მადამ ბოვარი

მადამ ბოვარი (1857)

ავტორი: გუსტავ ფლობერი · 1857

სიუჟეტის მოკლე თხრობა

ემა რუო — რომანტიკული ოცნებებით აღზრდილი გოგონა, რომელიც ცოლად მიჰყვება შარლ ბოვარის — კეთილ, მაგრამ მომაბეზრებლად ბანალურ პროვინციულ ექიმს. ემა ელის, რომ ქორწინება მას იმ პოეტურ, ვნებიან სიცოცხლეს მისცემს, რაზეც რომანებში კითხულობდა. სინამდვილეში კი ექიმის ცოლის ცხოვრება პროვინციაში მოსაწყენი და ერთფეროვანია.

ემა იწყებს ღალატს — ჯერ რუდოლფ ბულანჟესთან, მერე ლეონ დიუპიუისთან. ორივე სიყვარული მისი რომანტიკული ილუზიების მორიგი კრახით სრულდება. პარალელურად ემა ვალებში ჩაეფლობა — ფუფუნების ნივთებს ყიდულობს, რათა ილუზიური სამყარო შექმნას. საბოლოოდ, როცა კრედიტორი ლერე ყველაფრის ყადაღას ემუქრება, ემა არსენიკს მიიღებს და საშინელი ტანჯვით კვდება. შარლი, რომელმაც მისი ღალატი ვერასდროს მიხვდა, ცოლის სიკვდილის შემდეგ იგებს სიმართლეს და ისიც კვდება — გატეხილი გულით.

---

ფილოსოფიური ბირთვი

„მადამ ბოვარი” — ბოვარიზმის კლასიკური ტექსტია: ადამიანი, რომელიც ცხოვრობს არა რეალობაში, არამედ თავის რომანტიკულ ფანტაზიებში, აუცილებლად განადგურდება რეალობასთან შეჯახებისას.

ფლობერი ამტკიცებს, რომ რომანტიკული ლიტერატურა — ტოქსიკურია. ემას „მოწამვლა” იწყება არა არსენიკით, არამედ წიგნებით, რომლებიც მას ყალბ მოლოდინებს უქმნის. ეს — ენისა და რეალობის შეუთავსებლობის იგივე თემაა, რაც მანის „იმედის გაცრუებაში”.

ემა ცდილობდა გაეგო, რა იყო სინამდვილეში ცხოვრებაში ის სიტყვები, რომლებიც წიგნებში ისე ლამაზად ჟღერდა: „ბედნიერება”, „ვნება”, „სიმთვრალე”.

პერსონაჟები როგორც არქეტიპები

პერსონაჟი	არქეტიპი	არსი
ემა ბოვარი	მოტყუებული ანიმა	რომანტიკული ილუზიის მსხვერპლი; ცდილობს რეალობა ლიტერატურას დაამსგავსოს
შარლ ბოვარი	ბანალურობის განსახიერება	კეთილი, მაგრამ სრულიად უნიჭო; ემას პათოლოგიის კატალიზატორი
რუდოლფი	ცინიკური მაცდუნებელი	გამოცდილი დონ-ჟუანი, რომელიც ემას ემოციებს კალკულირებულად იყენებს
ლერე	კაპიტალისტური ექსპლუატაცია	ვაჭარი, რომელიც ემას სისუსტეზე პარაზიტობს

სიმბოლიკა

სიმბოლო	მნიშვნელობა
არსენიკი	ემას მთელი ცხოვრება „მოწამვლა” იყო — ილუზიებით, რომანებით, ვალებით
საქორწილო ტორტი	ფრანგული ბურჟუაზიის სიცრუე და ყალბი ფასადი
იონვილი	პროვინციული მონოტონურობა — საპყრობილე, საიდანაც გაქცევა შეუძლებელია

ჰორიზონტალური კავშირები

• ლიტერატურა: ტოლსტოის „ანა კარენინა” (1877) — ემა და ანა — ორი ქალი, რომლებსაც საზოგადოება და საკუთარი ვნებები ანადგურებს; ტოლსტოი მორალურ განსჯას მიმართავს, ფლობერი — ცივ ობიექტურობას; ფიოდორ დოსტოევსკი — ილუზიისა და რეალობის კონფლიქტი; სტენდალი — ფლობერი სტენდალის ფსიქოლოგიურ ტრადიციას აგრძელებს
• ფილოსოფია: არტურ შოპენჰაუერი — სურვილი, როგორც ტანჯვის წყარო; ეგზისტენციალიზმი — ემას „ბოვარიზმი” — სარტრის „ცუდი რწმენის” (mauvaise foi) წინამორბედი
• ფსიქოლოგია: ბოვარიზმი — თვითმოტყუების პათოლოგია; კარლ იუნგი — ემას პერსონა სრულიად ემიჯნება მის რეალურ მდგომარეობას
• კინემატოგრაფია: კლოდ შაბროლის „მადამ ბოვარი” (1991); „რევოლუშენარი როუდ” (2008) — თანამედროვე ბოვარიზმი

ვერტიკალური ჯაჭვი

წინამორბედი: სტენდალის „წითელი და შავი” (1830) — ფსიქოლოგიური რეალიზმის საფუძველი

ეს წიგნი (1857): რომანტიკული ილუზიის ანატომია

მემკვიდრე: ტოლსტოის „ანა კარენინა” (1877) → კეით შოპენის „გამოღვიძება” (1899) → კამიუს „უცხო” (1942) — ბოვარიზმის „გამოფხიზლებული” ვერსია