — მისი მთავარი ნაშრომი; მანჯურია, ძალადობა, ჭა
- კაფკა სანაპიროზე (2002) — ედიპის მითი + იუნგი + ფრანც კაფკა
- 1Q84 (2009-2010) — ორი მთვარის სამყარო, ორუელისეული დისტოპია
- მკვლელი ბანდის შოგუნი/მოკლე ისტორიები — სუფთა მაგიური რეალიზმი
ჰორიზონტალური კავშირები
- ლიტერატურა: ფრანც კაფკა (გაუცხოება, ბიუროკრატიული აბსურდი) — „კაფკა სანაპიროზე” პირდაპირი ხარკი; ფ. სკოტ ფიცჯერალდი (გეტსბის გადათარგმნა, მელანქოლიური მამაკაცური ხმა); ფიოდორ დოსტოევსკი („ძმები კარამაზოვები” მისი ფავორიტია); რიუნოსუკე აკუტაგავა (იაპონური მოდერნიზმი)
- ფსიქოლოგია: კარლ იუნგი — არქეტიპები, ჩრდილი (არქეტიპი), კოლექტიური არაცნობიერი, ენანტიოდრომია
- ფილოსოფია: ეგზისტენციალური გაუცხოება (კაფკა, კამიუ); ნიჰილიზმის მშვიდი მიღება (ფრიდრიხ ნიცშე)
- კინო: დევიდ ლინჩი („Twin Peaks”, „Mulholland Drive”) — სიზმრისეული ლოგიკა; სტენლი კუბრიკი
- მუსიკა: ჯაზი (კოლტრეინი, მაილს დევისი), კლასიკა (იანაჩეკი — „1Q84”-ში), Beatles („ნორვეგიული ტყე”)
ვერტიკალური კავშირები
- წინამორბედები: ფრანც კაფკა (გაუცხოება), ფ. სკოტ ფიცჯერალდი (მელანქოლია), რიუნოსუკე აკუტაგავა და კენზაბურო ოე (იაპონური მოდერნიზმი); ხორხე ლუის ბორხესი (ლაბირინთი, პარალელური სამყაროები)
- თანამედროვე: დევიდ ფოსტერ უალესი, რობერტო ბოლანო — გლობალური პოსტმოდერნიზმი
- მემკვიდრეები: ბანანა იოშიმოტო, რანბიო შიბანი — ახალი იაპონური „ნორმალური სიურეალიზმი”
- არქეტიპული გენეალოგია: ორფეოსის დაშვება (ბერძნული მითი) → დანტეს ჯოჯოხეთი → მურაკამის ჭები — გმირი არაცნობიერში ჩადის და ცდილობს დაბრუნებას