ჯორჯ ორუელი

ჯორჯ ორუელი (1903–1950)

ბიოგრაფიული კონტექსტი

ერიკ არტურ ბლეარი — ბრიტანელი მწერალი, ესეისტი და ჟურნალისტი, რომელმაც ფსევდონიმით „ჯორჯ ორუელი” XX საუკუნის ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკური პროზა შექმნა. ინდოეთში დაიბადა, ბრიტანეთის კოლონიურ პოლიციაში მსახურობდა ბირმაში, შემდეგ კი ესპანეთის სამოქალაქო ომში იბრძოდა რესპუბლიკელთა მხარეს — გამოცდილება, რომელმაც სამუდამოდ განსაზღვრა მისი პოზიცია ტოტალიტარიზმის მიმართ.

ორუელის ინტელექტუალური ტრაექტორია: იმპერიული სამსახური → სოციალისტური იდეალიზმი → ტოტალიტარიზმის მხილება. ბირმაში ნანახმა ჩაგვრამ მას იმპერიალიზმი შეაძულა; ესპანეთში საბჭოთა მანიპულაციებმა — სტალინიზმი; ამ ორმა გამოცდილებამ შექმნა მწერალი, რომელიც ძალაუფლების ბოროტმოქმედებას ჰაერივით გრძნობდა.

ფილოსოფიური პროფილი

ორუელი არ არის ფილოსოფოსი კლასიკური გაგებით — ის პოლიტიკური მორალისტია. მისი მთავარი კითხვა:

როგორ ანადგურებს ძალაუფლება ჭეშმარიტებას და როგორ ანადგურებს ჭეშმარიტების განადგურება ადამიანს?

ორუელი მატრიცაში

კავშირი	არსი
ოლდოს ჰაქსლი	მასწავლებელი ეტონში → ორუელის წინამორბედი დისტოპიაში. ჰაქსლი აჩვენებს კონტროლს სიამოვნებით, ორუელი — ტერორით
ფიოდორ დოსტოევსკი	დიდი ინკვიზიტორი = ორუელის ო’ბრაიენის წინამორბედი: ორივე ამტკიცებს, რომ ადამიანს თავისუფლება არ უნდა
ფრანც კაფკა	კაფკას ბიუროკრატიული აბსურდი → ორუელის სახელმწიფო მანქანა. პროცესი (წიგნი) → 1984: იოზეფ კ. = უინსტონ სმიტი
ალბერ კამიუ	ორივე ეწინააღმდეგება ტოტალიტარიზმს, მაგრამ კამიუ აბსურდი-დან იწყებს, ორუელი — პოლიტიკური რეალობიდან
ფრიდრიხ ნიცშე	ნიცშეს „ძალაუფლება და მორალი” → ორუელთან ძალაუფლება თვითმიზნად იქცევა: „ძალაუფლებისთვისვე”
კარლ იუნგი	კოლექტიური ჩრდილი (არქეტიპი) → ორუელის „ორწუთიანი სიძულვილი” = ჩრდილის პროეცირება სახელმწიფო მასშტაბით

ძირითადი ნაწარმოებები მატრიცაში

ნაწარმოები	წელი	ბირთვი
ცხოველების ფერმა (წიგნი)	1945	რევოლუცია → ტირანია: ძალაუფლების ციკლური ბუნება
1984 (წიგნი)	1949	ტოტალიტარიზმის ანატომია: ენა, მეხსიერება, სიყვარული — ყველაფერი განადგურებადია

კინემატოგრაფიული ექოები

• ტერი გილიამი, „Brazil” (1985) — ბიუროკრატიული დისტოპია, ორუელის სამყაროს სატირული ვერსია
• მაიკლ რედფორდი, „1984” (1984) — პირდაპირი ეკრანიზაცია ჯონ ჰარტით
• ალფონსო კუარონი, „Children of Men” (2006) — ორუელისეული უიმედობის თანამედროვე ექო

ვერტიკალური ჯაჭვი

ჯონათან სვიფტი (სატირა, XVIII ს.)
    ↓
ჩარლზ დიკენსი (სოციალური კრიტიკა, XIX ს.)
    ↓
[[ოლდოს ჰაქსლი]] — „საოცარი ახალი სამყარო" (1932)
    ↓
**ჯორჯ ორუელი** — „ცხოველების ფერმა" (1945), „1984" (1949)
    ↓
რეი ბრედბერი — „451° ფარენჰაიტი" (1953)
    ↓
მარგარეტ ეტვუდი — „მხევლის თხრობა" (1985)