მონომითი
განმარტება
მონომითი (monomyth) — უნივერსალური ნარატიული სტრუქტურა, რომელიც ჯოზეფ კემპბელმა ფორმულირდა 1949 წელს ნაშრომში ათასსახოვანი გმირი (წიგნი). ტერმინი ნასესხებია ჯეიმს ჯოისის „Finnegans Wake”-იდან. კემპბელის თეზისი: კაცობრიობის ყველა მითი — ბერძნული, ინდური, ქრისტიანული, ესკიმოსური, აბორიგენული — ერთი ფსიქოსპირიტუალური ისტორიის ვარიაციაა.
სტრუქტურა
ბირთვული ერთეული — სამი ფაზა
- გამოყოფა (Separation / Departure) — გმირი ტოვებს ჩვეულ სამყაროს
- ინიციაცია (Initiation) — გმირი გადის ცდებს არაცნობიერის ტერიტორიაზე
- დაბრუნება (Return) — გმირი ბრუნდება გარდაცვლილი ცოდნით
17 სტადია
ბირთვული ერთეული დეკომპოზირდება ჩამოთვლილ სტადიებად: მოწოდება თავგადასავლისკენ, მოწოდების უარყოფა, ზებუნებრივი დახმარება, პირველი ზღურბლის გადაკვეთა, ვეშაპის მუცელში, განსაცდელთა გზა, შეხვედრა ქალღმერთთან, ქალი როგორც მაცდური, მამასთან შერიგება, აპოთეოზი, უზენაესი ჯილდო, დაბრუნების უარყოფა, მაგიური გაქცევა, გარედან გადარჩენა, დაბრუნების ზღურბლის გადაკვეთა, ორი სამყაროს მბრძანებელი, სიცოცხლის თავისუფლება.
სრული ცხრილი ოდისევსის მითთან და იუნგიანურ ინდივიდუაციასთან პარალელურად: კემპბელის მონომითი ↔ იუნგის ინდივიდუაცია ↔ ჰომეროსის ეპოსი.
ფსიქოლოგიური საფუძველი
მონომითი არ არის უბრალოდ ლიტერატურული სქემა. კემპბელი, კარლ იუნგის კვალად, ამტკიცებს, რომ სტრუქტურა ფსიქიკის შინაგანი ორგანიზაციიდან მოდის. გმირის ფიზიკური მოგზაურობა სიმბოლურად აღწერს ინდივიდუაციის პროცესს — ცნობიერი ეგოს გადასვლას არაცნობიერში, ჩრდილთან დაპირისპირებას, ანიმასა და ანიმუსის ინტეგრაციას და სელფის (Self) რეალიზაციას.
გამოვლინება
📚 ლიტერატურა
- ჰომეროსის ოდისეა (წიგნი) — კლასიკური ილუსტრაცია
- დანტე ალიგიერის ღვთაებრივი კომედია (წიგნი)
- მიგელ დე სერვანტესის დონ კიხოტი (წიგნი)
- ფრიდრიხ ნიცშეს ასე იტყოდა ზარატუსტრა (წიგნი) (სამი მეტამორფოზა)
🎬 კინო
- „ვარსკვლავური ომები” (1977) — ლუკასი ღიად მიუთითებდა კემპბელზე
- 2001: კოსმოსური ოდისეა
- აპოკალიფსი ახლა (1979)
- სტალკერი (1979)
კრიტიკა
ფემინისტური და პოსტკოლონიური კრიტიკა აღნიშნავს, რომ კემპბელის მოდელი უპირატესად მასკულინური (მამრობითი გმირი, ქალი როგორც „მაცდური” ან „ქალღმერთი”) და ევროცენტრისტულია. მაშა ვოლფი, ვალერი ფრანკელი და სხვები განავითარეს „გმირის” (heroine) ალტერნატიული სტრუქტურა.